ଅନାଯତ୍ତମ୍ ଅସଙ୍କଲ୍ପମ୍ ଆତ୍ମରୂପଂ ଯଦ୍ ଅଵ୍ଯଯମ୍ । ପ୍ରବୋଧାଦ୍ ଵାସନାମୁକ୍ତଂ ତଂ ମୋକ୍ଷଂ ଵିଦ୍ଧି ଭାରତ
ଯେଉଁଟି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର, ଭାବନାରୁ ମୁକ୍ତ, ଆତ୍ମାର ଆକୃତିରେ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆଶାରୁ ମୁକ୍ତ, ଏହି ମୁକ୍ତି ଭାବିବାକୁ ଭାରତବଂଶୀ, ଜାଣ।
ଜୀଵନ୍ନ୍ ଏଵ ମହାବାହୋ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଵାସନାଵାଗୁରାମୁକ୍ତୋ ମୁକ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧୀଯତେ
ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜୀବନରେ ଯେଉଁଠି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଯଥାସ୍ଥିତି ଦେଖିବା ଓ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଆଶାର ଜାଳରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା, ସେ ମୁକ୍ତ ଭାବିବାକୁ କୁହାଯାଏ।
ଯୋ ନ ନିର୍ଵାସନୋ ନୂନଂ ସର୍ଵଧର୍ମପରୋ ଽପି ସଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଭିତୋ ବଦ୍ଧଃ ପଞ୍ଜରସ୍ଥୋ ଯଥା ଖଗଃ
ଯେଉଁଜଣେ ମନର ଲୁଚିଥିବା ଆଗ୍ରହରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ଯଦି ସମସ୍ତ କର୍ତବ୍ୟରେ ଲଗିଥିବେ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ କଥା ଜାଣିଥିବେ, ତଥାପି ସେ ଏଉଁ ଚଉଁ ଆଗ୍ରହରେ ବାନ୍ଧି ରହିଥାନ୍ତି, ଏକ ଖାଞ୍ଚାରେ ଅଟକିଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି।
ଦୁର୍ଦର୍ଶନସ୍ଯ ଗଗନେ ଶିଖିପିଞ୍ଛିକେଵ ସୂକ୍ଷ୍ମାପି ଵିସ୍ଫୁରତି ଯସ୍ଯ ନ ଵାସନାନ୍ତଃ । ମୁକ୍ତସ୍ ସ ଏଵ ଭଵତୀହ ହି ଵାସନୈଵ ବନ୍ଧୋ ଽନଘସ୍ଯ ନନୁ ତତ୍କ୍ଷଯ ଏଵ ମୋକ୍ଷଃ
ଜେପିଞ୍ଚାର ଲୁଚିଥିବା ପାଖ ଆକାଶରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଭାବରେ ଚମକେ, କିନ୍ତୁ ଦେଖିବାକୁ ଅତି କଷ୍ଟ; ଏହିପରି ଯାହାର ମନର ଲୁଚିଥିବା ଆଗ୍ରହ ଅନ୍ତରେ ଅଳ୍ପ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟ ଚଳିନାହିଁ, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ମୁକ୍ତ। ଏହି ଲୁଚିଥିବା ଆଗ୍ରହ ହିଁ ବନ୍ଧନ, ଏହାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ ହିଁ ମୁକ୍ତି।
ଇତି ନିର୍ଵାସନତ୍ଵେନ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତଯାତ୍ମନି । ଅନ୍ତଶ୍ଶୀତଲତାମ୍ ଏତ୍ଯ ବନ୍ଧୁଦୁଃଖମ୍ ଅଲଂ ତ୍ଯଜ
ଏଭଳି ଲୁଚିଥିବା ଆଗ୍ରହରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରହି, ମନରେ ଶାନ୍ତି ଆଣି, ବନ୍ଧନର ଦୁଃଖକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଛାଡିଦିଅ।
ଜରାମରଣନିଶ୍ଶଙ୍କ ଆକାଶଵିଶଦାଶଯଃ । ତ୍ଯକ୍ତେଷ୍ଟାନିଷ୍ଟସଙ୍କଲ୍ପୋ ଵୀତରାଗୋ ଭଵାନଘ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ମନକୁ ଆକାଶ ପରି ପରିଶ୍କାର ରଖ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାକୁ ଛାଡି, ରାଗ ରହିତ ହେଉ, ଓ ଅପରାଧ ନଥିବା ଜଣେ।
ପ୍ରଵାହାପତିତଂ କାର୍ଯମ୍ ଇଦଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଯଥାଗତମ୍ । କୁରୁ କାର୍ଯମ୍ ଅକାର୍ପଣ୍ଯଂ ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇହ ନଶ୍ଯତି
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣାର ଧାରାରେ ପଡିଯାଇଛି, ଯେପରି ଆସିଛି ସେପରି ହେଉଛି; ତୁମେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର, କଞ୍ଜୁସି ନକର; ଏଠାରେ କିଛି ହରାଯିବା ନାହିଁ।
ପ୍ରଵାହାପତିତଂ କର୍ମ ସ୍ଵମ୍ ଏଵ କ୍ରିଯତେ ହି ଯତ୍ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ଵଭାଵୋ ଽସାଵ୍ ଅଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତତାନ୍ଯଥା
ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣାର ଧାରାରେ ପଡିଯାଇଛି, ସେ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଜେ ହୋଇଯାଏ; ଏହା ଜୀବନମୁକ୍ତର ସ୍ବଭାବ, ଅନ୍ୟଥା ଅଜୀବନମୁକ୍ତର ସ୍ବଭାବ।
ଇଦଂ କର୍ମ ତ୍ଯଜାମୀଦମ୍ ଆଶ୍ରଯାମୀତ୍ଯ୍ ଅନିର୍ମଲମ୍ । ମୂଢସ୍ଯ ମନସୋ ରୂପଂ ଜ୍ଞମନସ୍ ତୁ ସମସ୍ଥିତି
‘ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡିଦେଉଛି, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି’—ଏପରି ଅଶୁଦ୍ଧତା ମୂଢ଼ର ମନର ରୂପ; କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କର ମନ ସମତାରେ ରହିଥାଏ।
ପ୍ରଵାହାପତିତଂ କାର୍ଯଂ କୁର୍ଵନ୍ତଶ୍ ଶାନ୍ତଚେତସଃ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତାସ୍ ସୁଷୁପ୍ତସ୍ଥାସ୍ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅର୍ଧପ୍ରବୁଦ୍ଧଵତ୍
ଯେମାନେ ଶାନ୍ତ ମନରେ ଘଟଣାର ଧାରାରେ ପଡିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନମୁକ୍ତ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ-ଜାଗୃତ ମାନେ ପରି ଚମକିଉଠନ୍ତି।
ସ୍ଥିରାଂ ସଂହୃତିମ୍ ଆଯାନ୍ତି କୂର୍ମାଙ୍ଗାନୀଵ ସର୍ଵଶଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥେଭ୍ଯୋ ହୃଦି ଜ୍ଞସ୍ଯ ସ୍ଵଭାଵତଃ
ଯେପରି କୁମ୍ଭୀର ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡିକୁ ଏକାଠି କରେ, ତେଣୁ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ନିଜର ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିର ଭାବରେ ଏକାଠି ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ଅପସାରିତ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ଚିନ୍ମାତ୍ରେ ଵିତତେ ତନ୍ତୌ ଦୃଢେ ସ୍ରଗ୍ ଇଵ ସଂସ୍ଥିତମ୍ । ସଦସଦ୍ଗ୍ରଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵାଙ୍ଗେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣି
ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଦୃଢ ତାଣ୍ଡାରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତିରେ ଗଠିତ ହୋଇ, ମାଳା ପରି ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହୋଇଛି, ଏହି ବିଶ୍ୱର ଶରୀରରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ।
ପ୍ରସାରିତେ ପ୍ରସରତି ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ଧିଂ ଯାତି ସଂଵୃତେ । ଵିଚିତ୍ରରଚନାଜାଲମ୍ ଅନନ୍ଯଚ୍ ଚିଦ୍ଵିତାନକେ
ଯେତେବେଳେ ଏହା ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ, ଏହା ବିସ୍ତାରିତ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ଏକାଠି ହୁଏ, ଏହା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ—ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ସୃଷ୍ଟିର ଜାଲ ଏକାଠି ଚେତନାର ଅନନ୍ୟ ଛତାରେ ।
ଅନନ୍ଯଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଇଵ ସ୍ଵାଙ୍ଗରୂପମ୍ ଅନଙ୍ଗଵତ୍ । ଚିତ୍ରଂ ଵିତାନକ ଇଵ ସ୍ଥିତଂ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଚିତି
ଏହା ଅନ୍ୟ ନୁହେଁ, ତଥାପି ଅନ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଏ; ନିଜ ଅଙ୍ଗର ଆକାର ନେଇ, ଅଙ୍ଗହୀନ ପରି; ଏହି ବିଶ୍ୱ ଚେତନାରେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଛତା ପରି ଉଭା ଅଛି ।
ଯଥୈଵାରଚିତଂ ଚିତ୍ରଂ ସ୍ଥିତଂ ଚିତ୍ରକୃଦୀହିତେ । ତଥା ଜାତମ୍ ଅଜାତଂ ଚ ଵିଶ୍ଵଂ ସଂସ୍ଥିତମ୍ ଆତ୍ମନି
ଯେପରି ଏକ ଚିତ୍ରକର ତାଙ୍କର ମନରେ ଏକ ଚିତ୍ର ତିଆରି କରିଥିବା ପରେ ସେ ଚିତ୍ର ଏହି ଚିତ୍ରକରଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ସେହିପରି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଅସୃଷ୍ଟି ଥିବା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମାରେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବସିଛି।
ଯଥା ସ୍ଫୁରତି କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚିତ୍ରଂ ଚିତ୍ରକୃତଶ୍ ଚିତି । ଵିଶ୍ଵାତ୍ମନି ତଥା ଵିଶ୍ଵଂ କାଲତ୍ରଯମଯୋଦଯମ୍
ଯେପରି ଏକ ଚିତ୍ରକରଙ୍କ ମନରେ ତିଆରି କରିବାକୁ ଥିବା ଚିତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ତିନି କାଳରେ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱ ଏହି ବିଶ୍ୱ ଆତ୍ମାରେ ଚମକି ଉଠେ।
ଅଭିତ୍ତି ତ୍ରିଜଗଚ୍ଚିତ୍ରଂ କୁରୁତେ ଚିତ୍ତଚିତ୍ରକୃତ୍ । ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵ୍ଯୋମାତ୍ମକମ୍ ଅପି ପ୍ରସ୍ଫୁଟଂ ଵୃତ୍ତିଵର୍ତିଭିଃ
ମନ ଚିତ୍ରକର ଭାବେ ଅଭିତ୍ତି ଉପରେ ତିନି ଲୋକର ଚିତ୍ର ତିଆରି କରେ, ଏବଂ ଆକାଶରେ, ଯାହା ଆକାଶ ନିଜର ସ୍ୱଭାବରେ ଅଛି, ମନର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଚିନ୍ତା ଦ୍ୱାରା ସେହି ଚିତ୍ର ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଚିତ୍ତଚିତ୍ରକରେଣାଦୌ ଚିତ୍ରଂ ଚିତ୍ରଂ ଵିତାନିତମ୍ । ପଶ୍ଚାଦ୍ ଭିତ୍ତିଃ କୃତା ଵ୍ଯୋମରୂପା ଚାସାଵ୍ ଅହୋ ଭ୍ରମଃ
ମନ ଚିତ୍ରକର ଭାବରେ ପ୍ରଥମେ ଚିତ୍ରକୁ ବିସ୍ତାର କରେ, ପରେ ଆକାଶ ସ୍ୱରୂପ ଭିତିକୁ କଳ୍ପନା କରାଯାଏ—ଅହୋ, ଏହି ମାୟା କେତେ ଅଦ୍ଭୁତ!
ଅପୂର୍ଵୈଵାତିମାଯେଯଂ କିଲ ଯତ୍ର ଖକୁଡ୍ଯଯୋଃ । ନ ମନାଗ୍ ଅପି ଭେଦୋ ଽସ୍ତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉପଲବ୍ଧଯୋଃ
ଏହା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ମାୟା, ଯେଉଁଠାରେ ଆକାଶ ଓ ଦିଵାଳ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ, ଦୁଇଟି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ।
ଇମା ଯା ଉପଲକ୍ଷ୍ଯନ୍ତେ ଭିତ୍ତଯଶ୍ ଚିତ୍ତଚିତ୍ରଜାଃ । ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ ଶୂନ୍ଯତଯା ଵିଦ୍ଧି ତାସ୍ ତାମରସଲୋଚନ
ଏହି ଦିଵାଳଗୁଡିକ ଯେଉଁଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି, ଏଗୁଡିକ ମନର ଚିତ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ହେ ତାମରସ ନୟନ, ଏଗୁଡିକୁ ଏକାକି ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶର ରୂପ ଭାବରେ ଜାଣ।
କ୍ଷଣେନ ଚେତସି ଯଥା ଭାତୋ ଲୋକକ୍ଷଯୋଦଯୌ । ଖାତ୍ମା ଜଗତ୍ ତଥୈଵେଦଂ ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ନଭଃ
ଯେପରି ମନରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜଗତର ଉଦୟ ଓ ନାଶ ଦେଖାଯାଏ, ସେପରି ଏହି ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର୍ଗତ ବିଶ୍ୱ ଆକାଶର ମୂଳରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଚିରନ୍ତନମନୋରାଜ୍ଯମାତ୍ରେ ଽସ୍ମିନ୍ କିଲ ସତ୍ଯତା । କଥମ୍ ଆଲୋକିତେ ଽପି ସ୍ଯାତ୍ ସତ୍ଯଂ ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଵିଭ୍ରମେ
ଏହି ଜଗତ ଏକ ପୁରାତନ ମନର ରାଜ୍ୟ ମାତ୍ର; ଏଠି ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ସତ୍ୟ ଥିବ? ଭ୍ରମରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନାହିଁ।
ଭ୍ରମେଣାଲୋକିତସ୍ ସତ୍ଯମ୍ ଆଲୋକେନ ଵିଲୀଯତେ । ଦୃଶ୍ଯମାନମ୍ ଅପି କ୍ଷାମଂ ଶରଦୀଵାଭ୍ରମ୍ ଅମ୍ବରେ
ଭ୍ରମରେ ଦେଖିଲେ ସତ୍ୟ ଦେଖିବା ସମୟରେ ହିଁ ହରାଇଯାଏ; ଦେଖିବାକୁ ଯାହା ମିଳେ ତାହା ଅତି କମ୍ ମୂଲ୍ୟବାନ, ଶରତ୍ ଋତୁର ଆକାଶରେ ଥିବା ମେଘପଟି ଭଳି।
ଚିତ୍ତଚିତ୍ରକୃତଶ୍ ଚିତ୍ତେ ସଂସ୍ଥିତାଶ୍ ଚିତ୍ରପୁତ୍ରିକାଃ । ଭିତ୍ତ୍ଯଭାଵାଦ୍ ଅନାଧାରା ବହିସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନାଦିକାଃ
ମନରେ ମନ ଦ୍ୱାରା ଚିତ୍ରିତ ଚିତ୍ରପୁତ୍ରୀମାନେ ମନ ଭିତରେ ରହିଥାନ୍ତି; ଦିଵାଳ ନଥିବାରୁ ସେମାନେ ଆଧାରହୀନ, ବାହାରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ତିନି ଜଗତ ମଧ୍ୟ ନିରାଧାର।
ନୈତାସ୍ ସନ୍ତି ନ ଚାସି ତ୍ଵଂ କିଂ କେନ ପରିରୁଧ୍ଯତେ । ରୋଧ୍ଯରୋଧକସମ୍ମୋହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଖଵିମଲୋ ଭଵ
ଏହି ସବୁ କିଛି ନାହିଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଅଛନ୍ତି ନାହିଁ—ତେଣୁ କିଏ କିଏକୁ ବାନ୍ଧିଛି? ବାନ୍ଧନ ଓ ମୁକ୍ତିର ଭ୍ରମକୁ ଛାଡ଼ି, ଆକାଶ ଭଳି ଶୁଦ୍ଧ ହେଉ।
ପ୍ରଵୃତ୍ତିର୍ ଏଵ କା ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତିଶ୍ ଚୈଵ ଖାତ୍ମିକା । ଅତଃ କାଲକ୍ରିଯାକୁଡ୍ଯକଲାଦି ଵିମଲଂ ନଭଃ
ଆକାଶ ପାଇଁ କେଉଁ କ୍ରିୟା ଅଛି? ଆକାଶର ସ୍ୱଭାବ ହିଁ କ୍ରିୟାହୀନ; ଏହିପରି, ସମୟ, କ୍ରିୟା, ଦିଵାଳ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆକାଶକୁ ଅସ୍ପର୍ଶ କରିପାରେନାହିଁ, ଆକାଶ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ।
ଚିତ୍ତସଂସ୍ଥଂ ଯଥା ଚିତ୍ରଂ ସଦ୍ରୂପମ୍ ଅପି ଖାତ୍ମକମ୍ । ଵ୍ଯୋମ୍ନଶ୍ ଶୂନ୍ଯତମଂ ଵିଦ୍ଧି ତଥେଦମ୍ ଅଖିଲଂ ଜଗତ୍
ମନରେ ଥିବା ଚିତ୍ରଟି ଯେପରି ଏକାଉଁ ସତ୍ୟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତାହା ଖାଲି ଆକାଶର ସ୍ୱଭାବର; ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଆକାଶର ଶୂନ୍ୟତାର ଅଟୁଟ ଅଂଶ ଭାବିବାକୁ ଚାହିଁ।
ଚିତ୍ତଭିତ୍ତୌ କୃତଂ ଚିତ୍ରଂ ଯଚ୍ ଚିଚ୍ଚିତ୍ରକରେଣ ତତ୍ । ସର୍ଵଂ ଶୂନ୍ଯତଯା ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭିଦ୍ଯତେ
ମନର ପଟରେ ଚେତନାର ଚିତ୍ରକର ଯେଉଁ ଚିତ୍ର ଆଙ୍କିଥାଏ, ତାହା ଶୂନ୍ୟତାରେ ଆକାଶ ସହ କିଛି ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।
ଯଥା ପ୍ରକଚତଶ୍ ଚିତ୍ତେ ଜଗନ୍ନିର୍ମାଣସଙ୍କ୍ଷଯୌ । କ୍ଷଣେନୈଵ ତଥୈଵେମୌ ବହିସ୍ସ୍ଥାଵ୍ ଇତି ଵିଦ୍ଧି ହେ
ମନରେ ଯେପରି ଜଗତର ସୃଷ୍ଟି ଓ ନାଶ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଘଟିଯାଏ, ସେହିପରି ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡିକ ଏକାଉଁ ଶୀଘ୍ର ଘଟେ, ଏହି କଥା ଜାଣିବା।
ଆଦ୍ଯକ୍ଷଣମନୋରାଜ୍ଯେ ନାନାଭୁଵନନାମନି । କ୍ଷଣଭାଵିନି ମୋହେନ କଲ୍ପତା ପରିକଲ୍ପିତା
ମନର ଆଦି କ୍ଷଣରେ ଅନେକ ଜଗତର ନାମ ଉପଜିଯାଏ; କ୍ଷଣିକ ଭାବର ମୋହ ଦ୍ୱାରା ସେଗୁଡିକୁ ସତ୍ୟ ଭାବି ଧାରଣା କରାଯାଏ।