ସ କଦାଚିନ୍ ନୃପସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ସୁଷ୍ଵାପାସ୍ତମିତେହିତଃ । ପୁରୋଭାଵିନିଜାଚାରସ୍ ସ୍ଵଂ କାର୍ଯମ୍ ଇଵ କାରଣେ
ସେ ରାଜା ଏକଥର ସ୍ୱସ୍ଥ ଭାବେ ଗଭୀର ଘୁମରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଥିଲେ, ଆଗକୁ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜ ମନରେ ଅନୁଭବ କରିଲେ, ଯେପରି କାରଣ ଭିତରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚିଥାଏ ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଆତ୍ମନି ସ୍ଵପ୍ନେ ସୁରସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍ । ଵୃକ୍ଷଃ କେସରସୋଲ୍ଲାସୋ ମଞ୍ଜରୀତ୍ଵମ୍ ଇଵୋଦିତମ୍
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେ ନିଜକୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲା; ଯେପରି ଗଛ ରେ କେଶର ଫୁଲି ମଞ୍ଜରୀ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।
ସା ରେମେ ସୁରସେନାସୁ ଦେଵୋଦ୍ଯାନସ୍ଥଲୀଷୁ ଚ । କ୍ଷୀରାମ୍ଭୋଧିତରଙ୍ଗେଷୁ ଲୋଲେଵ ହରିଵଲ୍ଲଭା
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଛୋଉ ଦୁଧର ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ଖେଳୁଥିଲେ।
ସୁଷ୍ଵାପ ସୈକଦା ବାଲା ମତ୍ତୋଦ୍ଯାନଲତାଗୃହେ । ସଂଶାନ୍ତସ୍ଵମନସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ଗନ୍ଧଲେଖେଵ ପଙ୍କଜେ
ଏକଥର, ସେ ଛୋଟିଏ ଝିଅ ଥିବାବେଳେ, ମଦମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଲତାର ଛାଏଁ ଘରେ ଶୁଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଗନ୍ଧ ମାତ୍ର ଏକ ପଦ୍ମରେ ରହିଯାଇଥାଏ।
ଦଦର୍ଶାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅଥ ସ୍ଵପ୍ନେ ସଂସର୍ଗଵଶତୋଦିତମ୍ । ମୃଗୀତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନି ସ୍ଵୈରମ୍ ଆଵର୍ତତ୍ଵମ୍ ଇଵାମ୍ବୁତା
ତାପରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ସଂସ୍ପର୍ଶର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ନିଜକୁ ଏକ ହରିଣୀ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ମନରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବା, ଯେପରି ଜଳ ଚକ୍ରବାତରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।
ସା ମୃଗୀ ଲୋଲନଯନା କଦାଚିନ୍ ନିଦ୍ରଯାହୃତା । ସ୍ଵପ୍ନେ ଦଦର୍ଶ ଵଲ୍ଲୀତ୍ଵଂ ସ୍ଵାଭ୍ଯାସାଦ୍ ରୂଢମ୍ ଆତ୍ମନି
ସେ ହରିଣୀ, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଏକଥର ନିଦ୍ରାରେ ଆକୃତ ହେବା ସମୟରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜକୁ ଏକ ଲତା ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ଅଭ୍ୟାସରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥିବା।
ତିର୍ଯଞ୍ଚୋ ଽପି ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵପ୍ନଂ ଚିତ୍ତସ୍ଵଭାଵତଃ । ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ର ଶୁକାଶ୍ଵେଭସଞ୍ଜ୍ଞାସ୍ମରଣମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍
ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମନର ସ୍ୱଭାବରୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି; ଏହିଥିରେ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଟିଆ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷୀଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ସ୍ମୃତି।
ସା ବଭୂଵ ଲତା ପୁଷ୍ପଫଲପଲ୍ଲଵଶାଲିନୀ । ଵନଦେଵୀଵନୋଦ୍ଯାନଲତାଗୃହଵିଲାସିନୀ
ସେ ଏକ ଲତା ହେଲା, ଯାହା ଫୁଲ, ଫଳ ଓ କିଶଳୟରେ ଶୋଭିତ; ଅରଣ୍ୟଦେବୀଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଲତାମଣ୍ଡପରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ବୀଜାନ୍ତସ୍ସ୍ଥାଙ୍କୁରାକାରରୂପଯେହାଧିରୂଢଯା । ସାପଶ୍ଯଦ୍ ଅନ୍ତସ୍ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ସ୍ଫୁଟଂ ଲଵନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ବୀଜ ଭିତରେ ଅଙ୍କୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିଜ ଲବଣ ଗୁଣକୁ ଅନୁଭବ କଲା।
କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥକଲଯା ଜଡତାଂ ଘନମ୍ । ଅନୁଭୂଯ ଦଦର୍ଶାଥ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଭ୍ରମରଂ ସ୍ଥିତମ୍
କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସୁସ୍ୱପ୍ନ ନିଦ୍ରା ପରି ଗଭୀର ଜଡତା ଅନୁଭବ କଲା; ତା'ପରେ ନିଜକୁ ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଭାବେ ସେଠାରେ ଦେଖିଲା।
ଷଟ୍ପଦୋ ଵିଜହାରାଥ ଵନେ ଵନଲତାସ୍ଵ୍ ଅସୌ । ପଦ୍ମିନୀଷୁ ଚ ଫୁଲ୍ଲାସୁ ତରୁଣୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଵଲ୍ଲଭଃ
ସେ ମଉ, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବେଳ ଲତା ଭିତରେ ଘୁରୁଥିଲା, ଯେପରି ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରେମିକ ଘୁରେ।
ବିମ୍ବାଧରଂ ଵିଦଲଯନ୍ ସ୍ଵାଦଯନ୍ କୌସୁମଂ ମଧୁ । ସ୍ଵପନ୍ କୁସୁମଶଯ୍ଯାସୁ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵଲ୍ଲୀଵିଲାସିନୀଃ
ସେ ଫୁଲର ମଧୁ ଚାଖି, ଫୁଲର ଠোঁଟ ଭିତରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଉଥିଲା, ଫୁଲର ପତ୍ର ଶେଇଘରେ ଶୁଇଯାଉଥିଲା, ବେଳ ଲତାର ରମଣୀମାନଙ୍କ ସହ ମଜା ଉଠାଇ।
ସ ବଭୂଵ ସରୋଜିନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯସନୀ ବିସନାଲଵତ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଏଵ ରତିଂ ଯାତି ଚେତୋ ଜଡମତେର୍ ଅପି
ସେ ଏମିତି ଏକ ପଦ୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଏକ ବିସନାଳ ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡରେ ଲୁଚିଥାଏ; ମୂଢ଼ ମନ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ କୌଣସି ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ।
ତାମ୍ ଆଜଗାମ ନଲିନୀଂ ପରିଲୋଡଯିତୁଂ ଗଜଃ । ରମ୍ଯଵସ୍ତୁକ୍ଷଯାଯୈଵ ମୂଢାନାଂ ଜୃମ୍ଭତେ ମନଃ
ସେତେବେଳେ ଏକ ହାତୀ ଆସି, ସେଇ ପଦ୍ମକୁ ଚକଚୁର କରିବାକୁ ଲାଗିଲା; ମୂଢ଼ମନେ ସୁନ୍ଦର ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଉତ୍ସୁକ ରହେ।
ନଲିନୀମଥନେନୈଵ ସମଂ ତେନ ସ ଷଟ୍ପଦଃ । ଗୁଣଵତ୍ତାନ୍ତରେ ରୂଢିର୍ ଇଵ ଚୂର୍ଣତ୍ଵମ୍ ଆଯଯୌ
ଫୁଲ ମଥିବାବେଳେ ଯେପରି ମକରନ୍ଦ ସହିତ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ସେହିପରି ଗୁଣ ଯେତେବେଳେ ବଦଳିଯାଏ, ଦେହ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ଶୁଖି ଧୂଳି ହୋଇଯିବା ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ଭ୍ରମରୋ ଵାରଣାଲୋକାଦ୍ ଵାରଣାଲୋକଭାଵନାତ୍ । ଦଦର୍ଶାତ୍ମାନମ୍ ଆଲୋଲମତ୍ତହସ୍ତିତଯୋଦିତମ୍
ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ହାତୀକୁ ଦେଖି କିମ୍ବା ହାତୀକୁ ଦେଖିବା କଳ୍ପନା କରି, ନିଜକୁ ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ଓ ମତାଳ ହାତୀ ପରି ଅନୁଭବ କଲା।
ଶୁଷ୍କସାଗରଗମ୍ଭୀରେ ଗଜଃ ଖାତେ ପପାତ ହ । ତମୋଘନଘନେ ଶୂନ୍ଯେ ସଂସାର ଇଵ ଜୀଵକଃ
ହାତୀ ଗଭୀର ଏବଂ ଶୁଖିଲା ଖାଦରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଜୀବ ଘନ ଅନ୍ଧକାରର ଶୂନ୍ୟତାରେ, ସଂସାରର ଖାଲିପଣିରେ ଲୁହୁଚିଯାଏ।
ବଭୂଵ ଵଲ୍ଲଭୋ ରାଜ୍ଞୋ ମହାନ୍ ପରବଲାନ୍ତକଃ । ସଦା ମଦବଲକ୍ଷୀଵୋ ଘୂର୍ଣନ୍ନ୍ ଇଵ ନିଶାଚରଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲା, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା, ସଦା ମଦରେ ମସ୍ତ ହୋଇ ଘୂରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ଅରିନିସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ ସୋ ଽସ୍ତମ୍ ଉପାଯଯୌ । ଵିଵେକାସିଲତାଲୂନରୂପୋ ଜୀଵ ଇଵାତ୍ମନି
କେବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତଳୱାର ଘାତରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ଯେପରି ଜୀବ ଯଦି ବିବେକର ଭିତି ହରାଇଦେଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ ।
ପଶ୍ଯନ୍ ଗଜଘଟାକୁମ୍ଭମଣୀନ୍ ପ୍ରୋଚ୍ଛଲିତାନ୍ ଅଲୀନ୍ । ଉତ୍କ୍ରାମନ୍ ସ ଗଜାଜ୍ ଜୀଵୋ ଭୂଯୋ ଦ୍ରାଗିତ୍ଯ୍ ଅଭୂଦ୍ ଅଲିଃ
ହାତୀର ମୁଣ୍ଡର ମାଳା ଓ ଘଡ଼ିରୁ ମୁକ୍ତା ଛିଟିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଜୀବ ହାତୀ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପୁଣି ମଉ ହେଲା ।
ସେଵମାନୋ ଵନଲତାଃ ପୁନର୍ ଆଯାତ୍ ସ ପଦ୍ମିନୀମ୍ । ଦୁସ୍ତରୋ ହି ଚିରାଭ୍ଯାସୋ ଵାସନାନାମ୍ ଅବୋଧତଃ
ସେ ପୁଣି ଅରଣ୍ୟର ଲତା-ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଫେରି, ଆଉଥରେ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରୀକୁ ଫେରିଗଲା; କାରଣ ଅବିବେକରେ ପୁରୁଣା ଆଦତ ଛାଡ଼ିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର ।
ତତ୍ର ହସ୍ତିଖୁରାକ୍ରାନ୍ତ୍ଯା ପୁନର୍ ଆଚୂର୍ଣତାଂ ଯଯୌ । ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥହଂସସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ବଭୂଵ କଲହଂସକଃ
ସେଠାରେ, ହାତୀର ପାଦ ତଳେ ପୁଣି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ପାଖରେ ଥିବା ହଂସର ଉପସ୍ଥିତିରେ, ସେ ଏବେ ଏକ ଛୋଟ ହଂସ ହେଲା ।
ସ ହଂସଃ ଫୁଲ୍ଲପଦ୍ମାସୁ ସରସୀଷୁ ଚିରଂ ଚରନ୍ । କଦାଚିଦ୍ ବହୁଭିର୍ ହଂସୈସ୍ ସଙ୍ଗତୋ ଵିରରାଜ ହ
ସେହି ହଂସଟି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଖିଳିଥିବା ପଦ୍ମ ଫୁଲ ଭରିଥିବା ସରୋବରମାନେ ଭିତରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲୁଥିଲା । କେବେ କେବେ ଅନେକ ହଂସଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ହେଇ ବହୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ।
ବ୍ରହ୍ମହଂସାତ୍ମିକା ସଂଵିଦ୍ ଅଶବ୍ଦାର୍ଥଵତୀ ମନାକ୍ । ତତ୍ର ପୁସ୍ଫୋର ତସ୍ଯାନ୍ତଃ ପ୍ରାଗ୍ଜାଣ୍ଡରସବର୍ହିଵତ୍
ସେଠାରେ, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ପରମ ହଂସ ଭଳି, ଶବ୍ଦରେ ବ୍ୟକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ସେହି ଚେତନା ହଠାତ୍ ତାହାର ଭିତରେ ଫୁଟିଉଠିଲା, ଯେପରି ହଂସ ଡିମ୍ବର ଭିତରେ କୁହୁଡ଼ି ଫୁଟେ ।
ସ ତାଂ ଵିଭାଵଯନ୍ ଦୂରାଦ୍ ଦୃଢଂ ଦାଶେଷୁଣା ହତଃ । ତତ୍ସଂଵିତ୍ତ୍ଯନୁସନ୍ଧାନାଜ୍ ଜାତଃ ପଦ୍ମଜସାରସଃ
ସେ ଦୂରରୁ ସେହି ଚେତନାକୁ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶିକାରିର ତୀରରେ ଆହତ ହେଲେ । ସେହି ଚେତନାର ସ୍ମୃତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ପଦ୍ମ ମାଛିଥିବା ହଂସ ଭାବେ ପୁନଃଜନ୍ମ ନେଲେ ।
ତତ୍ରାତିସନ୍ତତଵିଵେକଵଚୋଵିଲାସୈର୍ ଆବୋଧିତୋ ଽଧିଗତପାଵନଵସ୍ତୁଦୃଷ୍ଟିଃ । ମୁକ୍ତସ୍ ସ୍ଥିତୋ ନନୁ ଯୁଗାନ୍ତଵିଧୌ ଵିଦେହମୁକ୍ତେନ ତେନ କିଲ ଭାଵ୍ଯମ୍ ଅଵଶ୍ଯମ୍ ଏଵ
ସେଠାରେ, ସଦା ବିବେକ ଓ ଅବିବେକର ଖେଳ ଦ୍ୱାରା ସଚେତନ ହୋଇ, ସେ ପବିତ୍ର ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରିଲେ । ସେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରହିଲେ, ଏବଂ ଯୁଗ ଶେଷରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଦେହ ଛାଡ଼ି ମୁକ୍ତ ହେବେ ।
ସ କଦାଚିଦ୍ ଦଦର୍ଶାଥ ରୁଦ୍ରଂ ରୁଦ୍ରପୁରେ ଖଗଃ । ଵୈରିଞ୍ଚନଲିନୀନାଲଲୀଲାଲାନେଭଲୀଲଯା
ସେଇ ପକ୍ଷୀ କେବେ ଏକଥର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନଗରରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପଦ୍ମସରୋବରରେ ଖେଳ କରୁଥିବା ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଥିଲେ ।
ତତ୍ର ବୁଦ୍ଧିର୍ ଅଭୂତ୍ ତସ୍ଯ ରୁଦ୍ରୋ ଽହମ୍ ଇତି ନିଶ୍ଚିତା । ପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ଵରାଦର୍ଶେ ଝଗିତ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ବିମ୍ବତି
ସେଠାରେ ସେ ପକ୍ଷୀର ମନରେ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ଚିନ୍ତା ଉପଜିଲା — 'ମୁଁ ରୁଦ୍ର', ଯେପରି ଏକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ତୁରନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ ।
ରୁଦ୍ରୀଭୂତଵପୁସ୍ ତତ୍ର ତନୁଂ ତତ୍ଯାଜ ତାମ୍ ଅସୌ । ଗନ୍ଧଃ ପଵନତାଂ ଗଚ୍ଛନ୍ କୁସୁମସ୍ତବକଂ ଯଥା
ସେଠାରେ ସେ ରୁଦ୍ରର ଆକୃତି ଧାରଣ କରି, ପୂର୍ବ ଦେହକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ଯେପରି ଗନ୍ଧ ବାୟୁରେ ମିଶିଯାଏ କିମ୍ବା ଫୁଲର ଗୁଛ ଛିତରିଯାଏ ।
ରୁଦ୍ରୋ ଽଥ ରୁଦ୍ରଭଵନେ ଵିଜହାର ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ତୈସ୍ ତୈଶ୍ ଶିଵପୁରାଚାରୈର୍ ଗଣଗୋଷ୍ଠୀଗରିଷ୍ଠଯା
ତାପରେ ରୁଦ୍ର, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଗୃହରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଶିବଙ୍କ ନଗରର ବିଭିନ୍ନ ଚଳାଚଳ ଅନୁସରି, ଶିବଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନଙ୍କ ସହ ଗର୍ବରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ ।