ଵିନାକୃତ୍ରିମଯା ଯୁକ୍ତ୍ଯା ନ ସିଦ୍ଧିର୍ ଅଧିଗମ୍ଯତେ । କ୍ଵଚିଦ୍ ଆତ୍ମନି ଲୋକେ ଵା ସ୍ଵାଙ୍ଗାଵଦଲନୈର୍ ଅପି
ଖରା ପ୍ରକୃତି ଉପାୟ ଛଡ଼ି, କେହିଁଠି ମଧ୍ୟ ସଫଳତା ମିଳେନାହିଁ—ନିଜ ମନରେ କିମ୍ବା ଏହି ସଂସାରରେ, ନିଜ ଦେହକୁ ଯେତେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦିଅନ୍ତୁ ମଧ୍ୟ, ଫଳ ମିଳେନାହିଁ।
ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯଚୈତ୍ଯକୋଟିସ୍ଥା ତାଵତ୍ ପଶ୍ଯତି ଵିଭ୍ରମମ୍ । ଇଯଂ ଯାଵଦ୍ ଅବୋଧାତ୍ମା ସ୍ପନ୍ଦତେ ସ୍ପନ୍ଦରୂପିଣୀ
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜାଗୃତ ଆତ୍ମା, ଯାହା ଅନ୍ତରେ ଅନେକ ଚେତନା, ଜ୍ଞାତା ଓ ଜ୍ଞେୟର ଭିନ୍ନତା ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଆତ୍ମା ଭ୍ରମ ଦେଖିଥାଏ।
ସମ୍ଯଗ୍ବୋଧୋଦଯେ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ସ୍ପନ୍ଦାସ୍ପନ୍ଦଦଶାକ୍ରମାଃ । କ୍ଵାପି ଯାନ୍ତୀଵ ସଂଶାନ୍ତଦୀପଵତ୍ ସାଭିଧାନକାଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଆତ୍ମାରେ ସଠିକ୍ ଜାଗୃତି ଆସେ, ତାହାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ନିର୍ବିକାର ଅବସ୍ଥା, ଏକ ନାମ ମାତ୍ର ହୋଇଯାଏ—ଏକ ନିର୍ବିକାର ଦୀପ ଭଳି।
ଚିତଃ ପ୍ରକାଶରୂପାଯା ଦୀପିକାଯାସ୍ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ସ୍ପନ୍ଦାସ୍ପନ୍ଦମଯୀ ନେହ କଥୈଵାସ୍ତି ମନାଗ୍ ଅପି
ଚେତନାର ଦୀପ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ଆଲୋକ, ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଆନ୍ଦୋଳନ କିମ୍ବା ନିର୍ବିକାରତାର କିଛି ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଯଦ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦସ୍ଯ ମରୁତୋ ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ମଧ୍ଯଗମ୍ । ରୂପଂ ତଦ୍ ଏଵ ସଂଵିତ୍ତିସ୍ପନ୍ଦତା ପ୍ରଶମୋଚିତା
ଯେଉଁ ପବନର ରୂପଟିଏ ନ ଚଳିଛି, ନ ଅଚଳ, ନ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି—ସେଇ ଅବସ୍ଥାଟିଏ ହେଉଛି ଜ୍ଞାନର ଆନ୍ଦୋଳନ, ଯାହା ଶାନ୍ତି ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ।
ଅଭିନ୍ନୋ ଽସ୍ଯାଶ୍ ଚିତେସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ସାରରୂପଧୃତ୍ । ନ ବନ୍ଧାଯ ନ ମୋକ୍ଷାଯ ସ୍ଥିତ ଆତ୍ମନି କେଵଲମ୍
ଏହି ଅବିଭକ୍ତ ଚେତନାର ଆନ୍ଦୋଳନ, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ସାର ଧରିଥିବା, କେବଳ ଆତ୍ମାରେ ଅବସ୍ଥିତ—ନ ବନ୍ଧନ ପାଇଁ, ନ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ।
ଚିଚ୍ ଚେନ୍ ନଞର୍ଥସଂଵିତ୍ତିଂ ନିର୍ଵାଣେଵ ନ ଵିନ୍ଦତେ । ତଦ୍ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷପକ୍ଷାଦେର୍ ନାମାପି ହି ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯଦି ଚେତନା ନାକାରାତ୍ମକ ଅର୍ଥକୁ ଧରିପାରେନି, ତେବେ ନିର୍ବାଣ ମିଳେନି; ତାପରେ ବନ୍ଧନ, ମୁକ୍ତି ଓ ଏପରି ନାମଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଅଛିନାହିଁ ।
ମୋକ୍ଷୋ ଽସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଏଵ ବନ୍ଧୋ ଽନ୍ତଃପୂର୍ଣତାକ୍ଷଯକାରଣଂ । ମାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇତୀତ୍ଯ୍ ଅପି ବନ୍ଧସ୍ ତେ ଶ୍ରେଯସେ ଽଵେଦନଂ ପରମ୍
‘ମୁକ୍ତି ହେଉ’ ଭାବନା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତରର ପୂର୍ଣ୍ଣତା କ୍ଷୟର କାରଣ; ‘ହେଉନାହିଁ’ ଭାବନା ମଧ୍ୟ ବନ୍ଧନ—ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଉଛି ଅବିଧାତ୍ମକ ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥା ।
ଯଦ୍ ଅନାଭାସମ୍ ଅଜଡଂ ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ପରମଂ ପଦମ୍ । ଚିତସ୍ ସ୍ଵରୂପସଂସ୍ଥାନମ୍ ଅଚେତ୍ଯୋନ୍ମୁଖତାତ୍ମକମ୍
ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଜଡତା ନାହିଁ, ସେଇଁ ପରମ ପଦକୁ ଜଣିବା। ଏହା ଚିତ୍ତର ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ବସିଛି, ଏବଂ ଜିନିଷ ଉପରେ ମନ ଲାଗିବାରୁ ଦୂର ଅଛି।
ଯସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପନଶବ୍ଦାର୍ଥରୂପସ୍ ସ୍ପନ୍ଦୋ ମହାଚିତେଃ । ବନ୍ଧମୋକ୍ଷାଦିକାର୍ହୋ ଽସୌ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯମାଣଃ ପ୍ରଶାମ୍ଯତି
ଯେଉଁ କମ୍ପନ ଇଚ୍ଛା, ଶବ୍ଦ ଓ ଅର୍ଥର ରୂପେ ମହାଚିତ୍ତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଇଁ ବନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ କମ୍ପନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ପ୍ରେକ୍ଷଣାଦ୍ ଏଵ ସଂଶାନ୍ତେ ତ୍ଵ୍ ଅହମ୍ଭାଵେ ନିରାସ୍ପଦେ । ନ ଵିଦ୍ମଃ କେନ କିଂ କସ୍ଯ ବଧ୍ଯତେ ଵାଥ ମୁଚ୍ଯତେ
ଦେଖିବା ମାତ୍ରରେ ଯେତେବେଳେ 'ମୁଁ' ଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ କୌଣସି ଆଧାର ରହିନାହିଁ, ତେବେ କିଏ, କଣ, କାହା ପାଇଁ ବନ୍ଧାଯାଏ କିମ୍ବା ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଆମେ ଜାଣିନାହିଁ।
ସଙ୍କଲ୍ପ ଏଵ ଚ ଚିତେର୍ ବୁଦ୍ଧଶ୍ ଚେଦ୍ ଅଵିଭାଗଵାନ୍ । ତଦ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପମ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦଂ ସର୍ଵଂ ଜାତମ୍ ଅଵାରିତମ୍
ଯଦି ଚିତ୍ତର ଜାଗୃତ ଅବସ୍ଥା କେବଳ ଇଚ୍ଛା ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ଯେଉଁ ସବୁ ଇଚ୍ଛା ଓ କମ୍ପନ ଛଡି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେସବୁ କିଛି ଅପରିମିତ ଅଟକା ନାହିଁ।
ସ୍ପନ୍ଦେ ଽସ୍ପନ୍ଦତଯୈଵାତ୍ତେ ତନ୍ମଯତ୍ଵାତ୍ ସଦା ଚିତା । ସଙ୍କ୍ଷୀଣ ଏଵ ସଂସାରୋ ନିସ୍ସ୍ପନ୍ଦେ ଚିଦ୍ଘନେ ସ୍ଥିତେ
ଚେତନାର ଉପସ୍ଥିତିରେ ହେଉଥିବା ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଅବସ୍ଥା, ଦୁଇଟି ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ; ଚେତନା ସବୁଠି ରହିଥିବାରୁ ଏହା ସବୁକୁ ଧାରଣ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଚେତନା ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ, ସଂସାର ର ଚକ୍ର ଅତି କମ୍ ହୋଇଯାଏ।
ଚିତ୍ତେଜ ଏଵ ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦ ଇତି ବୁଦ୍ଧେ ନିରନ୍ତରମ୍ । ଵ୍ଯତିରିକ୍ତଶ୍ ଚିତସ୍ ସ୍ପନ୍ଦୋ ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ଚେତନାର ଆନ୍ଦୋଳନ ନିଜେ ଚେତନାର ଶକ୍ତି; ଏହା ସଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ସଦା ରହିଥାଏ। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ନାହିଁ।
ଅସ୍ମିନ୍ ଦୃଶ୍ଯମଯେ ଦୀର୍ଘସ୍ଵପ୍ନେ ସ୍ଵପ୍ନାନ୍ତରଂ ଵ୍ରଜନ୍ । ନ ଜ୍ଞୋ ମୋହମ୍ ଉପାଦତ୍ତେ ସର୍ଵଗତ୍ଵାତ୍ ସ୍ଵସଂଵିଦଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟମୟ ଦୀର୍ଘ ସ୍ୱପ୍ନରେ, ଏକ ସ୍ୱପ୍ନ ରୁ ଆଉ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ଜ୍ଞାନୀ ଭ୍ରମକୁ ଗ୍ରହଣ କରେନି; କାରଣ ନିଜ ଚେତନା ସବୁଠି ବ୍ୟାପିତ।
ଯତ୍ରୋଦେତି ପ୍ରସଭମ୍ ଅନିଶଂ ସର୍ଵସଂଵିତ୍ତିସତ୍ତା ଯସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏତେ ସକଲକଲନାକାରଟଙ୍କା ଲଗନ୍ତି । ଉତ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵଦନସୁଭଗଂ ଯତ୍ର ସର୍ଵୋପଲମ୍ଭା ଧ୍ଯାନେନୈନଂ ତମ୍ ଅଵଗମଯ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାନମ୍ ଅନ୍ତଃ
ଯେଉଁଠି ସବୁ ଚେତନାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବରେ ଏବଂ ଅବିରତ ଉଦୟ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ କଳ୍ପନା ଓ ଚିନ୍ତାର ଚିହ୍ନ ଲଗିଯାଏ, ଯେଉଁଠି ସବୁ ଅନୁଭୂତି ଆନନ୍ଦମୟ ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥାଏ—ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପ୍ରତ୍ୟଗ୍ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣା।
ଏନମ୍ ଆହୁଃ ପରଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯ୍ ଏନଂ ପରମଂ ପଦମ୍ । ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଏନମ୍ ଏକମ୍ ଏଵାହମ୍ ଏଷ ଏଵାସ୍ତି ନେତରଃ
ଏହାକୁ ସମସ୍ତେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସତ୍ୟ ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହାକୁ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା ବୋଲି ଜାଣ। ମୁଁ ଏହି ଏକମାତ୍ରକୁ ଜାଣେ; ଏହି ଏକମାତ୍ର ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଯ ଏଷ ପ୍ରତ୍ଯଗାତ୍ମାନ୍ତସ୍ ସର୍ଵସତ୍ତୈକଦର୍ପଣଃ । ଏତସ୍ମାଦ୍ ଇଦମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଜଗଦ୍ ବୀଜାଦ୍ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଏହି ଭିତର୍ଗତ ଆତ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବନର ଏକମାତ୍ର ଦର୍ପଣ, ସେଠାରୁ ଏହି ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଗଛ ବିଉଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯହଙ୍କାରଚିତ୍ତାଦି ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ଜଡାତ୍ମକମ୍ । ଯତ୍ରାନୁଭଵିତାନ୍ତସ୍ ତେ ତଦ୍ ଵିଦ୍ଧି ପରମଂ ପଦମ୍
ବୁଦ୍ଧି, ଅହଂକାର, ମନ ଓ ଜଡ଼ ଉପାଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡ଼ି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅନୁଭବକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠିକୁ ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା ବୋଲି ଜାଣ।
ଶୁଦ୍ଧାନୁଭଵମାତ୍ରଂ ଯନ୍ ମନୋବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଵର୍ଜିତମ୍ । ମହାଚିଦଭିଧଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତଦ୍ ଏତତ୍ ପରମଂ ପଦମ୍
ଯାହା କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଅନୁଭବ, ଯାହା ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି ଠାରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଉଁଠିକୁ 'ମହାଚେତନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିଏ ପବିତ୍ର ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା।
ତତ୍ସ୍ଥା ଏତେ ମହାରୂପା ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣୁହରାଦଯଃ । ଵିଭୂତିଭିସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଚୈର୍ ଜନାସ୍ ତୁଷ୍ଟନୃପା ଇଵ
ସେଠି ଅଛିଥିବା ବଡ଼ ଆକାରର ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଶିବ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଜନମାନେ ମଧ୍ୟ ଖୁସି ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଆକାଶଗମନାଦ୍ଯାଭିଃ କ୍ରୀଡାଭିଃ କ୍ରୀଡ୍ଯତେ ଚିରମ୍ । ତତ୍ସ୍ଥେନୈଵ ଜନେନେହ ସ୍ଵର୍ଗେ ସ୍ଵର୍ଗୌକସା ଯଥା
ଏଠି ଥିବା ଲୋକ ଆକାଶରେ ଚଳିବା ଭଳି ଅନେକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ୍ରୀଡା ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ, ଯେପରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ଥିବା ଲୋକ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ନାଙ୍ଗ ମ୍ରିଯତେ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯାଙ୍ଗ ନ ଶୋଚ୍ଯତେ । ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ କ୍ଷୀଯତେ ନାଙ୍ଗ ତତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯାଙ୍ଗ ନ ବଧ୍ଯତେ
ସେଠିକୁ ପାଇଲେ, ମୋ ପ୍ରିୟ, ମୃତ୍ୟୁ ନାହିଁ; ଦୁଃଖ ନାହିଁ; କ୍ଷୟ ନାହିଁ; ବନ୍ଧନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅପାରପରମାକାଶରୂପିଣଃ ପରମାତ୍ମନଃ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯରୂପଂ ଚେନ୍ ମନାଗ୍ ଅପି ଵିଭାଵ୍ଯତେ
ଅସୀମ ଓ ଅନନ୍ତ ଆକାଶର ଆକାର ଥିବା ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରାଯାଇଥିଲେ,
ତତ୍ ତନ୍ନିମେଷମାତ୍ରେଣ ଜନ୍ତୁର୍ ମୁକ୍ତମନା ମୁନିଃ । କୁର୍ଵନ୍ ସଂସାରକର୍ମାଣି ନ ଭୂଯଃ ପରିତପ୍ଯତେ
ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଯେଉଁ ଜୀବର ମନ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ମୁନି ଦୁନିଆର କାମ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଆଉ କଷ୍ଟ ଭୋଗୁନାହିଁ।
ମନୋ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଅହଙ୍କାର ଇତି ଯତ୍ର କ୍ଷଯଂ ଗତମ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯମ୍ ଆଭାନଂ କିଂ ତତ୍ କୀଦୃଶମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠାରେ ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅହଂକାର ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି, ସେ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା କଣ, କେମିତି ଦେଖାଯାଏ, କେମିତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ?
ଯଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଦେହସ୍ଥଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ପିବତି ଵଲ୍ଗତି । ଆଦତ୍ତେ ଵିନିହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ତି ସଂଵିତ୍ସଂଵେଦ୍ଯଵର୍ଜିତମ୍
ଯେ ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଦେହରେ ରହିଛି, ଭୋଗ କରେ, ପିଉଛି, ଚଳାଯାଏ, ନେଇଥାଏ, ନଷ୍ଟ କରେ, ଖାଏ—କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞାନର ବସ୍ତୁ ନଥିବା।
ତତ୍ ସର୍ଵଗତମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତରହିତଂ ସ୍ଥିତମ୍ ଊର୍ଜିତମ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଵସ୍ତୁତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଇହୋଚ୍ଯତେ
ଯେ ସମସ୍ତଠାରେ ଅଛି, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଦୃଢ଼ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ—ସେ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ଏଠାରେ ଏହିପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ।
ତତ୍ ସ୍ଥିତଂ ଖତଯା ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଶବ୍ଦେ ଶବ୍ଦତଯା ସ୍ଥିତମ୍ । ସ୍ପର୍ଶେ ସ୍ଥିତଂ ସ୍ପର୍ଶତଯା ତ୍ଵଚି ତତ୍ ତ୍ଵକ୍ତଯା ସ୍ଥିତମ୍
ଏହା ଆକାଶରେ ଆକାଶର ଭାବରେ ଅଛି, ଶବ୍ଦରେ ଶବ୍ଦର ଭାବରେ ଅଛି, ସ୍ପର୍ଶରେ ସ୍ପର୍ଶର ଭାବରେ ଅଛି, ଚମ୍ମରେ ଚମ୍ମର ଭାବରେ ଅଛି।
ରସେ ଲୀନଂ ରସତଯା ରସନାଯାଂ ଚ ତତ୍ତଯା । ରୂପେ ରୂପତଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ନେତ୍ରେ ଲୀନଂ ଚ ଦୃକ୍ତଯା
ଏହା ରସରେ ରସର ଭାବରେ ଏବଂ ଜିହ୍ବାରେ ତାହାର ଭାବରେ ଲିନ ଅଛି; ରୂପରେ ରୂପର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଚକ୍ଷୁରେ ଦୃଷ୍ଟିର ଭାବରେ ଲିନ ଅଛି।