ତତ୍ସ୍ଥା ଏତେ ମହାରୂପା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରାଦଯଃ । ଵିଭୂତିଭିସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଜନାସ୍ ତୁଷ୍ଟନୃପା ଇଵ
ସେଠି ଅଛିଥିବା ବଡ଼ ଆକାରର ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଆକାଶଗମନାଦ୍ଯାଭିଃ କ୍ରୀଡାଭିଃ କ୍ରୀଡ୍ଯତେ ଚିରମ୍ । ତତ୍ସ୍ଥେନୈଵ ଜନେନେହ ସ୍ଵର୍ଗେ ସ୍ଵର୍ଗୌକସା ଯଥା
ଏଠି ଥିବା ଲୋକ ଆକାଶରେ ଚଳିବା ଭଳି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୀଡା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ନାଙ୍ଗ ମ୍ରିଯତେ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯାଙ୍ଗ ନ ଶୋଚ୍ଯତେ । ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ କ୍ଷୀଯତେ ନାଙ୍ଗ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯାଙ୍ଗ ନ ବଧ୍ଯତେ
ସେଠିକୁ ପାଇଲେ, ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ; ଦୁଃଖ ନାହିଁ; କ୍ଷୟ ନାହିଁ; ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅପାରପରମାକାଶରୂପିଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯରୂପଂ ଚେନ୍ ମନାଗ୍ ଅପି ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ ଆକାଶର ଆକାର ଥିବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲେ,
ତତ୍ ତନ୍ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ଜନ୍ତୁର୍ ମୁକ୍ତମନା ମୁନିଃ । କୁର୍ଵନ୍ ସଂସାରକର୍ମାଣି ନ ଭୂଯଃ ପରିତପ୍ଯତେ
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଯେଉଁ ଜୀବର ମନ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ମୁନି ଦୁନିଆର କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଉ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁନାହିଁ।
ମନୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଅହଙ୍କାର ଇତି ଯତ୍ର କ୍ଷଯଂ ଗତମ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯମ୍ ଆଭାନଂ କିଂ ତତ୍ କୀଦୃଶମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅହଂକାର ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କଣ, କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, କେମିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ?
ଯଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଦେହସ୍ଥଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପିବତି ଵଲ୍ଗତି । ଆଦତ୍ତେ ଵିନିହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ତି ସଂଵିତ୍ସଂଵେଦ୍ଯଵର୍ଜିତମ୍
ଯେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେହରେ ରହିଛି, ଭୋଗ କରେ, ପିଉଛି, ଚଳାଯାଏ, ନେଇଥାଏ, ନଷ୍ଟ କରେ, ଖାଏ—କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞାନର ବସ୍ତୁ ନଥିବା।
ତତ୍ ସର୍ଵଗତମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତରହିତଂ ସ୍ଥିତମ୍ ଊର୍ଜିତମ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଵସ୍ତୁତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ
ଯେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅଛି, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ସେ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ତତ୍ ସ୍ଥିତଂ ଖତଯା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଶବ୍ଦେ ଶବ୍ଦତଯା ସ୍ଥିତମ୍ । ସ୍ପର୍ଶେ ସ୍ଥିତଂ ସ୍ପର୍ଶତଯା ତ୍ଵଚି ତତ୍ ତ୍ଵକ୍ତଯା ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ଆକାଶରେ ଆକାଶର ଭାବରେ ଅଛି, ଶବ୍ଦରେ ଶବ୍ଦର ଭାବରେ ଅଛି, ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ପର୍ଶର ଭାବରେ ଅଛି, ଚମ୍ମରେ ଚମ୍ମର ଭାବରେ ଅଛି।
ରସେ ଲୀନଂ ରସତଯା ରସନାଯାଂ ଚ ତତ୍ତଯା । ରୂପେ ରୂପତଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ନେତ୍ରେ ଲୀନଂ ଚ ଦୃକ୍ତଯା
ଏହା ରସରେ ରସର ଭାବରେ ଏବଂ ଜିହ୍ବାରେ ତାହାର ଭାବରେ ଲିନ ଅଛି; ରୂପରେ ରୂପର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଚକ୍ଷୁରେ ଦୃଷ୍ଟିର ଭାବରେ ଲିନ ଅଛି।
ଘ୍ରାଣେ ଘ୍ରାଣତଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ଗନ୍ଧେ ଗନ୍ଧତଯୋଦିତମ୍ । ପୁଷ୍ଟଂ କାଯତଯା କାଯେ ଭୂମାଵ୍ ଅପି ଚ ଭୂତଯା
ଏହା ଘ୍ରାଣରେ ଘ୍ରାଣର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଗନ୍ଧରେ ଗନ୍ଧର ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଶରୀରରେ ଶରୀରର ଭାବରେ ପୁଷ୍ଟ ଅଛି, ଭୂମିରେ ଭୂମିର ଭାବରେ ଅଛି।
ପଯସ୍ତଯା ଚ ପଯସି ଵାଯୌ ଵାଯୁତଯା ସ୍ଥିତମ୍ । ତେଜସ୍ତଯା ତେଜସି ଚ ବୁଦ୍ଧୌ ବୁଦ୍ଧିତଯା ଗତମ୍
ଏହା ପାଣିରେ ପାଣିର ଭାବରେ, ପବନରେ ପବନର ଭାବରେ ଅଛି; ଅଗ୍ନିରେ ଅଗ୍ନିର ଭାବରେ ଅଛି, ବୁଦ୍ଧିରେ ବୁଦ୍ଧିର ଭାବରେ ଅଛି।
ମନସ୍ତଯା ମନସ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅହଙ୍କୃତ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଅହଙ୍କୃତୌ । ରୂଢଂ ସଂଵିଦି ସଂଵିତ୍ତ୍ଯା ଚିତି ଚିତ୍ତ୍ଵେନ ଚୋତ୍ଥିତମ୍
ମନ ମନ ଭାବରେ ରହେ, 'ମୁଁ' ଭାବ ଆତ୍ମବୋଧରେ ରହେ, ଚେତନା ଚେତନା ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ ଏହି ଚେତନା ଜାଗୃତ ହୋଇ ଅନୁଭୂତି ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ।
ଵୃକ୍ଷେ ଵୃକ୍ଷତଯା ଲଗ୍ନଂ ପଟେ ପଟତଯା ସ୍ଥିତମ୍ । ଘଟେ ଘଟତଯା ରୂଢଂ ଵଟେ ଵଟତଯା ସ୍ଥିତମ୍
ଗଛରେ ଗଛ ଭାବରେ ଲଗି ରହିଥାଏ, ଚିତ୍ରରେ ଚିତ୍ର ଭାବରେ ଅଟୁ ରହିଥାଏ, ଘଟରେ ଘଟ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇଥାଏ, ବଟଗଛରେ ବଟ ଭାବରେ ଅଟୁ ରହିଥାଏ।
ସ୍ଥାଵରେ ସ୍ଥାଵରତ୍ଵେନ ଜଙ୍ଗମତ୍ଵେନ ଜଙ୍ଗମେ । ପାଷାଣତ୍ଵେନ ପାଷାଣେ ଚେତନତ୍ଵେନ ଚେତନେ
ଅଚଳରେ ଅଚଳତା ଭାବରେ, ଚଳିତରେ ଚଳିତା ଭାବରେ, ପଥରରେ ପଥର ଭାବରେ, ଜୀବନ୍ତରେ ଜୀବନ୍ତତା ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
ଅମରେଷ୍ଵ୍ ଅମରତ୍ଵେନ ନରତ୍ଵେନ ନରେଷୁ ଚ । ତିର୍ଯକ୍ତ୍ଵେନ ଚ ତିର୍ଯକ୍ଷୁ କ୍ରିମିତ୍ଵେନ କ୍ରିମିସ୍ଥିତୌ
ଅମରମାନେ ଅମରତା ଭାବରେ, ମାନବମାନେ ମାନବତା ଭାବରେ, ପଶୁମାନେ ପଶୁତା ଭାବରେ, କୀଟମାନେ କୀଟତା ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
କାଲକ୍ରମେ କାଲତଯା ଋତାଵ୍ ଋତୁତଯାନଯା । ତୁଟିକ୍ଷଣନିମେଷାଦୌ ସଂସ୍ଥିତସ୍ ତତ୍ତଯା ଵିଭୁଃ
ସମୟର ଅନୁକ୍ରମରେ ସେ ସମୟ ଭାବେ, ଋତୁମାନ୍ୟରେ ଋତୁ ଭାବେ, ଏବଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ତୁଟିକ୍ଷଣ, ଚକ୍ଷୁର ଝପକିରେ ସେ ସେମାନଙ୍କର ନିଜସ୍ୱ ସ୍ୱଭାବ ଭାବେ ବ୍ୟାପିଥାଏ ।
ଶୁକ୍ଲେ ଶୁକ୍ଲତଯା ଜାତଂ କୃଷ୍ଣେ କୃଷ୍ଣତଯା ସ୍ଥିତମ୍ । କ୍ରିଯାସୁ ସ୍ପନ୍ଦରୂପେଣ ନିଯତୌ ନିଯମେନ ଚ
ଧଳାରେ ସେ ଧଳାପଣ ଭାବେ, କଳାରେ କଳାପଣ ଭାବେ, କାର୍ଯ୍ୟମାନେ ହେଲେ ଚଳନ ଭାବେ, ନିୟମରେ ନିୟମିତତା ଭାବେ ବ୍ୟାପି ରହିଛି ।
ସଂସ୍ଥିତସ୍ ସଂସ୍ଥିତୌ ସ୍ଥିତ୍ଯା ନାଶେ ନାଶତଯା ସ୍ଥିତଃ । ଉତ୍ପତ୍ତିରୂପେଣୋତ୍ପତ୍ତାଵ୍ ଆସ୍ଥିତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ, ନାଶରେ ନାଶ ଭାବେ, ସୃଷ୍ଟିରେ ସୃଷ୍ଟି ଭାବେ, ଏହିପରି ସବୁଠି ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ରୂପରେ ବ୍ୟାପି ରହିଛନ୍ତି ।
ବାଲ୍ଯେ ବାଲ୍ଯେନ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ଯୌଵନେ ଯୌଵନେନ ଚ । ଜରସା ଚ ଜରାରୂପେ ମରଣେ ମରଣେନ ଚ
ଶିଶୁବୟସରେ ସେ ଶିଶୁ ଭାବେ, ଯୁବାବୟସରେ ଯୁବା ଭାବେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ବୃଦ୍ଧ ଭାବେ, ମୃତ୍ୟୁରେ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି ।
ଇତି ସର୍ଵପଦାର୍ଥାନାମ୍ ଅଭିନ୍ନଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ । କଲ୍ଲୋଲଶୀକରୋର୍ମୀଣାମ୍ ଅବ୍ଧାଵ୍ ଇଵ ପଯୋଭରଃ
ଏପରି, ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥରେ ଅଂଶଭାଗରେ ଅବିଭକ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରଭୁ ଏକ ସାଗରରେ ଜଳର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଯେପରି, ତାହା ତରଙ୍ଗ, ଫେନ, ଉଚ୍ଛ୍ୱାସ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ନାନାତୈଷା ତ୍ଵ୍ ଅସତ୍ଯୈଷା ସତ୍ଯେନାନେନ ଚୈଵ ହି । କଲ୍ପିତା ଚିତ୍ସ୍ଵଭାଵେନ ଵେତାଲଶ୍ ଶିଶୁନା ଯଥା
ଏହି ବିଭିନ୍ନତା ମିଥ୍ୟା; ଏହା ଚେତନା ଦ୍ୱାରା କଳ୍ପିତ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଭୂତକୁ କଳ୍ପନା କରେ, ଏହା ଏହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛି ।
ସର୍ଵତ୍ର ସଂସ୍ଥିତିମତା ଵିଗତାମଯେନ ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ମଯେଦମ୍ ଅଖିଲଂ ଵିଵିଧୈର୍ ଵିଲାସୈଃ । ଚିଦ୍ରୂପିଣୈଵ କଲିତାକଲିତାତ୍ମନେତି ସର୍ଵୋପଶାନ୍ତମତିର୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ସୁଖଂ ମହାତ୍ମନ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଦେହୀନ, ଚେତନାର ସ୍ୱଭାବରେ ଅଛି; ଏହି ସମସ୍ତ ବିଭିନ୍ନ ଖେଳ ମଧ୍ୟରେ ମୋର ବ୍ୟାପ୍ତି ଅଛି, ଚିତ୍ରୂପ ଆତ୍ମା ଭାବିତ କିମ୍ବା ଅଭାବିତ ହେଉ, ଏହି ଜଗତ ମୋରେ ଅଟୁଟ। ଏହିପରି, ମହାତ୍ମା, ଶାନ୍ତ ମନରେ ସୁଖରେ ବସ ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏପରି ମୁନି କହିଲାପରେ, ଦିନ ସାଂଜ ପାଇଁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା; ସଭା ନମସ୍କାର କରି, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲା, ଶ୍ୟାମା ଆକାଶରେ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦୂର ହେଉଥିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ସହିତ ଯାଇଲେ ।
ଯଥାସ୍ମାକଂ ମୁନେ ସ୍ଵପ୍ନପୁରପତ୍ତନମଣ୍ଡଲମ୍ । ତଥୈଵ ପଦ୍ମଜାଦୀନାଂ ଯଦି ଦେହପରିଗ୍ରହଃ
ମୁନି, ଯେପରି ଆମର ସ୍ଵପ୍ନରେ ଏକ ସହର ଓ ତାହାର ଚାରିପାଖ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ପଦ୍ମଜ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କର ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଦେଖାଯାଏ।
ତଥୈଵେଦଂ ଚ ସଞ୍ଜାତଂ ଯଦି ସର୍ଵମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍ । ତଦ୍ ଅସ୍ମାକଂ ଦୃଢତରଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଃ କଥମ୍ ଉତ୍ଥିତଃ
ଏହିପରି, ଯଦି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଅସତ୍ୟ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ତେବେ ଆମର ଏତେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ କିପରି ଆସିଗଲା?
ଅସ୍ମତ୍ସର୍ଗଵଦ୍ ଆଭାତି ପୂର୍ଵସର୍ଗପ୍ରଜାପତିଃ । ସ୍ଵଜୀଵପ୍ରତିଭାସାତ୍ମା ଵିଦ୍ଯତେ ନ ତୁ ଵାସ୍ତଵଃ
ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରଜାପତି ଆମ ସୃଷ୍ଟି ପରି ଦେଖାଯାଏ; ସେ ନିଜ ଜୀବର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଅଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ ଚିତେସ୍ ସର୍ଵଂ ଜୀଵସ୍ ସର୍ଵତ୍ର ସଂସୃତିଃ । ସା ଚାସତ୍ଯା ଦର୍ଶନୋତ୍ଥା ସମ୍ଯଗ୍ଦର୍ଶନନାଶିନୀ
ଚେତନା ସମସ୍ତ ଠାରେ ଥିବାରୁ, ଜୀବ ଓ ସଂସାର ସ everywhere ରେ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏହା ଦେଖିବାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଅସତ୍ୟ, ଏବଂ ସଠିକ୍ ବୁଝିବାରେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ସ୍ଵପ୍ନାଭଃ ପ୍ରତିଭାସୋ ଽସ୍ଯ ଯ ଏଷ ସ୍ଵଯମ୍ ଉତ୍ଥିତଃ । ଅହନ୍ତାପ୍ରତ୍ଯଯୈକାତ୍ମା ସ ଏଵାତିଦୃଢସ୍ ସ୍ଥିତଃ
ସ୍ଵପ୍ନ ପରି ଏହି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୃଶ୍ୟ, ନିଜେ ଉପଜିଛି, ଏହା 'ମୁଁ' ଭାବନାର ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱଭାବ ଭାବରେ ବହୁତ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ରହିଛି।
ସ୍ଵପ୍ନେ କ୍ଷଣଵିନାଶିତ୍ଵଂ ଯଥା ପୁଂସା ନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ସର୍ଗସ୍ଵପ୍ନେ ତଥୈଵୈତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଣାପି ନ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସ୍ଵପ୍ନରେ ମନୁଷ୍ୟ କ୍ଷଣିକ ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଦେଖିପାରେନି, ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ଵପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟକୁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦେଖିପାରେନି।