ସା ପରାତ୍ ପରମା କାଷ୍ଠା ସା ଦୃଶାଂ ଦୃଗ୍ ଅନୁତ୍ତମା । ସ ମହିମ୍ନାଂ ଚ ମହିମା ଗୁରୂଣାଂ ସ ଗୁରୁର୍ ଗୁରୁଃ
ଏହା ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ, ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୀମା; ଦେଖିବା ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଖିବା; ମହାନ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ମହାନ; ଗୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ।
ସ ଆତ୍ମା ତଚ୍ ଚ ଵିଜ୍ଞାନଂ ତଚ୍ ଛୂନ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ ପରମ୍ । ତଚ୍ ଛ୍ରେଯସ୍ ସ ଶିଵଶ୍ ଶାନ୍ତସ୍ ସା ଵିଦ୍ଯାପରମା ସ୍ଥିତିଃ
ଏହା ଆତ୍ମା, ଏହା ଜ୍ଞାନ, ଏହା ଶୂନ୍ୟତା, ଏହା ବ୍ରହ୍ମ, ଏହା ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ; ଏହା ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ, ଏହା ଶିବ, ଏହା ଶାନ୍ତି, ଏହା ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥା।
ଯୋ ଽଯମ୍ ଅନ୍ତଶ୍ଚେତନାତ୍ମା ସର୍ଵାନୁଭଵରୂପକଃ । ଯତ୍ର ସ୍ଵଦନ୍ତେ ସର୍ଵାଣି ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ସ୍ଵାତ୍ମସତ୍ତଯା
ଯେହିଁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚେତନା ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଅନୁଭୂତିର ଆକାର, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି।
ସ ଜଗତ୍ତିଲତୈଲାତ୍ମା ସ ଜଗଦ୍ଗୃହଦୀପକଃ । ସ ଜଗତ୍ପାଦପରସସ୍ ସ ଜଗତ୍ପଶୁପାଲକଃ
ସେଇ ଜଗତର ତିଳରେ ତେଲ ଭଳି ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱ, ଜଗତର ଘରର ଦୀପ, ଜଗତର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଧାର ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ରକ୍ଷକ।
ସ ତନ୍ତୁର୍ ଭୂତମୁକ୍ତାନାଂ ପରିପ୍ରୋତହୃଦମ୍ବରଃ । ସ ଭୂତମରିଚୌଘାନାଂ ପରମା ତିକ୍ତତାତତା
ସେଇ ମୁକ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ହୃଦୟର ଆକାଶରେ ପ୍ରସାରିତ ଏକ ସୂତ୍ର, ମରିଚିକା ସଦୃଶ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟ।
ସ ପଦାର୍ଥେ ପଦାର୍ଥତ୍ଵଂ ସ ତୁଚ୍ଛତ୍ଵମ୍ ଅଵସ୍ତୁନଃ । ସ ସତୋ ଵସ୍ତୁନସ୍ ସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସତଶ୍ ଚ ସଃ
ସେଇ ପଦାର୍ଥରେ ପଦାର୍ଥତ୍ୱ, ଅସାର ଜିନିଷରେ ଶୂନ୍ୟତା, ସତ୍ ଜିନିଷରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଅସତ୍ ଜିନିଷରେ ଅନସ୍ତିତ୍ୱ।
ଜଗଦ୍ଗୃହକ୍ରିଯାଭାଣ୍ଡୋପସ୍କରାଣାଂ ସ ଦୀପକଃ । ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କତାରକାତେଜସ୍ ତେନେଦଂ ପ୍ରକଟୀକୃତମ୍
ସେ ଏହି ସଂସାରର ଘର, କାମ, ଜିନିଷ ଓ ଉପକରଣଗୁଡିକର ପ୍ରଦୀପ। ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନଙ୍କର ଆଲୋକରେ ଏହି ସବୁ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ସର୍ଵଂ ପ୍ରସୃତମ୍ ଏତସ୍ମାଚ୍ ଚେତନାତ୍ ପରମାତ୍ମନଃ । ସ୍ଵସଂଵିତ୍ତିଵିଚାରେଣ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମୈଷ ଲଭ୍ଯତେ
ସମସ୍ତ କିଛି ଏହି ଚେତନାମୟ ପରମାତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ନିଜ ଜ୍ଞାନର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିଲେ, ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ପାଇଯାଏ।
ସର୍ଵ ଏଵ ଜଗଦ୍ଭାଵା ଅଵିଚାରଣଚାରଵଃ । ଅଵିଦ୍ଯମାନସଦ୍ଭାଵା ଵିଚାରଵିଶରାରଵଃ
ସଂସାରର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥା ଅନ୍ୱେଷଣ ନ କରିବାର ଭ୍ରମ ମାତ୍ର। ସେଗୁଡିକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅସତ୍ୟ, ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ ସେଗୁଡିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଅହମ୍ ଆଦୌ ଜଗଜ୍ଜାଲେ ମିଥ୍ଯାଭ୍ରମଭରାତ୍ମନି । କୋ ଭୂତ୍ଵା କ୍ଵାନୁବଧ୍ନାମି ଧୃତିଂ କଥମ୍ ଅଵାସ୍ତଵୀମ୍
ଆରମ୍ଭରେ, ସଂସାରର ଜାଲରେ ମୁଁ ମିଥ୍ୟା ଭ୍ରମର ଭାର ଆତ୍ମାରେ ଅନୁଭବ କରେ। କିଏ ହୋଇ, କେଉଁଠି ମୁଁ ନିଜକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ଏହି ଅସତ୍ୟକୁ କିପରି ଧରି ରଖିଛି?
ଆଦିମଧ୍ଯାନ୍ତମନନସଙ୍କଲ୍ପକଲନାସ୍ଵ୍ ଅହମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାକାଶମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ କେଵେଯତ୍ତା ମମାତ୍ମନଃ
ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷ ଭାବନାରେ ମୁଁ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ମୋର ଆତ୍ମା ଅନନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମ ଆକାଶ ଭଳି, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ପ୍ରକୃତିରେ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅପରିମିତ।
ଇତିନିଶ୍ଚଯଵାନ୍ ଯୋ ଽନ୍ତସ୍ ସମଵ୍ଯଵହୃତିର୍ ବହିଃ । ଉଦଯାସ୍ତମଯୋନ୍ମୁକ୍ତସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଽନନ୍ତସ୍ ସ ସର୍ଵଦା
ଯେଉଁଠି ମନରେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ଓ ବାହାରେ ସମତାରେ ବ୍ୟବହାର କରେ, ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ଭାବରୁ ମୁକ୍ତ, ସେ ସଦା ଅନନ୍ତ ଭାବରେ ବସିଥାଏ।
ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଚୋଦେତି ସାମ୍ଯଂ ସମମ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ଯସ୍ଯ ଖସ୍ଯେଵ ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ସ ମହାତ୍ମେହ ସଦ୍ଵପୁଃ
ଯାହା ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ନାହିଁ, ସମତାରେ ବସିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଶୂନ୍ୟତା ଆକାଶ ଭଳି, ସେଉଁଠି ଏଠି ମହାତ୍ମା ଏବଂ ସତ୍ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଭାଵାଦ୍ଵୈତପଦାରୂଢସ୍ ସୁଷୁପ୍ତପରଯା ଧିଯା । ଵ୍ଯଵହାର୍ଯ୍ ଅପି ହୃତ୍କ୍ଷୋଭଂ ନୈତ୍ଯ୍ ଆଦର୍ଶନରୋ ଯଥା
ଯେଉଁଠି ଅଦ୍ୱୟତା ଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସୁଷୁପ୍ତିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧି ରହିଛି, କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ହୃଦୟରେ କେହି ଅଶାନ୍ତି ନାହିଁ, ଦର୍ପଣ ଭଳି ଅପ୍ରଭାବିତ ରହେ।
ଆଦର୍ଶପୁରୁଷସ୍ଯେଵ ଵ୍ଯଵହାରଵତୋ ଽପି ଚ । ନ ଯସ୍ଯ ହୃଦଯୋଲ୍ଲେଖୋ ମନାଗ୍ ଅପି ସ ମୁକ୍ତିଭାକ୍
ଏକ ଆଇନାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲୋକର ପରି, ଯଦି କେହି ଜଣେ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟାରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ହୃଦୟରେ ଗୋଟିଏ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉତ୍ତେଜନା ମଧ୍ୟ ନଥାଏ, ସେ ମୁକ୍ତିର ଅଧିକାରୀ ହେଉଛନ୍ତି।
ଅଵିଭାଗମତାଵ୍ ଏଵ ଜ୍ଞମଣୌ ପ୍ରତିବିମ୍ବତି । ଚିତେଃ ପରମଵୈମଲ୍ଯାଦ୍ ଵ୍ଯଵହାରୋ ଯଥାଗତଃ
ଅଭିନ୍ନ ବୁଝିବାର ଅବସ୍ଥାରେ, ଜ୍ଞାନର ମଣିରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ; ଚେତନାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା, ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ଯେପରି ଆସେ, ସେପରି ଚାଲିଥାଏ।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତିର୍ ଏଵେଯଂ ଜଗଦ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵଭାସତେ । ନେହାସ୍ତ୍ଯ୍ ଐକ୍ଯଂ ନ ଚ ଦ୍ଵିତ୍ଵମ୍ ଉପଦେଶୋ ଽପି ତନ୍ମଯଃ
ଏହି ଚେତନାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଜଗତ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ; ଏଠାରେ ଏକତା ନାହିଁ, ଦ୍ୱିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ଉପଦେଶ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚେତନାର ଗୁଣରେ ହୁଏ।
ଵାଚ୍ଯଵାଚକଶିଷ୍ଯେହାଗୁର୍ଵାଖ୍ଯୈସ୍ ସ୍ଵଚମତ୍କୃତୈଃ । ଆତ୍ମନାତ୍ମନି ଶାନ୍ତୈଵ ଚିଚ୍ ଚମତ୍କୁରୁତେ ଚିତି
ନିଜର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଶବ୍ଦ, ଅର୍ଥ, ଶିଷ୍ୟ, ଗୁରୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ନାମରେ, ଚେତନା ନିଜରେ ଶାନ୍ତ ରହି, ନିଜରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।
ଚିତ୍ପ୍ରସ୍ପନ୍ଦୋ ହି ସଂସାରସ୍ ତଦସ୍ପନ୍ଦଃ ପରଂ ପଦମ୍ । ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦଶମନେନେଯଂ ପରିଶାମ୍ଯତି ସଂସୃତିଃ
ଚେତନାର କମ୍ପନ ହିଁ ସଂସାର; ଏହାର ଶାନ୍ତି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦ। ଚେତନାର ଚଳନ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ବିରତିକୁ ପାଏ।
ମହାଚିତେର୍ ନଞର୍ଥାଂଶଭାଵୋ ଯୋ ଽଭାଵନକ୍ଷଯଃ । ଅସନ୍ନ୍ ଇଵ ସ୍ଵଭାଵେନ ସ ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦ ଉଦାହୃତଃ
ବଡ଼ ଚେତନାର ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା, ଯେଉଁଥିରେ ନାସ୍ତି ଭାବ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେଇ ଚେତନାର କମ୍ପନ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଏହା ସ୍ବଭାବରେ ଅସ୍ତି ନାହିଁ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଶୂନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଅଜଡଂ ଯତ୍ ତତ୍ ପରମ୍ ଆହୁଶ୍ ଚିତେର୍ ଵପୁଃ । ନଞର୍ଥାଭାଵନା ଯାତ୍ର ସଂସୃତିସ୍ ସାନୁଭୂଯତେ
ଯେଉଁ ଶୂନ୍ୟତା ନିର୍ଜଡ, ସେଇ ଚେତନାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେଉଁଠି ନାସ୍ତି ଭାବ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେଠି ସଂସାର ଅନୁଭବ ହୁଏ।
ଅଭାଵନାମାତ୍ରଲଯା ସା ଚ ନିସ୍ସାରରୂପିଣୀ । କେଵଲଂ କେଵଲୀଭାଵସ୍ ସ୍ଵସ୍ ସଦ୍ରୂପୋ ଽଵଶିଷ୍ଯତେ
ନାସ୍ତି ଭାବର ଶେଷ ହେବାରେ, ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ନିର୍ସାର ରୂପରେ ଅଛି, ସେଠି କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ନିଜର ସତ୍ୟ ରୂପ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦ ଏଵ ସଂସାରଚକ୍ରପ୍ରଵହଣଂ ଵିଦୁଃ । ମାତୃମାନପ୍ରମେଯାଦି କଟକାଦୀଵ ହେମନି
ଚେତନାର ଉତ୍ସାହ ହିଁ ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ର ଘୂର୍ଣ୍ଣନ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ଜଣାଇବା, ଜଣାଇବାର ଉପାୟ ଓ ଜଣାଇବାର ବସ୍ତୁ ଏହି ସମସ୍ତ ହେମର କଙ୍ଗନ ଭଳି ଅଟୁଟ ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଆକୃତି।
ପୃଥଗ୍ ଅସ୍ତି ନ ଚ ସ୍ପନ୍ଦଶ୍ ଚିତେର୍ ଯସ୍ ସଂସୃତିର୍ ଭଵେତ୍ । ଚିତ୍ତ୍ଵମ୍ ଏଵ ଚିତେସ୍ ସ୍ପନ୍ଦସ୍ ତଦବୋଧୋ ହି ସଂସୃତିଃ
ଚେତନାର ଉତ୍ସାହରୁ ଅଲଗା କିଛି ନାହିଁ; ଯଦି ଏହା ଅଲଗା ହେଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହି ସଂସାର ହେଇଯାଏ। ଚେତନାର ଉତ୍ସାହ ହିଁ ମନ; ଏହାକୁ ନାଜାଣିଲେ ସଂସାରରେ ରୁହିଯାଏ।
ଅବୋଧମାତ୍ରଂ ଚିତ୍ସ୍ପନ୍ଦଃ କଟକତ୍ଵମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍ । ବୋଧମାତ୍ରଵିଲୀନେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଶୁଦ୍ଧଂ ଚିଦ୍ଧେମ ଶିଷ୍ଯତେ
ଚେତନାର ଉତ୍ସାହ ମାତ୍ର ଅଜ୍ଞାନ, ଏହା କଙ୍ଗନର ଆକୃତି ଭଳି ଉଦ୍ଭବିତ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଜଣାଇବା ମାତ୍ର ରହିଯାଏ, ଏହା ଗଳିଗଲା ପରେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ହେମ ଭଳି, ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ସତ୍ଯାଵବୋଧମାତ୍ରେଣ କ୍ଷୀଯତେ ଭୋଗଭାଵନା । ଭୋଗାଭାଵନମ୍ ଏଵେହ ପରମଂ ଜ୍ଞତ୍ଵଲକ୍ଷଣମ୍
ସତ୍ୟ ଜଣାଇବା ଦ୍ୱାରା ଭୋଗର ଆଶା ଦୂରିଯାଏ; ଏଠାରେ ଭୋଗର ଆଶା ନଥିବା ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନର ଚିହ୍ନ।
ଇମେ ଽନଭିମତାସ୍ ସର୍ଵେ ଜ୍ଞସ୍ଯ ଭୋଗାସ୍ ସ୍ଵଭାଵତଃ । ଭଵନ୍ତି କୋ ଽତିତୃପ୍ତୋ ହି ଦୁରନ୍ନଂ କିଲ ଵାଞ୍ଛତି
ଏହି ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଜଣା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଵଭାବତଃ ଆକର୍ଷଣୀୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଅଛି, ସେଠି କିଏ ମନ୍ଦ ଖାଦ୍ୟ ଚାହିବ?
ଏତଦ୍ ଏଵ ପରଂ ଵିଦ୍ଧି ଜ୍ଞତ୍ଵସ୍ଯ ପରଲକ୍ଷଣମ୍ । ସ୍ଵଭାଵେନୈଵ ଭୋଗାନାଂ ଯତ୍ କିଲାନଭିଵାଞ୍ଛନମ୍
ଜ୍ଞାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିହ୍ନ ଏହି ଅଟୁଟ ଜାଣିବା: ସ୍ଵଭାବରେ ଆନନ୍ଦ ପ୍ରତି କୌଣସି ଆକାଂକ୍ଷା ନଥିବା।
ଚିଦ୍ ଅସ୍ପନ୍ଦୈଵ ସର୍ଵାତ୍ମରୂପିଣ୍ଯ୍ ଅସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯଃ । ଯୋ ଽନ୍ତଃ ପ୍ରରୂଢସ୍ ସ୍ଵାଭ୍ଯାସାଜ୍ ଜ୍ଞତ୍ଵଶବ୍ଦେନ ସ ସ୍ମୃତଃ
ଚେତନା ଅନ୍ଦୋଳନ ହୀନ ଓ ସମସ୍ତର ମୂଳ ଅଟୁଟ ବିଶ୍ୱାସ, ଯେଉଁଠି ଅଭ୍ୟାସରେ ମନରେ ଗଭୀର ଭାବେ ବସିଯାଏ, ସେହି ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ।
ଯୋ ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଭୁଜ୍ଯମାନାନ୍ ଅପି ଭୋଗାନ୍ ଅବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଲୋକାନୁରୋଧସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସ ହନ୍ତି ଲଗୁଡୈର୍ ନଭଃ
ଯେଉଁଠି ଅବିବେକରେ ଆନନ୍ଦ ଭୋଗ କରୁଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ସେ ତାହାକୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରେନାହିଁ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ଆଗରେ ମାନିବା ପାଇଁ ଆକାଶକୁ ଲଠି ମାରୁଥିବା ଲୋକ ପରି।