ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଯନ୍ ନ ସମ୍ଭଵତି ଭ୍ରମେ । ଵିଚିତ୍ରାସ୍ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଵସ୍ତୁଦୃଷ୍ଟଯଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ଭ୍ରମ ଭିତରେ ଯେଉଁ କିଛି ଘଟେନାହିଁ, ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ । ତିନି ଲୋକରେ ବିଭିନ୍ନ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ।
ଜଲମଧ୍ଯେ ଜ୍ଵଲତ୍ଯ୍ ଅଗ୍ନିର୍ ଯଥାବ୍ଧୌ ଵଡଵାନଲଃ । ନଗରାଣ୍ଯ୍ ଅମ୍ବରେ ସନ୍ତି ଯଥା ଵୈମାନିକାଶ୍ରଯାଃ
ଯେପରି ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନି ଜଳେଇଥାଏ, ସମୁଦ୍ର ତଳେ ବଡ଼ ଅଗ୍ନି ରହିଥାଏ, ଏହିପରି ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ନଗର ରହିଛି, ଯାହା ବିମାନ ଉପରେ ଭିତି କରି ଅଛି ।
ଶିଲାସ୍ଵ୍ ଅବ୍ଜାନି ଜାଯନ୍ତେ ହେମାଦ୍ରାଵ୍ ଇଵ ପାଦପାଃ । ଏକାଗେ ସର୍ଵପୁଷ୍ପାଣି ସନ୍ତି କଲ୍ପତରୌ ଯଥା
ପାହାଡ଼ ପଥର ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମ ଫୁଟେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ ଉପରେ ଗଛ ବଢ଼େ, ଏବଂ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଉପରେ ସମସ୍ତ ପୁଷ୍ପ ଏକସାଥିରେ ରହିଥାଏ ।
ଶିଲାଃ ଫଲନ୍ତି ଫଲଵଦ୍ ଯଥା ରତ୍ନଗୁଲୁଚ୍ଛକାଃ । ଶିଲାନ୍ତଃ ପ୍ରାଣିନସ୍ ସନ୍ତି ଭେକା ଇଵ ଶିଲାନ୍ତରେ
ପଥର ମଧ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଯେପରି ଫଳ ଦେଉଥିବା ଗଛ । ପଥର ଗୁଛ ମଧ୍ୟରେ ମଣି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ପଥର ଭିତରେ ଜୀବ ରହିଥାଏ, ଯେପରି ପଥର ଭିତରେ ବାଙ୍କ ରହିଥାଏ ।
ଦୃଷଦୋ ଵାରି ନିର୍ଯାତି ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତୋପଲାଦ୍ ଇଵ । ନିମେଷେଣ ଘଟୋ ଯାତି ପଟତାଂ ଶାପଵାନ୍ ଇଵ
ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତ ମଣିରୁ ଜଳ ବହିଯାଏ, ସେପରି ପଥରରୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ବାହାରେ। ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଏକ ଘଡ଼ା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ଯେପରି ବୁନକାର ମଧ୍ୟରୁ କାହାରୋ ଶାପ ଲାଗିଥିଲା।
ସ୍ଵାସତ୍ତାମ୍ ଅପି ବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵମରଣଂ ଯଥା । ଅଧୋଗାମି ଜଲଂ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଡୀଯତେ ଽଭ୍ରଗତଂ ଯଥା
ସ୍ୱପ୍ନରେ ନିଜ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲା ବୋଲି ମନେ ହୁଏ, ଯେପରି ତଳକୁ ବହୁଥିବା ଜଳ ମେଘ ପରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ଦେଖାଯାଏ।
ଵିତାନମ୍ ଇଵ ଖେ ଵାରି ତିଷ୍ଠତି ସ୍ଵର୍ନଦୀ ଯଥା । ଉଡ୍ଡୀଯନ୍ତେ ଶିଲାସ୍ ସ୍ଥୂଲାଃ ପକ୍ଷଵନ୍ତୋ ଽଦ୍ରଯୋ ଯଥା
ଜଳ ଆକାଶରେ ଛତା ପରି ଖେଳିଥାଏ, ଯେପରି ସୁନା ନଦୀ ତାହାରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ। ବଡ଼ ବଡ଼ ପଥର ଉଡ଼ିଯାଉଛି, ଯେପରି ପାହାଡ଼କୁ ପଖା ଲାଗିଥାଏ।
ଶିଲାତଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ନନୁ ଚିନ୍ତାମଣେର୍ ଇଵ । ଚିନ୍ତିତାନି ଫଲନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଦେଵୋଦ୍ଯାନାନ୍ତରେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ପଥରରୁ ସବୁକିଛି ମିଳିଯାଏ, ଯେପରି ଚିନ୍ତାମଣିରୁ ମିଳେ। ଯାହା ଭାବିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେବତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ ଯେପରି ଶୀଘ୍ର ଫଳ ଦିଏ।
ତାନ୍ଯ୍ ଏଵ ନ ଫଲନ୍ତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ମୋକ୍ଷାଦୀନୀଵ ରାଘଵ । ଅଚେତନୋ ଽପି କୁରୁତେ କର୍ମ ଯନ୍ତ୍ରପୁମାନ୍ ଇଵ
ହେ ରାଘବ, ସେଇ ସବୁ କଥା ତୁରନ୍ତ ଫଳ ଦେଉନାହିଁ, ମୁକ୍ତି ଓ ଏହାଦି ଯେପରି, ଜଡ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟ କିଛି କାମ କରେ, ଯେପରି ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକ।
ଏଵମାଦିସ୍ ତଥାନ୍ଯଶ୍ ଚ ଵିଚିତ୍ରାରମ୍ଭଵିଭ୍ରମଃ । ଦୃଷ୍ଟଶ୍ ଶମ୍ବରଗନ୍ଧର୍ଵଵିଲାସୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭଵଃ
ଏହିପରି ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଆରମ୍ଭ ଦେଖାଯାଏ; ଶମ୍ବର ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେପରି ଖେଳ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଚମତ୍କାର ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାଦ୍ରଵ୍ଯରତ୍ନଶମ୍ବରଶାପଜାଃ । ମଯଗନ୍ଧର୍ଵଜନିତା ଅନନ୍ତାସ୍ ସତ୍ଯସମ୍ଭଵାଃ
ସେମାନେ ଦେଶ, କାଳ, କ୍ରିୟା, ବସ୍ତୁ, ମଣି, ଏକାଠି ହେବା, ଶାପ, ମାୟା ଓ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ସବୁ ଅନେକ ଓ ସତ୍ୟରେ ଘଟିଥାଏ।
ଅସମ୍ଭଵସ୍ ସମ୍ଭଵାନାମ୍ ଅପୀହାଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯତେ । ସମ୍ଭଵାସମ୍ଭଵାଂଶସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯସ୍ ସ୍ଵପ୍ନଵିଭ୍ରମାଃ
ଏଠାରେ ଅସମ୍ଭବ ବିଷୟକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ସମ୍ଭବ ଓ ଅସମ୍ଭବ ଯାହା ଘଟେ, ସେଗୁଡ଼ିକ ସ୍ୱପ୍ନର ଭ୍ରମ ଭଳି।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯତ୍ ସତ୍ଯଂ ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯନ୍ ମୃଷା । ସର୍ଵଂ ସର୍ଵେଣ ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ଵପ୍ନେ ସର୍ଗାଭିଧାନକେ
ଏଠାରେ କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ କିଛି ନାହିଁ ଯାହା ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ; ସବୁ କିଛି ସବୁଠି, ସବୁ ପ୍ରକାରେ, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ନାମକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଅଛି।
ସ୍ଵପ୍ନେ ନିମଗ୍ନଧୀର୍ ଜନ୍ତୁଃ ପଶ୍ଯତି ସ୍ଥିରତାଂ ଯଥା । ସର୍ଗସ୍ଵପ୍ନେ ମଗ୍ନବୁଦ୍ଧିଃ ପଶ୍ଯତି ସ୍ଥିରତାଂ ତଥା
ଯେପରି ଜଣେ ପ୍ରାଣୀ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଡୁବିଥିବା ବେଳେ ସେଠାରେ ସ୍ଥିରତା ଦେଖେ, ସେପରି ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱପ୍ନରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସ୍ଥିରତା ଦେଖେ।
ଭ୍ରମାଦ୍ ଭ୍ରମାନ୍ତରଂ ଗଚ୍ଛନ୍ ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଂ ଵ୍ରଜନ୍ । ଅତିସ୍ଥିରପ୍ରତ୍ଯଯଭାଗ୍ ଇହ ଜୀଵୋ ଵିମୁହ୍ଯତି
ଏଠି ଜୀବ ଏକ ଭ୍ରମରୁ ଅନ୍ୟ ଭ୍ରମକୁ, ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଯାଉଥାଏ; ତାଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସ ବହୁତ ଅସ୍ଥିର ଥିବାରୁ ସେ ଏଠି ଭ୍ରମିତ ହୁଏ।
ଶ୍ଵଭ୍ରାନ୍ତରଂ ଶ୍ଵଭ୍ରନିପାତଦୋଷାତ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ ମୁଗ୍ଧମୃଗଃ ପ୍ରଯାତି । ମୋହଂ ଯଥା ପାତମଯୈକରୂପଂ ଜୀଵସ୍ ତଥା ସଂସୃତିପାତମୂଢଃ
ଯେପରି ଏକ ଭ୍ରମିତ ହରିଣ ଗଡ଼ିଯିବା ଦୋଷରୁ ଗଡ଼ିଯିଯିଏ ଏକ ଗଡ଼ିଠୁ ଅନ୍ୟ ଗଡ଼ିକୁ ପଡ଼ି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ସେପରି ସଂସାର ଗଡ଼ିର ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିଥିବା ଜୀବ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଅତ୍ର ରାଘଵ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଽହମ୍ ଇତିହାସମ୍ ଇମଂ ଶୃଣୁ । ଯଦ୍ ଵୃତ୍ତଂ କସ୍ଯଚିଦ୍ ଭିକ୍ଷୋଃ କ୍ଵଚିନ୍ ମନନଶାଲିନଃ
ଏ ରାଘବ, ମୁଁ ଏଠି ଏକ କଥା କହିବି; ତୁମେ ଶୁଣ। କେହି ଏକ ଭିକ୍ଷୁ, ଯିଏ ଚିନ୍ତନରେ ଲଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସହ କିଛି ଘଟିଥିଲା।
ଆସୀତ୍ କଶ୍ଚିନ୍ ମହାଭିକ୍ଷୁସ୍ ସମାଧ୍ଯଭ୍ଯାସତତ୍ପରଃ । ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵଵ୍ଯଵହାରେଣ କ୍ଷପଯନ୍ନ୍ ଅଖିଲଂ ଦିନମ୍
ସେଠି ଏକ ମହାଭିକ୍ଷୁ ଥିଲେ, ଯିଏ ସମାଧିର ଅଭ୍ୟାସରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଗିଥିଲେ। ସେ ପ୍ରତିଦିନ ନିଜ କାମରେ ଦିନଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଟାଉଥିଲେ।
ସମାଧ୍ଯଭ୍ଯାସଶୁଦ୍ଧଂ ତତ୍ ତସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ କ୍ଷଣେନ ଯତ୍ । ଚିନ୍ତଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତଦ୍ଭାଵଂ ଗଚ୍ଛତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ଵୀଚିତାମ୍
ସମାଧିର ଅଭ୍ୟାସରେ ତାଙ୍କ ମନ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା; ଏହି ମନ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ, ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ପାଇଯାଉଥିଲା, ଜଳ ତରଙ୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରି।
କଦାଚିତ୍ ସ ସମାଧାନଵିରତୋ ଽତିଷ୍ଠଦ୍ ଏକଧୀଃ । କଞ୍ଚିତ୍ ସଞ୍ଚିନ୍ତଯାମ୍ ଆସ ସ୍ଵାସନସ୍ଥଃ କ୍ରିଯାକ୍ରମମ୍
ଏକ ଦିନ, ସେ ସମାଧିରୁ ବିରତ ହୋଇ, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ନିଜ ଆସନରେ ବସି, କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯତୋ ଜାତା ପ୍ରତିଭେଯମ୍ ଅଥ ସ୍ଵତଃ । ଭାଵଯାମ୍ଯ୍ ଆଶୁ ଲୀଲାର୍ଥଂ ସାମାନ୍ଯଜନଵୃତ୍ତିତାମ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଭାବ ଆସିଗଲା—'ମୁଁ ଖେଳର ନିମିତ୍ତରେ ସାଧାରଣ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଚଳାଚଳକୁ ଶୀଘ୍ର ଭାବନା କରିବି।'
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଚେତୋ ଽସ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ନରାନ୍ତରମ୍ । ସ୍ପନ୍ଦସଂସ୍ଥାନସନ୍ତ୍ଯାଗମାତ୍ରେଣାଵର୍ତକେ ଽମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ
ଏଭଳି ଭାବି, ତାଙ୍କର ମନ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମଣିଷର ଅବସ୍ଥା ନେଇଲା, ଯେପରି ଜଳ ଚକ୍ରବାତରେ ତାର ଗତି ଥାମିଲେ ଆକୃତି ବଦଳାଏ।
ତେନ ଚିତ୍ତନରେଣାଥ କୃତଂ ନାମାତ୍ମନୀଚ୍ଛଯା । ଜୀଵଟୋ ଽସ୍ମୀତି ସହସା କାକତାଲୀଯଵତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ସେଇ ମନ-ମଣିଷ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ 'ମୁଁ ଜୀବନ୍ତ' ବୋଲି ଏକ ଭାବନାକୁ ହଠାତ୍ ଧାରଣ କଲେ, ଯେପରି ଅପରିକଳ୍ପିତ ଭାବେ କିଛି ଘଟିଯାଏ।
ଜୀଵଟୋ ଵିଜହାରାଥ ସ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷଶ୍ ଚିରମ୍ । ସ୍ଵପ୍ନନିର୍ମାଣନଗରେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ପୁରଵୀଥିଷୁ
ତାପରେ ସେ ଜୀବନ୍ତ ପୁରୁଷ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏକ ସହରର କିଛି ରାସ୍ତାରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତତ୍ର ପାନଂ ପପୌ ମତ୍ତୋ ଭୃଙ୍ଗଃ ପଦ୍ମରସଂ ଯଥା । ଶିଲଯେଵ ଦୃଢଂ ପିଷ୍ଟସ୍ ସୁଷ୍ଵାପ ଘନନିଦ୍ରଯା
ସେଠାରେ, ସେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ମଧୁମକୁ ଯେପରି ମାନେ ପଦ୍ମରସ ପିଏ, ସେପରି ପିଇଲା। ଏବଂ ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଭଲଭାବେ ଚକୁଟି ହେବା ପରି, ଗଭୀର ଘୁମରେ ଶୁଇ ପଡ଼ିଲା।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଦଦର୍ଶ ଵିପ୍ରତ୍ଵଂ ପାଠାନୁଷ୍ଠାନତୁଷ୍ଟିମତ୍ । ପ୍ରତିଭାମାତ୍ରସମ୍ପନ୍ନଂ ଚିତ୍ତଦେଶାନ୍ତରାପ୍ତିଵତ୍
ସେ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲା ଯେ, ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହେଇଛି, ପାଠ ପଢ଼ିବା ଓ କ୍ରିୟା କରିବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ସେଠି ସେ କେବଳ ଏକ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଅନୁଭବ କରୁଥିଲା, ମନର ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ପରି।
କଦାଚିତ୍ ସ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ ସ୍ଵାହର୍ଵ୍ଯାପାରନିଷ୍ଠଯା । ଆଜଗାମ ଘନାଂ ନିଦ୍ରାଂ ବୀଜତାମ୍ ଇଵ ପାଦପଃ
କେବେ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନିଜ ଦୈନିକ କାମକାଜରେ ଲାଗିଥିବା ବେଳେ, ଗଭୀର ଘୁମକୁ ଚାଲିଗଲା, ଯେପରି ଗଛ ତାହାର ବିଉ ଭିତରେ ଫେରିଯାଏ।
ସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅପଶ୍ଯତ୍ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ସାମନ୍ତତ୍ଵମ୍ ଅଥାତ୍ମନି । ପତାକାରଥହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵସେନାଜଲଦମାଲିତମ୍
ସେଉଁଠାରେ ସେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲା ଯେ, ସେ ଏକ ସାମନ୍ତ ହୋଇଛି, ଝଣ୍ଡା, ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଓ ମେଘପରି ସେନା ଦ୍ୱାରା ଘେରିଯାଇଛି।
ସ ସାମନ୍ତଃ କୃତାହାରଃ କଦାଚିଦ୍ ଘନନିଦ୍ରଯା । ସୁଷ୍ଵାପାନ୍ତର୍ଵ୍ଯଵହୃତିର୍ ବୀଜତାଯାମ୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ସେ ସାମନ୍ତ ଭୋଜନ କରି ଏକଥର ଗଭୀର ଘୁମରେ ପଡ଼ିଗଲା । ତାଙ୍କର ଭିତରର ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ଗଛ ମଣିଆ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଚଳ ରହେ ।
ଅପଶ୍ଯଦ୍ ରାଜତାଂ ସ୍ଵପ୍ନେ କକୁବ୍ଵଲଯମାଲିନୀମ୍ । ଲାଲିତାଂ ଭୋଗପୂଗେନ ପୁଷ୍ପୌଘେନର୍ତୁତାମ୍ ଇଵ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ସେ ନିଜକୁ ରାଜା ଭାବରେ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟ ଚାରିପଟେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଅନେକ ଭୋଗବିଲାସରେ ପ୍ରେମରେ ପାଳିତ, ଫୁଲର ରାଶିରେ ବସନ୍ତ ଦିନ ପରି ମହକୁଥିଲା ।