ଘ୍ରାଣେ ଘ୍ରାଣତଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଗନ୍ଧେ ଗନ୍ଧତଯୋଦିତମ୍ । ପୁଷ୍ଟଂ କାଯତଯା କାଯେ ଭୂମାଵ୍ ଅପି ଚ ଭୂତଯା
ଏହା ଘ୍ରାଣରେ ଘ୍ରାଣର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଗନ୍ଧରେ ଗନ୍ଧର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଶରୀରରେ ଶରୀରର ଭାବରେ ପୁଷ୍ଟ ଅଛି, ଭୂମିରେ ଭୂମିର ଭାବରେ ଅଛି।
ପଯସ୍ତଯା ଚ ପଯସି ଵାଯୌ ଵାଯୁତଯା ସ୍ଥିତମ୍ । ତେଜସ୍ତଯା ତେଜସି ଚ ବୁଦ୍ଧୌ ବୁଦ୍ଧିତଯା ଗତମ୍
ଏହା ପାଣିରେ ପାଣିର ଭାବରେ, ପବନରେ ପବନର ଭାବରେ ଅଛି; ଅଗ୍ନିରେ ଅଗ୍ନିର ଭାବରେ ଅଛି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୁଦ୍ଧିର ଭାବରେ ଅଛି।
ମନସ୍ତଯା ମନସ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅହଙ୍କୃତ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କୃତୌ । ରୂଢଂ ସଂଵିଦି ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ଚିତି ଚିତ୍ତ୍ଵେନ ଚୋତ୍ଥିତମ୍
ମନ ମନ ଭାବରେ ରହେ, 'ମୁଁ' ଭାବ ଆତ୍ମବୋଧରେ ରହେ, ଚେତନା ଚେତନା ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ ଏହି ଚେତନା ଜାଗୃତ ହୋଇ ଅନୁଭୂତି ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ଵୃକ୍ଷେ ଵୃକ୍ଷତଯା ଲଗ୍ନଂ ପଟେ ପଟତଯା ସ୍ଥିତମ୍ । ଘଟେ ଘଟତଯା ରୂଢଂ ଵଟେ ଵଟତଯା ସ୍ଥିତମ୍
ଗଛରେ ଗଛ ଭାବରେ ଲଗି ରହିଥାଏ, ଚିତ୍ରରେ ଚିତ୍ର ଭାବରେ ଅଟୁ ରହିଥାଏ, ଘଟରେ ଘଟ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥାଏ, ବଟଗଛରେ ବଟ ଭାବରେ ଅଟୁ ରହିଥାଏ।
ସ୍ଥାଵରେ ସ୍ଥାଵରତ୍ଵେନ ଜଙ୍ଗମତ୍ଵେନ ଜଙ୍ଗମେ । ପାଷାଣତ୍ଵେନ ପାଷାଣେ ଚେତନତ୍ଵେନ ଚେତନେ
ଅଚଳରେ ଅଚଳତା ଭାବରେ, ଚଳିତରେ ଚଳିତା ଭାବରେ, ପଥରରେ ପଥର ଭାବରେ, ଜୀବନ୍ତରେ ଜୀବନ୍ତତା ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
ଅମରେଷ୍ଵ୍ ଅମରତ୍ଵେନ ନରତ୍ଵେନ ନରେଷୁ ଚ । ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵେନ ଚ ତିର୍ଯକ୍ଷୁ କ୍ରିମିତ୍ଵେନ କ୍ରିମିସ୍ଥିତୌ
ଅମରମାନେ ଅମରତା ଭାବରେ, ମାନବମାନେ ମାନବତା ଭାବରେ, ପଶୁମାନେ ପଶୁତା ଭାବରେ, କୀଟମାନେ କୀଟତା ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
କାଲକ୍ରମେ କାଲତଯା ଋତାଵ୍ ଋତୁତଯାନଯା । ତୁଟିକ୍ଷଣନିମେଷାଦୌ ସଂସ୍ଥିତସ୍ ତତ୍ତଯା ଵିଭୁଃ
ସମୟର ଅନୁକ୍ରମରେ ସେ ସମୟ ଭାବେ, ଋତୁମାନ୍ୟରେ ଋତୁ ଭାବେ, ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ତୁଟିକ୍ଷଣ, ଚକ୍ଷୁର ଝପକିରେ ସେ ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଥାଏ ।
ଶୁକ୍ଲେ ଶୁକ୍ଲତଯା ଜାତଂ କୃଷ୍ଣେ କୃଷ୍ଣତଯା ସ୍ଥିତମ୍ । କ୍ରିଯାସୁ ସ୍ପନ୍ଦରୂପେଣ ନିଯତୌ ନିଯମେନ ଚ
ଧଳାରେ ସେ ଧଳାପଣ ଭାବେ, କଳାରେ କଳାପଣ ଭାବେ, କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ହେଲେ ଚଳନ ଭାବେ, ନିୟମରେ ନିୟମିତତା ଭାବେ ବ୍ୟାପି ରହିଛି ।
ସଂସ୍ଥିତସ୍ ସଂସ୍ଥିତୌ ସ୍ଥିତ୍ଯା ନାଶେ ନାଶତଯା ସ୍ଥିତଃ । ଉତ୍ପତ୍ତିରୂପେଣୋତ୍ପତ୍ତାଵ୍ ଆସ୍ଥିତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ, ନାଶରେ ନାଶ ଭାବେ, ସୃଷ୍ଟିରେ ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ, ଏହିପରି ସବୁଠି ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ରୂପରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି ।
ବାଲ୍ଯେ ବାଲ୍ଯେନ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଯୌଵନେ ଯୌଵନେନ ଚ । ଜରସା ଚ ଜରାରୂପେ ମରଣେ ମରଣେନ ଚ
ଶିଶୁବୟସରେ ସେ ଶିଶୁ ଭାବେ, ଯୁବାବୟସରେ ଯୁବା ଭାବେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ବୃଦ୍ଧ ଭାବେ, ମୃତ୍ୟୁରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି ।
ଇତି ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନାମ୍ ଅଭିନ୍ନଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । କଲ୍ଲୋଲଶୀକରୋର୍ମୀଣାମ୍ ଅବ୍ଧାଵ୍ ଇଵ ପଯୋଭରଃ
ଏପରି, ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥରେ ଅଂଶଭାଗରେ ଅବିଭକ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ଏକ ସାଗରରେ ଜଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଯେପରି, ତାହା ତରଙ୍ଗ, ଫେନ, ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ନାନାତୈଷା ତ୍ଵ୍ ଅସତ୍ଯୈଷା ସତ୍ଯେନାନେନ ଚୈଵ ହି । କଲ୍ପିତା ଚିତ୍ସ୍ଵଭାଵେନ ଵେତାଲଶ୍ ଶିଶୁନା ଯଥା
ଏହି ବିଭିନ୍ନତା ମିଥ୍ୟା; ଏହା ଚେତନା ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଭୂତକୁ କଳ୍ପନା କରେ, ଏହା ଏହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛି ।
ସର୍ଵତ୍ର ସଂସ୍ଥିତିମତା ଵିଗତାମଯେନ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମଯେଦମ୍ ଅଖିଲଂ ଵିଵିଧୈର୍ ଵିଲାସୈଃ । ଚିଦ୍ରୂପିଣୈଵ କଲିତାକଲିତାତ୍ମନେତି ସର୍ଵୋପଶାନ୍ତମତିର୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ସୁଖଂ ମହାତ୍ମନ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦେହୀନ, ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବରେ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ବ୍ୟାପ୍ତି ଅଛି, ଚିତ୍ରୂପ ଆତ୍ମା ଭାବିତ କିମ୍ବା ଅଭାବିତ ହେଉ, ଏହି ଜଗତ ମୋରେ ଅଟୁଟ। ଏହିପରି, ମହାତ୍ମା, ଶାନ୍ତ ମନରେ ସୁଖରେ ବସ ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏପରି ମୁନି କହିଲାପରେ, ଦିନ ସାଂଜ ପାଇଁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା; ସଭା ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲା, ଶ୍ୟାମା ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦୂର ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ସହିତ ଯାଇଲେ ।
ଯଥାସ୍ମାକଂ ମୁନେ ସ୍ଵପ୍ନପୁରପତ୍ତନମଣ୍ଡଲମ୍ । ତଥୈଵ ପଦ୍ମଜାଦୀନାଂ ଯଦି ଦେହପରିଗ୍ରହଃ
ମୁନି, ଯେପରି ଆମର ସ୍ଵପ୍ନରେ ଏକ ସହର ଓ ତାହାର ଚାରିପାଖ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ପଦ୍ମଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କର ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ।
ତଥୈଵେଦଂ ଚ ସଞ୍ଜାତଂ ଯଦି ସର୍ଵମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍ । ତଦ୍ ଅସ୍ମାକଂ ଦୃଢତରଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ କଥମ୍ ଉତ୍ଥିତଃ
ଏହିପରି, ଯଦି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତେବେ ଆମର ଏତେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ କିପରି ଆସିଗଲା?
ଅସ୍ମତ୍ସର୍ଗଵଦ୍ ଆଭାତି ପୂର୍ଵସର୍ଗପ୍ରଜାପତିଃ । ସ୍ଵଜୀଵପ୍ରତିଭାସାତ୍ମା ଵିଦ୍ଯତେ ନ ତୁ ଵାସ୍ତଵଃ
ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଜାପତି ଆମ ସୃଷ୍ଟି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ସେ ନିଜ ଜୀବର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ ଚିତେସ୍ ସର୍ଵଂ ଜୀଵସ୍ ସର୍ଵତ୍ର ସଂସୃତିଃ । ସା ଚାସତ୍ଯା ଦର୍ଶନୋତ୍ଥା ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନନାଶିନୀ
ଚେତନା ସମସ୍ତ ଠାରେ ଥିବାରୁ, ଜୀବ ଓ ସଂସାର ସ everywhere ରେ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେଖିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଅସତ୍ୟ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ବୁଝିବାରେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ନାଭଃ ପ୍ରତିଭାସୋ ଽସ୍ଯ ଯ ଏଷ ସ୍ଵଯମ୍ ଉତ୍ଥିତଃ । ଅହନ୍ତାପ୍ରତ୍ଯଯୈକାତ୍ମା ସ ଏଵାତିଦୃଢସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ସ୍ଵପ୍ନ ପରି ଏହି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ, ନିଜେ ଉପଜିଛି, ଏହା 'ମୁଁ' ଭାବନାର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ ବହୁତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି।
ସ୍ଵପ୍ନେ କ୍ଷଣଵିନାଶିତ୍ଵଂ ଯଥା ପୁଂସା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ସର୍ଗସ୍ଵପ୍ନେ ତଥୈଵୈତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣାପି ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସ୍ଵପ୍ନରେ ମନୁଷ୍ୟ କ୍ଷଣିକ ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେଖିପାରେନି, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେନି।
ସ୍ଵପ୍ନୋ ଽଗ୍ରପୁରୁଷସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରତିଭାସଶ୍ ଚ ଯୋ ଭଵେତ୍ । ରାମାସ୍ମଦାଦିସର୍ଗାତ୍ମା ଭଵେତ୍ ତାଦୃଶ ଏଵ ସଃ
ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷଙ୍କର ସ୍ଵପ୍ନ କିମ୍ବା ଦୃଶ୍ୟ, ରାମ, ମୁଁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱାରା ଉପଜିଥିବା ସୃଷ୍ଟି ପରି ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଅଟୁଟ।
ଯତ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷାଜ୍ ଜାତଂ ତତ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷାତ୍ମକମ୍ । ଭଵତୀତ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂତଂ ହି ଯଦ୍ ବୀଜଂ ତତ୍ ଫଲଂ ଯଥା
ସ୍ଵପ୍ନ ପୁରୁଷରୁ ଯାହା ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ସେଗୁଡିକ ସ୍ଵପ୍ନ ପୁରୁଷର ସ୍ଵଭାବରେ ଅଛି; ଯେପରି ବିଜ ଯେମିତି ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଏହି ଅନୁଭବ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଅସତ୍ଯମ୍ ଏଵ ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ଯଦ୍ ଅସତ୍ଯେନ ସାଧ୍ଯତେ । ଅସତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥେ ସମର୍ଥେ ଽପି ନ ଯୁକ୍ତଂ ଭାଵବନ୍ଧନମ୍
ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି ସାଧିତ ହୁଏ, ସେହି ମଧ୍ୟ ଅସତ୍ୟ ଅଟେ । ଅସତ୍ୟ ବସ୍ତୁ କିଏଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଯିବି, ତଥାପି ତାହାପରେ ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ ।
ଅସତ୍ଯ୍ ଅର୍ଥେ ସମର୍ଥେ ଽପି ସତ୍ତା ଭାଵନସମ୍ଭଵା । ଯତସ୍ ତେନ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯମ୍ ଅସଦ୍ଭାଵନଭାଵନମ୍
ଅସତ୍ୟ ବସ୍ତୁ କିଏଁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଯିବି, ତାହାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କେବଳ କଳ୍ପନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ । ଏହି ଦ୍ୱାରା ଅସତ୍ୟ ଭାବନାକୁ ଚାଲାଇବା ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ ।
ଦୃଢପ୍ରତ୍ଯଯିନସ୍ ସ୍ଵପ୍ନପୁରୁଷାଦ୍ ଯତ୍ ସମୁତ୍ଥିତମ୍ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ସର୍ଗାଦି ଦୃଢପ୍ରତ୍ଯଯମ୍ ଏଵ ତତ୍
ଯେଉଁ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିଥିବା ସ୍ୱପ୍ନ ମନୁଷ୍ୟରୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ମଧ୍ୟ ନିଜ ମନରେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ଭଳି ଅଟେ ।
ନିମେଷମାତ୍ରମ୍ ଏଵାଯଂ ସର୍ଗସ୍ଵପ୍ନସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ ସ୍ଥିତଃ । ତସ୍ମିନ୍ ନିମେଷ ଏଵାସ୍ମତ୍କଲ୍ପତା ପରିକଲ୍ପିତା
ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱପ୍ନ କେବଳ ଏକ ଚକୁ ଝପଟିବା ମାତ୍ର ଅଟେ । ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଆମର ସମସ୍ତ କାଳପରିଚୟ କଳ୍ପନା କରାଯାଇଛି ।
ସୁଦୀର୍ଘସ୍ଵପ୍ନଷଣ୍ଡୋ ଽଯଂ ଯଥୋଦେତି ପ୍ରଜାପତେଃ । ସର୍ଗାଦ୍ଯାସ୍ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ପ୍ରତ୍ଯେକମ୍ ଉଦିତାସ୍ ତଥା
ଯେପରି ଏହି ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱପ୍ନର ଶୃଙ୍ଖଳା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କଠାରୁ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆରମ୍ଭ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ଆଦି ଏକେକ ଭାବରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।
ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵସ୍ଯୈଵ ଭାଵେନ ସର୍ଗସ୍ଵପ୍ନପରମ୍ପରାଃ । ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମ୍ଭୋ ଦ୍ରଵତ୍ଵେନ ଯଥାଵର୍ତଵିଵର୍ତନୈଃ
ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବରୁ ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱପ୍ନମୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯେପରି ପାଣିର ତରଳତା ତାହାର ତରଙ୍ଗ ଚଳନରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ଯଦା ସ୍ଵପ୍ନାତ୍ମିକୈଵେଯଂ ସର୍ଗଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ ନ ଵାସ୍ତଵୀ । ଇଦଂ ସମ୍ଭଵତୀଦଂ ନୋ ଵେତ୍ଯ୍ ଅତଃ ପ୍ରଲଯଂ ଗତମ୍
ଯେତେବେଳେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଭୂଷା ସ୍ୱପ୍ନ ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଅସତ୍ୟ, ସେତେବେଳେ 'ଏହି ହେଉଛି' କିମ୍ବା 'ଏହି ନୁହେଁ' ବୋଲି ଭାବନା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।
ଯଦ୍ ଯଥା ଯାଦୃଶଂ ଦୃଷ୍ଟଂ ତତ୍ ତାଦୃଗ୍ ଵିଦ୍ଯତେ ତଥା । ନ ହି ପର୍ଯନୁଯୁଜ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନଵିଭ୍ରମନୀତଯଃ
ଯାହା ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଅଛି; କାରଣ ସ୍ୱପ୍ନର ଭ୍ରମଗୁଡ଼ିକୁ ଯୁକ୍ତିରେ ଧରିପାରିବେ ନାହିଁ।