ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତୋ ଜାତା ପ୍ରତିଭେଯମ୍ ଅଥ ସ୍ଵତଃ । ଭାଵଯାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଲୀଲାର୍ଥଂ ସାମାନ୍ଯଜନଵୃତ୍ତିତାମ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଭାବ ଆସିଗଲା—'ମୁଁ ଖେଳର ନିମିତ୍ତରେ ସାଧାରଣ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଚଳାଚଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବନା କରିବି।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚେତୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନରାନ୍ତରମ୍ । ସ୍ପନ୍ଦସଂସ୍ଥାନସନ୍ତ୍ଯାଗମାତ୍ରେଣାଵର୍ତକେ ଽମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ
ଏଭଳି ଭାବି, ତାଙ୍କର ମନ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମଣିଷର ଅବସ୍ଥା ନେଇଲା, ଯେପରି ଜଳ ଚକ୍ରବାତରେ ତାର ଗତି ଥାମିଲେ ଆକୃତି ବଦଳାଏ।
ତେନ ଚିତ୍ତନରେଣାଥ କୃତଂ ନାମାତ୍ମନୀଚ୍ଛଯା । ଜୀଵଟୋ ଽସ୍ମୀତି ସହସା କାକତାଲୀଯଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ମନ-ମଣିଷ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ 'ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ' ବୋଲି ଏକ ଭାବନାକୁ ହଠାତ୍ ଧାରଣ କଲେ, ଯେପରି ଅପରିକଳ୍ପିତ ଭାବେ କିଛି ଘଟିଯାଏ।
ଜୀଵଟୋ ଵିଜହାରାଥ ସ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷଶ୍ ଚିରମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନନିର୍ମାଣନଗରେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ପୁରଵୀଥିଷୁ
ତାପରେ ସେ ଜୀବନ୍ତ ପୁରୁଷ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ସହରର କିଛି ରାସ୍ତାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତ୍ର ପାନଂ ପପୌ ମତ୍ତୋ ଭୃଙ୍ଗଃ ପଦ୍ମରସଂ ଯଥା । ଶିଲଯେଵ ଦୃଢଂ ପିଷ୍ଟସ୍ ସୁଷ୍ଵାପ ଘନନିଦ୍ରଯା
ସେଠାରେ, ସେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ମଧୁମକୁ ଯେପରି ମାନେ ପଦ୍ମରସ ପିଏ, ସେପରି ପିଇଲା। ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଭଲଭାବେ ଚକୁଟି ହେବା ପରି, ଗଭୀର ଘୁମରେ ଶୁଇ ପଡ଼ିଲା।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଦଦର୍ଶ ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ପାଠାନୁଷ୍ଠାନତୁଷ୍ଟିମତ୍ । ପ୍ରତିଭାମାତ୍ରସମ୍ପନ୍ନଂ ଚିତ୍ତଦେଶାନ୍ତରାପ୍ତିଵତ୍
ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲା ଯେ, ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଇଛି, ପାଠ ପଢ଼ିବା ଓ କ୍ରିୟା କରିବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ସେଠି ସେ କେବଳ ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲା, ମନର ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପରି।
କଦାଚିତ୍ ସ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ସ୍ଵାହର୍ଵ୍ଯାପାରନିଷ୍ଠଯା । ଆଜଗାମ ଘନାଂ ନିଦ୍ରାଂ ବୀଜତାମ୍ ଇଵ ପାଦପଃ
କେବେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ ଦୈନିକ କାମକାଜରେ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ଗଭୀର ଘୁମକୁ ଚାଲିଗଲା, ଯେପରି ଗଛ ତାହାର ବିଉ ଭିତରେ ଫେରିଯାଏ।
ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅପଶ୍ଯତ୍ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ସାମନ୍ତତ୍ଵମ୍ ଅଥାତ୍ମନି । ପତାକାରଥହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵସେନାଜଲଦମାଲିତମ୍
ସେଉଁଠାରେ ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲା ଯେ, ସେ ଏକ ସାମନ୍ତ ହୋଇଛି, ଝଣ୍ଡା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମେଘପରି ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରିଯାଇଛି।
ସ ସାମନ୍ତଃ କୃତାହାରଃ କଦାଚିଦ୍ ଘନନିଦ୍ରଯା । ସୁଷ୍ଵାପାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵହୃତିର୍ ବୀଜତାଯାମ୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ସେ ସାମନ୍ତ ଭୋଜନ କରି ଏକଥର ଗଭୀର ଘୁମରେ ପଡ଼ିଗଲା । ତାଙ୍କର ଭିତରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଗଛ ମଣିଆ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଚଳ ରହେ ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ ରାଜତାଂ ସ୍ଵପ୍ନେ କକୁବ୍ଵଲଯମାଲିନୀମ୍ । ଲାଲିତାଂ ଭୋଗପୂଗେନ ପୁଷ୍ପୌଘେନର୍ତୁତାମ୍ ଇଵ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେ ନିଜକୁ ରାଜା ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଚାରିପଟେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଅନେକ ଭୋଗବିଲାସରେ ପ୍ରେମରେ ପାଳିତ, ଫୁଲର ରାଶିରେ ବସନ୍ତ ଦିନ ପରି ମହକୁଥିଲା ।
ସ କଦାଚିନ୍ ନୃପସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥସ୍ ସୁଷ୍ଵାପାସ୍ତମିତେହିତଃ । ପୁରୋଭାଵିନିଜାଚାରସ୍ ସ୍ଵଂ କାର୍ଯମ୍ ଇଵ କାରଣେ
ସେ ରାଜା ଏକଥର ସ୍ୱସ୍ଥ ଭାବେ ଗଭୀର ଘୁମରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଥିଲେ, ଆଗକୁ ହେବାକୁ ଯାଉଥିବା କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନିଜ ମନରେ ଅନୁଭବ କରିଲେ, ଯେପରି କାରଣ ଭିତରେ କାର୍ଯ୍ୟ ଲୁଚିଥାଏ ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ ଆତ୍ମନି ସ୍ଵପ୍ନେ ସୁରସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍ । ଵୃକ୍ଷଃ କେସରସୋଲ୍ଲାସୋ ମଞ୍ଜରୀତ୍ଵମ୍ ଇଵୋଦିତମ୍
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେ ନିଜକୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନଥିଲା; ଯେପରି ଗଛ ରେ କେଶର ଫୁଲି ମଞ୍ଜରୀ ରୂପେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ ।
ସା ରେମେ ସୁରସେନାସୁ ଦେଵୋଦ୍ଯାନସ୍ଥଲୀଷୁ ଚ । କ୍ଷୀରାମ୍ଭୋଧିତରଙ୍ଗେଷୁ ଲୋଲେଵ ହରିଵଲ୍ଲଭା
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ସେନାମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଛୋଉ ଦୁଧର ସାଗରର ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଳି ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଭାବେ ଖେଳୁଥିଲେ।
ସୁଷ୍ଵାପ ସୈକଦା ବାଲା ମତ୍ତୋଦ୍ଯାନଲତାଗୃହେ । ସଂଶାନ୍ତସ୍ଵମନସ୍ସ୍ପନ୍ଦଂ ଗନ୍ଧଲେଖେଵ ପଙ୍କଜେ
ଏକଥର, ସେ ଛୋଟିଏ ଝିଅ ଥିବାବେଳେ, ମଦମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଲତାର ଛାଏଁ ଘରେ ଶୁଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ଗନ୍ଧ ମାତ୍ର ଏକ ପଦ୍ମରେ ରହିଯାଇଥାଏ।
ଦଦର୍ଶାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅଥ ସ୍ଵପ୍ନେ ସଂସର୍ଗଵଶତୋଦିତମ୍ । ମୃଗୀତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନି ସ୍ଵୈରମ୍ ଆଵର୍ତତ୍ଵମ୍ ଇଵାମ୍ବୁତା
ତାପରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ସଂସ୍ପର୍ଶର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ନିଜକୁ ଏକ ହରିଣୀ ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ମନରେ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଘୁରୁଥିବା, ଯେପରି ଜଳ ଚକ୍ରବାତରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।
ସା ମୃଗୀ ଲୋଲନଯନା କଦାଚିନ୍ ନିଦ୍ରଯାହୃତା । ସ୍ଵପ୍ନେ ଦଦର୍ଶ ଵଲ୍ଲୀତ୍ଵଂ ସ୍ଵାଭ୍ଯାସାଦ୍ ରୂଢମ୍ ଆତ୍ମନି
ସେ ହରିଣୀ, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା, ଏକଥର ନିଦ୍ରାରେ ଆକୃତ ହେବା ସମୟରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜକୁ ଏକ ଲତା ଭାବେ ଦେଖିଲେ, ନିଜ ଅଭ୍ୟାସରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସିଥିବା।
ତିର୍ଯଞ୍ଚୋ ଽପି ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ସ୍ଵପ୍ନଂ ଚିତ୍ତସ୍ଵଭାଵତଃ । ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତୋ ଽତ୍ର ଶୁକାଶ୍ଵେଭସଞ୍ଜ୍ଞାସ୍ମରଣମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍
ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମନର ସ୍ୱଭାବରୁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି; ଏହିଥିରେ ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ଟିଆ, ଘୋଡ଼ା ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷୀଙ୍କର ଅକ୍ଷୟ ସ୍ମୃତି।
ସା ବଭୂଵ ଲତା ପୁଷ୍ପଫଲପଲ୍ଲଵଶାଲିନୀ । ଵନଦେଵୀଵନୋଦ୍ଯାନଲତାଗୃହଵିଲାସିନୀ
ସେ ଏକ ଲତା ହେଲା, ଯାହା ଫୁଲ, ଫଳ ଓ କିଶଳୟରେ ଶୋଭିତ; ଅରଣ୍ୟଦେବୀଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଲତାମଣ୍ଡପରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲା।
ବୀଜାନ୍ତସ୍ସ୍ଥାଙ୍କୁରାକାରରୂପଯେହାଧିରୂଢଯା । ସାପଶ୍ଯଦ୍ ଅନ୍ତସ୍ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ସ୍ଫୁଟଂ ଲଵନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ବୀଜ ଭିତରେ ଅଙ୍କୁର ଆକାର ଧାରଣ କରି, ସେ ନିଜର ଅନ୍ତର୍ଜ୍ଞାନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନିଜ ଲବଣ ଗୁଣକୁ ଅନୁଭବ କଲା।
କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥକଲଯା ଜଡତାଂ ଘନମ୍ । ଅନୁଭୂଯ ଦଦର୍ଶାଥ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ଭ୍ରମରଂ ସ୍ଥିତମ୍
କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ସୁସ୍ୱପ୍ନ ନିଦ୍ରା ପରି ଗଭୀର ଜଡତା ଅନୁଭବ କଲା; ତା'ପରେ ନିଜକୁ ଏକ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଭାବେ ସେଠାରେ ଦେଖିଲା।
ଷଟ୍ପଦୋ ଵିଜହାରାଥ ଵନେ ଵନଲତାସ୍ଵ୍ ଅସୌ । ପଦ୍ମିନୀଷୁ ଚ ଫୁଲ୍ଲାସୁ ତରୁଣୀଷ୍ଵ୍ ଇଵ ଵଲ୍ଲଭଃ
ସେ ମଉ, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବେଳ ଲତା ଭିତରେ ଘୁରୁଥିଲା, ଯେପରି ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଓ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରେମିକ ଘୁରେ।
ବିମ୍ବାଧରଂ ଵିଦଲଯନ୍ ସ୍ଵାଦଯନ୍ କୌସୁମଂ ମଧୁ । ସ୍ଵପନ୍ କୁସୁମଶଯ୍ଯାସୁ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵଲ୍ଲୀଵିଲାସିନୀଃ
ସେ ଫୁଲର ମଧୁ ଚାଖି, ଫୁଲର ଠোঁଟ ଭିତରେ ଆନନ୍ଦ ଉଠାଉଥିଲା, ଫୁଲର ପତ୍ର ଶେଇଘରେ ଶୁଇଯାଉଥିଲା, ବେଳ ଲତାର ରମଣୀମାନଙ୍କ ସହ ମଜା ଉଠାଇ।
ସ ବଭୂଵ ସରୋଜିନ୍ଯାଂ ଵ୍ଯସନୀ ବିସନାଲଵତ୍ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଏଵ ରତିଂ ଯାତି ଚେତୋ ଜଡମତେର୍ ଅପି
ସେ ଏମିତି ଏକ ପଦ୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହେଇଗଲା, ଯେପରି ଏକ ବିସନାଳ ପଦ୍ମ ତଣ୍ଡରେ ଲୁଚିଥାଏ; ମୂଢ଼ ମନ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ କୌଣସି ଜିନିଷରେ ଆନନ୍ଦ ମାନେ।
ତାମ୍ ଆଜଗାମ ନଲିନୀଂ ପରିଲୋଡଯିତୁଂ ଗଜଃ । ରମ୍ଯଵସ୍ତୁକ୍ଷଯାଯୈଵ ମୂଢାନାଂ ଜୃମ୍ଭତେ ମନଃ
ସେତେବେଳେ ଏକ ହାତୀ ଆସି, ସେଇ ପଦ୍ମକୁ ଚକଚୁର କରିବାକୁ ଲାଗିଲା; ମୂଢ଼ମନେ ସୁନ୍ଦର ଜିନିଷ ନଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ସବୁବେଳେ ଉତ୍ସୁକ ରହେ।
ନଲିନୀମଥନେନୈଵ ସମଂ ତେନ ସ ଷଟ୍ପଦଃ । ଗୁଣଵତ୍ତାନ୍ତରେ ରୂଢିର୍ ଇଵ ଚୂର୍ଣତ୍ଵମ୍ ଆଯଯୌ
ଫୁଲ ମଥିବାବେଳେ ଯେପରି ମକରନ୍ଦ ସହିତ ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ, ସେହିପରି ଗୁଣ ଯେତେବେଳେ ବଦଳିଯାଏ, ଦେହ ମଧ୍ୟ ରକ୍ତ ଶୁଖି ଧୂଳି ହୋଇଯିବା ପରି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ଭ୍ରମରୋ ଵାରଣାଲୋକାଦ୍ ଵାରଣାଲୋକଭାଵନାତ୍ । ଦଦର୍ଶାତ୍ମାନମ୍ ଆଲୋଲମତ୍ତହସ୍ତିତଯୋଦିତମ୍
ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ହାତୀକୁ ଦେଖି କିମ୍ବା ହାତୀକୁ ଦେଖିବା କଳ୍ପନା କରି, ନିଜକୁ ଏମିତି ଅସ୍ଥିର ଓ ମତାଳ ହାତୀ ପରି ଅନୁଭବ କଲା।
ଶୁଷ୍କସାଗରଗମ୍ଭୀରେ ଗଜଃ ଖାତେ ପପାତ ହ । ତମୋଘନଘନେ ଶୂନ୍ଯେ ସଂସାର ଇଵ ଜୀଵକଃ
ହାତୀ ଗଭୀର ଏବଂ ଶୁଖିଲା ଖାଦରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯେପରି ଜୀବ ଘନ ଅନ୍ଧକାରର ଶୂନ୍ୟତାରେ, ସଂସାରର ଖାଲିପଣିରେ ଲୁହୁଚିଯାଏ।
ବଭୂଵ ଵଲ୍ଲଭୋ ରାଜ୍ଞୋ ମହାନ୍ ପରବଲାନ୍ତକଃ । ସଦା ମଦବଲକ୍ଷୀଵୋ ଘୂର୍ଣନ୍ନ୍ ଇଵ ନିଶାଚରଃ
ସେ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହେଲା, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିବାରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଲା, ସଦା ମଦରେ ମସ୍ତ ହୋଇ ଘୂରୁଥିବା ରାକ୍ଷସ ପରି ଦେଖାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
କଦାଚିଦ୍ ଅରିନିସ୍ତ୍ରିଂଶଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ ସୋ ଽସ୍ତମ୍ ଉପାଯଯୌ । ଵିଵେକାସିଲତାଲୂନରୂପୋ ଜୀଵ ଇଵାତ୍ମନି
କେବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ତଳୱାର ଘାତରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ଯେପରି ଜୀବ ଯଦି ବିବେକର ଭିତି ହରାଇଦେଇ, ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ ।
ପଶ୍ଯନ୍ ଗଜଘଟାକୁମ୍ଭମଣୀନ୍ ପ୍ରୋଚ୍ଛଲିତାନ୍ ଅଲୀନ୍ । ଉତ୍କ୍ରାମନ୍ ସ ଗଜାଜ୍ ଜୀଵୋ ଭୂଯୋ ଦ୍ରାଗିତ୍ଯ୍ ଅଭୂଦ୍ ଅଲିଃ
ହାତୀର ମୁଣ୍ଡର ମାଳା ଓ ଘଡ଼ିରୁ ମୁକ୍ତା ଛିଟିଯିବାକୁ ଦେଖି, ସେ ଜୀବ ହାତୀ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପୁଣି ମଉ ହେଲା ।