ରୁଦ୍ରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନୁତ୍ତରଜ୍ଞାନଵିଲାସୈକତଯା ତଯା । ସ୍ଵମ୍ ଅଶେଷମ୍ ଉଦନ୍ତଂ ତମ୍ ଅପଶ୍ଯତ୍ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ଧିଯା
ରୁଦ୍ର ଅପୂର୍ବ ଜ୍ଞାନର ଏକତାରେ ନିଜ ପୂର୍ବ ଚିତ୍ତରେ ନିଜର ସମସ୍ତ ପୂର୍ବ ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ଦେଖିଲେ।
ନିରାଵରଣଵିଜ୍ଞାନଵପୁସ୍ ସ ଭଗଵାନ୍ ହରଃ । ଉଵାଚ ସ୍ଵଯମ୍ ଏକାନ୍ତେ ସ୍ଵସ୍ଵପ୍ନଶତଵିସ୍ମିତଃ
ଅବିରୋଧ ଜ୍ଞାନର ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ଭଗବାନ ହରା, ନିଜ ଶତ ଶପ୍ନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚିତ୍ତ ହୋଇ, ଏକା ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜେ କଥା କହିଲେ।
ଅହୋ ନୁ ଚିତ୍ରା ମାଯେଯଂ ବତ ଵିଶ୍ଵଵିମୋହିନୀ । ଅସତ୍ଯ୍ ଏଵାପି ସଦ୍ରୂପା ସୁରୂଢା ମରୁଵାରିଵତ୍
ଆହା, ଏହି ମାୟା କେତେ ଚମତ୍କାର, ସାରା ବିଶ୍ୱକୁ ଭ୍ରମିତ କରେ। ଏହା ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ, ମରୁଭୂମିର ମୃଗମରୀଚିକା ପରି ଦୃଢ଼।
ଇଦମ୍ପ୍ରଥମମ୍ ଆକ୍ରାନ୍ତଚେତ୍ଯୋ ଽହଂ ଚିତ୍ତତାଂ ଗତଃ । ପୂର୍ଵସମ୍ପନ୍ନସର୍ଗସ୍ଥଗଗନାଦିଵିଭାଵନାତ୍
ପ୍ରଥମେ ମୋର ଚିତ୍ତ ଏହାରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେଇ, ମୁଁ ଚିତ୍ତତ୍ୱର ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର ଆକାଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପାଦାନକୁ ଦେଖିଲି।
ଯଦୃଚ୍ଛାସ୍ଥିତଜୀଵତ୍ଵୋ ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରରଞ୍ଜିତଃ । କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଅଭଵଂ ସର୍ଗେ ଭିକ୍ଷୁର୍ ଅକ୍ଷୁଭିତୋ ଽଭିତଃ
ଯେଉଁପରି ଏହି ଜୀବନଟି ସଂଯୋଗରେ ଏଉଁ ଭାବେ ଆସିଥିଲା, ଭୂତମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣରେ ରଙ୍ଗିଥିଲା, ସେଉଁଠି କେତେ ଜନ୍ମରେ ମୁଁ ଏକ ଭିକ୍ଷୁ ହେଇ ଶାନ୍ତ ଓ ଅଚଞ୍ଚଳ ରହିଥିଲି।
ତେନାଲଯନିବଦ୍ଧେନ ବହିସ୍ ସ୍ଵୈରଵିହାରିତା । ଲୀଲାଵିଲୁଲିତାକାରା ଯଦା ରମ୍ଯେତି ଭାଵିତା
ଏଭଳି ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଆଶ୍ରୟ ମିଳିଲାପରେ, ମୁଁ ବାହାରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲି; ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦେହ ଖେଳରେ ଲୁଟିଯାଉଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଭାବିଲି।
ସର୍ଵଭାଵୋପମର୍ଦେନ ତଦଭ୍ଯାସଵଶାତ୍ ତଦା । ତାମ୍ ଏଵ ସୋ ଽନ୍ଵଭୂଦ୍ ଭିକ୍ଷୁସ୍ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାନ୍ଯଂ ମନନୋଦଯମ୍
ସମସ୍ତ ଭାବକୁ ଛାଡ଼ି, ସେହି ଅଭ୍ୟାସର ପ୍ରଭାବରେ, ସେ ଭିକ୍ଷୁ ସେଇ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଟୁଟ ରହିଲେ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିନ୍ତାକୁ ମନରେ ଆସିବାକୁ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଚମତ୍କୃତିଶ୍ ଚେତସି ଯା ରୂଢା ସୈଵ ଵିଜୃମ୍ଭତେ । ଵଲ୍ଲୀ ତ୍ଯଜତି ନୈଦାଘୀ ପୀତମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅମ୍ବୁ ମାଧଵମ୍
ମନରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭାବ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଠାରୁ ସେଇ ଭାବ ଫୁଟିଉଠେ; ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ବେଳ ଲତା ବସନ୍ତର ଜଳ ପିଇଲେ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହିଁ, ସେପରି।
ସ ଭିକ୍ଷୁର୍ ଜୀଵଟୋ ଭୂତ୍ଵା ଜନ୍ତୁର୍ ଜରଢଵାସନଃ । ତେଷୁ ଦେଶେଷୁ ବଭ୍ରାମ ରନ୍ଧ୍ରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ ପିପୀଲକଃ
ସେ ଭିକ୍ଷୁ ଜୀବନ୍ତ ହୋଇ, ପୁରୁଣା ଆଦତରେ ଏକ ପ୍ରାଣୀ ଭଳି ହେଲା; ସେ ସେହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକରେ ଏକ ପିପିଳିକା ଭଳି ଗହ୍ବର ମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଥିଲା।
ଆତ୍ମନି ଦ୍ଵିଜଭକ୍ତତ୍ଵାତ୍ ସୋ ଽପଶ୍ଯଦ୍ ଦ୍ଵିଜତାମ୍ ଅଥ । ଭାଵୋ ଭାଵଵିପର୍ଯାସେ ବଲଵାନ୍ ଏଵ ଵର୍ଧତେ
ତାଙ୍କର ମନରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିବାରୁ, ସେ ଦ୍ୱିଜ ଭାବକୁ ଅନୁଭବ କରିଲେ; ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ଏକ ଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ, ସେହି ଭାବ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ସାମନ୍ତତାମ୍ ଅଵାପାସୌ ଵିପ୍ରସ୍ ସତତଚିନ୍ତିତାମ୍ । ସାତତ୍ଯେନ ରସଃ ପୀତଃ ଫଲତାମ୍ ଏତି ପାଦପେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭଳି ସମାନ୍ତ ଭାବ ପାଇଲେ, ଯାହାକି ସେ ସଦା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ; ଯେପରି ଗଛ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ରସ ପିଇଲେ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ସେପରି ଅବିରତ ଚିନ୍ତନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ରାଜ୍ଯାର୍ଥଧର୍ମକାର୍ଯାଣାଂ କର୍ତୃତ୍ଵାତ୍ ସୋ ଽଭଵନ୍ ନୃପଃ । ସ କାମୁକତଯା ରାଜା ସୁରସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମ୍ ଅଵାପ ହ
ରାଜ୍ୟ, ଧର୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ କାମ କରିଥିବାରୁ, ସେ ରାଜା ହେଲେ; ଏବଂ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାହା ରାଜା ଦେବୀ ଭାବକୁ ପାଇଲେ।
ଲୋଲଲୋଚନଲୋଭେନ ସା ମୃଗୀ ରସଶାଲିନୀ । ବଭୂଵ ଵାସନାମୋହସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅହୋ ଦୁଃଖାଯ ଜନ୍ତୁଷୁ
ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟିର ଲୋଭରେ ସେ ମୃଗୀ ହେଲା, ରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ହେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଇଚ୍ଛାର ମୋହ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।
ମୃଗୀ ସତତଚିତ୍ତସ୍ଥା ବଭୂଵ ଵିପିନେ ଲତା । ଅଵଶ୍ଯମ୍ଭାଵି ଲଵନଂ ଲତିକାନୁବଭୂଵ ହ
ସେଇ ମୃଗୀ ଯାହାର ମନ ସଦା ଏକାଗ୍ର ଥିଲା, ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଲତା ହେଲା। ଅବଶ୍ୟ ଭାବରେ, ସେ ଲତା ଲୁଣର ସ୍ୱାଦ ଅନୁଭବ କଲା।
ଅନ୍ତସ୍ସଞ୍ଜ୍ଞାଚିରାଭ୍ଯସ୍ତଂ ଭ୍ରମରତ୍ଵମ୍ ଅଥାତ୍ମନି । ସାପଶ୍ଯଦ୍ ଭାଵମର୍ଦେନ ସଦାତଦ୍ଭାଵଭାଵିତା
ମନରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ମଧୁମକ୍ଷୀ ଭାବନା ଅଭ୍ୟାସ କରି, ସେ ଏହି ଭାବର ପ୍ରଭାବରେ ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିଲା, କାରଣ ସେ ସଦା ସେଇ ଭାବରେ ଗଢ଼ା ହୋଇଥିଲା।
ସ ଵାରଣଖୁରକ୍ଷୋଦମ୍ ଅନୁଭୂଯାଥ ଭାଵିତମ୍ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପ୍ରବଭ୍ରାମ ମହାସଂସୃତିଵିଭ୍ରମାନ୍
ହାତୀର ଖୁର ତଳେ ଚାପିଯିବାର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରି, ଏହି ଭାବରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ, ସେ ପୁଣିପୁଣି ଏହି ବିପୁଳ ସଂସାରର ଭ୍ରମଣରେ ଘୁରୁଥିଲା।
ସଂସାରଶତପର୍ଯନ୍ତେ ରୁଦ୍ରସ୍ ସୋ ଽଯମ୍ ଅହଂ ସ୍ଥିତଃ । ଅସ୍ମିନ୍ ସଂସାରସଂରମ୍ଭେ ସ୍ଵମନୋମାତ୍ରସମ୍ଭୃତେ
ଶତଶତ ସଂସାର ଚକ୍ରର ଶେଷରେ, ମୁଁ ରୁଦ୍ର ଏଠାରେ ଅବିଚଳ ଅଛି। ଏହି ସଂସାରର ଯେତେ ହଳଚଳ, ସେ ସବୁ ମୋ ମନର ଚିନ୍ତାରେ ଗଢ଼ା।
ଏଵଂ ସଂଶାନ୍ତରୂପାସୁ ସଂସାରାରଣ୍ଯଭୂମିଷୁ । ବହ୍ଵୀଷ୍ଵ୍ ଅହମ୍ ଅଭିଭ୍ରାନ୍ତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଶୂନ୍ଯାସ୍ଵ୍ ଇଵ ଭୂରିଶଃ
ଏଭଳି ଅନେକ ରୂପ ଓ ସଂସାରର ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲ ଭୂମିରେ, ମୁଁ ଅନେକ ଦିନ ଭ୍ରମଣ କରିଛି, ଏମିତି ଲାଗିଛି ଯେଉଁଠି କିଛି ଶୂନ୍ୟ ନୁହେଁ, ବହୁତ ଜଣେ ଅଛନ୍ତି।
କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଅଭଵଂ ସର୍ଗେ ତ୍ଵ୍ ଅହଂ ଜୀଵଟନାମକଃ । କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଵସୁଧାଧିପଃ
କେତେବେଳେ ମୁଁ ଜୀବତ ନାମର ଜୀବ ହେଇଥିଲି, କେତେବେଳେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଇଥିଲି, ଆଉ କେତେବେଳେ ମୁଁ ଭୂମିର ରାଜା ହେଇଥିଲି।
ହଂସଃ ପଦ୍ମଵନେ ଭୂତ୍ଵା ଵିନ୍ଧ୍ଯକଚ୍ଛେ ଚ ଵାରଣଃ । ହରିଣୋ ହେହଯାଦ୍ରୌ ଚ ଦଶାମ୍ ଅହମ୍ ଇମାଂ ଗତଃ
ମୁଁ କେବେ ଅଳୋକ ଝିଲିକିଥିବା ପଦ୍ମପୁଷ୍ପ ଝିଲିରେ ହଂସ ହେଇଥିଲି, କେବେ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଗାଁଠିରେ ହାତୀ ହେଇଥିଲି, ଆଉ କେବେ ହେହୟ ପାହାଡ଼ରେ ହରିଣ ହୋଇ ଏଭଳି ଅନେକ ଅବସ୍ଥା ଦେଖିଛି।
ଅତ୍ର ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଚତୁର୍ଯୁଗଶତାନି ଚ । ସମତୀତାନ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି ଦିନର୍ତୁରଚିତାନି ଚ
ଏଠାରେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଏବଂ ଶତ ଶତ ଚତୁର୍ଯୁଗ ବିତିଗଲା, ଏହି ସହିତ ଅଗଣନୀୟ ଦିନ ଏବଂ ଋତୁମାନେ ମଧ୍ୟ କଟିଗଲେ।
ମମ ପ୍ରଥମମ୍ ଏଵ ପ୍ରାକ୍ସ୍ଫୁରିତସ୍ଯ ପରାତ୍ ପଦାତ୍ । ସତ୍ତ୍ଵଜାତିତଯା ରୂଢୋ ଭିକ୍ଷୁତ୍ଵେ ଯୋ ଜ୍ଞତାକ୍ରମଃ
ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ପରମ ପଦରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେବା ପୂର୍ବରୁ, ମୋତେ ଯେଉଁ ନିୟମ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ ଜଣା ଥିଲା, ସେହି ଭିକ୍ଷୁ ଅବସ୍ଥାରେ ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ରହିଥିଲା।
ଭୂଯୋ ଭୂଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅତିକ୍ରମ୍ଯ ଗତସ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମହଂସତାମ୍ । ସ ଏଵ ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଽଭ୍ଯାସଃ ଫଲିତସ୍ ସଙ୍ଗମୋଦଯାତ୍
ପୁନି ପୁନି ବହୁ ଅବସ୍ଥା ଅତିକ୍ରମ କରି, ବ୍ରହ୍ମହଂସ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ପୂର୍ବ ଅଭ୍ୟାସ ସଙ୍ଗ ଉଦୟ ଦ୍ୱାରା ଫଳିତ ହୋଇଛି।
ଦୃଢାଭ୍ଯାସୋ ଯ ଏଵାସ୍ଯ ଜୀଵସ୍ଯୋଦେତ୍ଯ୍ ଅଵିଘ୍ନତଃ । ଯୋନ୍ଯନ୍ତରଶତେନାପି ତମ୍ ଏଵୈଷୋ ଽନୁଧାଵତି
ଏହି ଜୀବରେ ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ଅଭ୍ୟାସ ଅବିରୋଧରେ ଉଦୟ ହୁଏ, ସେ ଶତ ଶତ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅଭ୍ୟାସକୁ ଅନୁସରଣ କରେ।
କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ କଦାଚିତ୍ ସାଧୁସଙ୍ଗମାତ୍ । ଅଶୁଭୋ ଵାସନାଭ୍ଯାସୋ ଜୀଵସ୍ଯ ଵିନିଵର୍ତତେ
କେବେ କେବେ ଅପୂର୍ବ ସଯୋଗରେ କିମ୍ବା ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଳିବା ଦ୍ୱାରା, ଜୀବର ଅଶୁଭ ଆଦତ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ସଙ୍ଗତ୍ଯାଦିକମ୍ ଏଵୈଷ କେଵଲଂ ସ୍ଵୋଦଯଂ ପ୍ରତି । ପ୍ରାକ୍ତନୋ ଵାସନାଭ୍ଯାସୋ ହେତୁଂ ଲଘୁମ୍ ଅପେକ୍ଷତେ
ଏହି ପରି ସଂଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣମାନେ କେବଳ ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ଘଟେ; ପୂର୍ବ ଆଦତ ମାତ୍ର ଏକ ସାଧାରଣ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ଅଭ୍ଯସ୍ଯତେ ଽଜସ୍ରମ୍ ଅନ୍ଯଦେହାନ୍ତରେ ଽପି ଚ । ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଵପ୍ନେଷ୍ଵ୍ ଅସଦ୍ ଅପି ତତ୍ ସଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେଉଁ କିଛି ପୁନିପୁନି ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ, ତାହା ଅନ୍ୟ ଦେହରେ, ଜାଗ୍ରତ କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ, ଅସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ତତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଥକ୍ରିଯାକାରି ଦୁଃଖାଯ ଚ ସୁଖାଯ ଚ । ଉଦେତି ଭାଵନା ତସ୍ମାଦ୍ ଭାଵନାଭାଵନଂ ଜଯଃ
ଏହି ଭାବନା ଦ୍ୱାରା କେବେ ଦୁଃଖ, କେବେ ସୁଖ ମିଳେ; ଏହିପରି ଭାବନା ରହିଲେ କାମ ହୁଏ, ତେଣୁ ଭାବନାକୁ ରୋକିବାରେ ଏ ଜୟ ଅଛି।
ଭାଵନୈଵ ସ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଦେହୋ ଽଯମ୍ ଇତି ପଶ୍ଯତି । ସ୍ଵସତ୍ତାମାତ୍ରଵିସ୍ତାରଂ ତଂ ଗୁଲ୍ମତ୍ଵମ୍ ଇଵାଙ୍କୁରଃ
ଏହି କଳ୍ପନା ନିଜକୁ ଏହି ଦେହ ବୋଲି ଦେଖେ, ଯଦିଓ ଏହା କେବଳ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରସାର ମାତ୍ର; ଯେପରି ଗଛର ମୂଳରୁ ଅଙ୍କୁର ଉଠିଥାଏ, ସେପରି ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ଏହି ଭାବନାର ପ୍ରସାର।
ଭାଵନା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣୈଷା ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଶିଷ୍ଯତେ । ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତ ଏଵେତି ତଦ୍ଭ୍ରମେଣାଲମ୍ ଅସ୍ତୁ ନଃ
ଏହି କଳ୍ପନାକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିଲେ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେନାହିଁ; ଏହା ସତ୍ୟରେ ଅଛି ନାହିଁ—ଆମେ ଏହି ଭ୍ରମକୁ ଛାଡିଦେବା।