ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଗଦିତାମ୍ ଅସଂସଙ୍ଗଗତିଂ ଶୁଭାମ୍ । ଯାମ୍ ଆଲିଙ୍ଗ୍ଯ ମହାବାହୋ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତୋ ମହାମୁନିଃ
ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ୍ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ଅସଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଣ୍ନନା କରିଛନ୍ତି, ମହାବାହୁ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରି, ମହାମୁନି ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାନ୍ତି ।
ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରୋ ଽର୍ଜୁନୋ ନାମ ସୁଖଂ ଜୀଵିତମ୍ ଆତ୍ମନଃ । କ୍ଷପଯିଷ୍ଯତି ନିର୍ଦୁଃଖଂ ତଥା କ୍ଷପଯ ଜୀଵିତମ୍
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ପୁଅ ଅର୍ଜୁନ ନିର୍ଦୁଃଖ ଏବଂ ସୁଖରେ ଜୀବନ କଟାଇବେ; ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦୁଃଖ ଭାବରେ ଜୀବନ କଟାଇବା ।
ଭଵିଷ୍ଯତି କଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଅର୍ଜୁନଃ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ । କୀଦୃଶୀଂ ଚ ହରିସ୍ ତସ୍ଯ କଥଯିଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅସକ୍ତତାମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କେବେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଅର୍ଜୁନ ଉପସ୍ଥିତ ହେବେ? ଏବଂ ହରି ତାଙ୍କୁ କେମିତି ବିରକ୍ତି ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବେ?
ଅସ୍ତି ସନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମେତି ପରିକଲ୍ପିତନାମକମ୍ । ସ୍ଥିତମ୍ ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତେ ନଭସୀଵ ମହାନଭଃ
ଏଠାରେ ଏକ ଶୁଦ୍ଧ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅଛି, ଯାହାକୁ ଆତ୍ମା ଭାବରେ ଡାକାଯାଏ, ଏହା ନିଜେ ନିଜରେ ଅନାଦି ଏବଂ ଅନନ୍ତ ଭାବରେ ବସିଛି, ଯେପରି ଆକାଶରେ ବିଶାଳ ଶୂନ୍ୟ ରହିଥାଏ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିମଲେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଅଯଂ ସଂସାରଵିଭ୍ରମଃ । କଟକାଦି ଯଥା ହେମ୍ନି ତରଙ୍ଗାଦି ଯଥାମ୍ଭସି
ସେଇ ପ୍ରଶସ୍ତ ଏବଂ ପ୍ରକୃତି ଶୁଭ୍ର ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହି ସଂସାରର ଭ୍ରମ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ସୁନାରେ ଗହଣା, କିମ୍ବା ପାଣିରେ ତରଙ୍ଗ।
ଚତୁର୍ଦଶଵିଧା ଭୂତଜାତଯଃ ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ ସଂସାରଜାଲେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜାଲେ ଶକୁନଯୋ ଯଥା
ଚୌଦ ଧରଣର ଭୂତ ଜାତିଗୁଡିକ ଏହି ସଂସାରର ଜାଲରେ ଅଧିକ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଯେପରି ଜାଲରେ ପକ୍ଷୀମାନେ।
ତତ୍ର ତେ ଯମଚନ୍ଦ୍ରାର୍କଶକ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ ସଂସୃତିକ୍ରମାଃ । ଭୂତପଞ୍ଚକସଂସ୍ଥାନା ଲୋକପାଲତ୍ଵମ୍ ଆଗତାଃ
ସେଠାରେ ଯମ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପଞ୍ଚଭୂତର ଗଠନରେ ଜଗତର ରକ୍ଷାକାରୀ ହେବା ପାଇଁ ପୁନଃପୁନ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଚାଲିଥାନ୍ତି।
ଇଦଂ ପୁଣ୍ଯମ୍ ଉପାଦେଯଂ ହେଯଂ ପାପମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଵ୍ ଇତି । ତୈସ୍ ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପଘଟିତା ଵେଦେନ ସ୍ଥାପିତା ସ୍ଥିତିଃ
ଏହା ପୁଣ୍ୟ, ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏହା ପାପ, ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ—ଏହି ପ୍ରକାର ନିୟମ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ବେଦର ସ୍ଥାପନା କ୍ରମରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଛି।
ଏଵଂ ପ୍ରୌଢିଂ ପ୍ରଯାତାଯାଂ ଵହନ୍ତ୍ଯାଂ ଚ ଚିରଂ ଚିରମ୍ । ଅଚ୍ଛିନ୍ନାଯାଂ ଵିନାଶିନ୍ଯାଂ ନଦ୍ଯାମ୍ ଇଵ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ
ଏପରି ଏହି ପ୍ରକାଶିତ ଅବସ୍ଥା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅବିରତ ଏବଂ ନଶ୍ୱର ଭାବରେ ଚାଲିଥାଏ, ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ଅବିରତ ଭାବରେ ବହିଥାଏ, ସେପରି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଚାଲିଥାଏ।
ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଯମୋ ନାମ ଲୋକପାଲଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ । ମରଣାଙ୍କିତସତ୍ତାକପ୍ରଜାସଂଯମନେ ସ୍ଥିତଃ
ବୈବସ୍ବତ ନାମକ ଯମ ଜଗତର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରକ୍ଷାକାରୀ, ଯିଏ ମୃତ୍ୟୁର ଚିହ୍ନ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନିୟମିତ ରଖିଥାଏ।
ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ଯାଵଦ୍ ଅନଘ ପ୍ରଵାହାପତିତେ ନିଜେ । କର୍ମଣ୍ଯ୍ ଅଚଲସଙ୍କାଶଂ ସ୍ଥିରଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍
ଓ ନିର୍ମଳ, ସେ ଦିନଠୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କର ମନ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଅଡ଼ିଆ ରହିଛି, କର୍ମର ଧାରା ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଚଳ ଅଟୁଟ ରହିଛି।
ଭଗଵାନ୍ ସ ଯମଃ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵ୍ରତଂ ପ୍ରତିଚତୁର୍ଯୁଗମ୍ । ତଥାପି କୁରୁତେ ଭୂତଦଲନୋତ୍ଥାଘଶଙ୍କଯା
ପ୍ରଭୁ ଯମ ଚାରିଯୁଗରେ ଏକ ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରନ୍ତି; ତଥାପି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ଅପହେଲା କରିଲେ କିଛି ଅନର୍ଥ ହେବାର ଭୟରୁ ସେ ତାଙ୍କ କାମ କରିଥାନ୍ତି।
କଦାଚିଦ୍ ଅଷ୍ଟୌ ଵର୍ଷାଣି ଦଶ ଦ୍ଵାଦଶ ଵାପି ଚ । କଦାଚିତ୍ ପଞ୍ଚ ସପ୍ତାପି କଦାଚିତ୍ ଷୋଡଶାପି ଵା
କେବେ କେବେ ଅଠ ବର୍ଷ, କେବେ ଦଶ ବା ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ; କେବେ ପାଞ୍ଚ ବା ସାତ ବର୍ଷ, ଏବଂ କେବେ କେବେ ଷୋଳ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
ଉଦାସୀନଵଦ୍ ଆସୀନେ ତସ୍ମିନ୍ ନିଯମମ୍ ଆସ୍ଥିତେ । ନ ହିନସ୍ତି ଜଗଜ୍ଜାଲେ ମୃତ୍ଯୁର୍ ଭୂତାନି କାନିଚିତ୍
ଯମ ନିୟମରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ଉଦାସୀନ ଭାବରେ ବସିଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁ ଏହି ବିଶ୍ୱର ଜାଲରେ ଥିବା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ କ୍ଷତି କରେନାହିଁ।
ତେନ ନୀରନ୍ଧ୍ରଭୂତୌଘଂ ନିସ୍ସଞ୍ଚାରଂ ମହୀତଲମ୍ । ଭଵତି ପ୍ରାଵୃଷି ସ୍ଵେଦୀ କୁଞ୍ଜକୋ ମଷକୈର୍ ଇଵ
ଏହି କାରଣରେ ପୃଥିବୀ ଏତେ ଜଣେ ଜୀବରେ ଭରିଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ଚଳାଚଳ ନ କରି, ବର୍ଷା ଋତୁରେ ଏକ ଝୋପଡ଼ି ମଧ୍ୟରେ ମାଛିମାନେ ଭିତରେ ଭିତରେ ଥିବା ପରି ହୁଏ।
ଅଥ ତାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଭୂତାନି ବହୁଯୁକ୍ତିଭିଃ । କ୍ଷପଯନ୍ତି ସୁରା ରାମ ଭୁଵୋ ଭାରନିଵୃତ୍ତଯେ
ତାପରେ, ରାମ, ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଉପାୟରେ ଏହି ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଜୀବମାନେ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ପୃଥିବୀର ଭାର କମାଇବା ପାଇଁ।
ଏଵଂ ଯମସହସ୍ରାଣି ଵ୍ଯଵହାରଶତାନି ଚ । ସମତୀତାନ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତାନି ଭୂତାନି ଚ ଜଗନ୍ତି ଚ
ଏଭଳି ଭାବରେ ହଜାର ଯମ ଏବଂ ଶତାଧିକ କାର୍ଯ୍ୟ ଚକ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି, ଅନେକ ଜୀବ ଏବଂ ଜଗତ ଲୁଚିଯାଇଛି।
ଵୈଵସ୍ଵତୋ ଽଦ୍ଯ ତୁ ଯମୋ ଯ ଏଵ ପିତୃନାଯକଃ । ଅନେନ ତ୍ଵ୍ ଅଧୁନା ସାଧୋ ପରିକ୍ଷୀଣେଷୁ କେଷୁଚିତ୍
ବର୍ତ୍ତମାନ ଯମ ଅର୍ଥାତ୍ ଭୈବସ୍ବତ ଯମ, ଯିଏ ପିତୃମାନଙ୍କର ନେତୃତ୍ୱ କରୁଛନ୍ତି, ସେ ଏବେ ଅନେକ ଜୀବମାନେ କମିଯାଇଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଓ ସାଧୁ, ଏହି ସମୟରେ।
ଯୁଗେଷ୍ଵ୍ ଅଘଵିଘାତାଯ ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶାତ୍ମନା । ଵ୍ରତଚର୍ଯେହ କର୍ତଵ୍ଯା ଦୂରାସ୍ତକ୍ରୂରକର୍ମଣା
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ, ଏଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ଏକ ନିୟମିତ ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ; ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।
ତେନେଯମ୍ ଉର୍ଵୀ ନୀରନ୍ଧ୍ରା ଭୂତୈର୍ ମର୍ତୈର୍ ଅମୃତ୍ଯୁଭିଃ । ଦୀନା ପ୍ରଘନଗୁଲ୍ମେଵ ଭାରଭୂତୈର୍ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି କାରଣରୁ, ପୃଥିବୀ ଖାଲି ଗହ୍ୱର ହିନ୍ଦା, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ନହିଁଥିବା ମଣିଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ; ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଘନ ଜଙ୍ଗଳର ପରି ଭାର ଉଠାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହେବ।
ଭୂର୍ ଭାରପରିଭୂତାଙ୍ଗୀ ହରିଂ ଶରଣମ୍ ଏଷ୍ଯତି । କାନ୍ତା ଦସ୍ଯୁପରାଭୂତା ଦୀନା ପତିମ୍ ଇଵ ପ୍ରିଯମ୍
ପୃଥିବୀ ଏତେ ଭାର ଉଠାଇ ଅତିକ୍ରମିତ ହେଇ, ହରିଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେବ; ଯେପରି ଜଣେ ପ୍ରିୟା ନାରୀ ଦସ୍ୟୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଅପମାନିତ ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ହେଇ ନିଜ ପ୍ରିୟ ପତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ।
ହରିର୍ ଦେହଦ୍ଵଯେନାଥ ମହୀମ୍ ଅଵତରିଷ୍ଯତି । ଦେଵାଂଶୈର୍ ଅଖିଲୈସ୍ ସାର୍ଧଂ ନରନାଯକତାଂ ଗତୈଃ
ତାପରେ ହରି ଦୁଇଟି ଦେହ ନେଇ ପୃଥିବୀରେ ଅବତରିବେ; ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଂଶ ଯେଉଁମାନେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନାୟକ ଭୂମିକା ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସହିତ ଅବତରିବେ।
ଵସୁଦେଵସୁତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏକୋ ଵାସୁଦେଵ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ । ଦେହୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ହରେର୍ ଦ୍ଵିତୀଯଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ଽର୍ଜୁନଃ
ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ଯିଏ ବସୁଦେବ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ହରିଙ୍କ ଏକ ଦେହ ହେବେ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦେହ ହେବେ ପାଣ୍ଡବ ଅର୍ଜୁନ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅମ୍ଭୋଧିମେଖଲାଭୂପଃ ପାଣ୍ଡୋଃ ପୁତ୍ରସ୍ ସ ଧର୍ମଵିତ୍
ଧର୍ମର ପୁଅ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ସମୁଦ୍ରରେ ଘିରା ରାଜ୍ୟର ରାଜା ହେବେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନ ଇତି ଖ୍ଯାତସ୍ ତସ୍ଯ ଭ୍ରାତା ପିତୃଵ୍ଯଜଃ । ଭଵିଷ୍ଯତି ଦୃଢଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ଭୀମୋ ବଭ୍ରୁର୍ ଅହେର୍ ଇଵ
ଦୁର୍ୟୋଧନ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ତାଙ୍କର ଭାଇ, ପିତାମାହଙ୍କ ପୁଅ; ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଦୃଢ଼, ଭୀମ ଅହିର ପରି ପିତଳ ରଙ୍ଗର ହେବେ।
ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ହରତୋର୍ ଉର୍ଵୀଂ ତଯୋସ୍ ସଙ୍ଗ୍ରାମଲାଲସାଃ । ଅଷ୍ଟାଦଶାକ୍ଷୌହିଣ୍ଯୋ ହି ଘଟିଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅତ୍ର ଭୀଷଣାଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଆଗ୍ରହୀ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟକୁ ଭୂମି ଦଖଲ କରିବେ; ଏଠାରେ ଅଠାର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଭୟାନକ ଭାବରେ ମୁକାବିଲା କରିବ।
ତତ୍କ୍ଷଯେଣ ଵିଭାରତ୍ଵଂ ଭୁଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଃ କରିଷ୍ଯତି । ରାଘଵାର୍ଜୁନଦେହେନ ବୃହଦ୍ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନା
ସେହି ବିନାଶ ସମୟରେ, ବିଷ୍ଣୁ ଭୂମିକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିବେ, ବଡ଼ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦେହରେ ଅବତରିବେ।
ଵିଷ୍ଣୋର୍ ଅର୍ଜୁନନାମାସୌ ପ୍ରାକୃତଂ ଭାଵମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ । ହର୍ଷାମର୍ଷାନ୍ଵିତୋ ଦେହୋ ନରଧର୍ମା ଭଵିଷ୍ଯତି
ଅର୍ଜୁନ ନାମରେ ବିଷ୍ଣୁ ସାଧାରଣ ଜନମାନ୍ୟ ଭାବ ନେବେ; ତାଙ୍କର ଦେହ ଆନନ୍ଦ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇ, ମଣିଷଙ୍କର ଆଚରଣ ଅନୁସରିବ।
ସେନାଦ୍ଵଯଗତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵଜନାନ୍ ମରଣୋନ୍ମୁଖାନ୍ । ଵିଷାଦମ୍ ଏଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଉଦ୍ଯୋଗଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ନ କରିଷ୍ଯତି
ସେନାର ଦୁଇ ପାଖରେ ନିଜ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ଅର୍ଜୁନ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯିବେ ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେନି।
ତମ୍ ଅର୍ଜୁନାଭିଧଂ ଦେହଂ ପ୍ରାପ୍ତକାର୍ଯୈକସିଦ୍ଧଯେ । ହରିର୍ ବୁଦ୍ଧେନ ଦେହେନ ବୋଧଯିଷ୍ଯତି ରାଘଵ
ହେ ରାଘବ, ଏକ ଆବଶ୍ୟକ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ, ଅର୍ଜୁନ ନାମକ ଦେହକୁ, ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେହ ଦ୍ୱାରା ହରି ଉପଦେଶ ଦେବେ।