ଯତ୍ ସଂଶ୍ଲେଷମ୍ ଉପାଯାତି ତଦ୍ ବାଲୋ ଽପି ହି ଵିନ୍ଦତେ । ପଶୁର୍ ଵା ସ୍ଥାଵରୋ ଵାପି ଜୀଵଃ କସ୍ମାନ୍ ନ ଵେତ୍ସ୍ଯତି
ଯାହା କିଛି ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସେ, ତାହାକୁ ଛୋଟ ପିଲା ମଧ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିପାରେ; ପଶୁ କିମ୍ବା ଜଡ ଜୀବ ଯେଉଁହେଉନାହେଁ, କାହିଁକି ଜୀବ ତାହାକୁ ଜାଣିପାରିବ ନାହିଁ?
ଅନ୍ଯଚ୍ ଚ ନାଯନାସ୍ ସାଧୋ ରଶ୍ମଯୋ ଜୀଵଵେଷ୍ଟିତାଃ । କ୍ରୋଡୀକୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଲଂ ଦୃଶ୍ଯଂ ଜୀଵସ୍ ତତ୍ ତେନ ଵିନ୍ଦତେ
ଏହା ସହିତ, ହେ ସାଧୁ, ଆଖିର କିରଣଗୁଡିକ ଜୀବ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ, ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ଏକଠା କରେ; ଏହିପରି ଭାବରେ ଜୀବ ତାହାକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଏଷ ଏଵ କ୍ରମସ୍ ସ୍ପର୍ଶେ ସମ୍ବନ୍ଧପ୍ରତ୍ଯଯୋଦ୍ଭଵଃ । ରସେ ଗନ୍ଧେ ଚ କଥିତୋ ଜୀଵସଂସ୍ପର୍ଶସମ୍ଭଵଃ
ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଛୁଆଁରେ ଲାଗୁଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗ ଭାବନାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ରସ ଓ ଗନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଜୀବର ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କହାଯାଇଛି।
ଶବ୍ଦସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆକାଶନିଷ୍ଠତ୍ଵାତ୍ କର୍ଣାକାଶଗତଃ କ୍ଷଣାତ୍ । ଜୀଵାକାଶଂ ଵିଶତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଏଵମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯସଂଵିଦଃ
ଶବ୍ଦ ଆକାଶରେ ବସିଥିବାରୁ, କାନର ଆକାଶକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ପରେ ଏହା ଜୀବର ଆକାଶକୁ ଭିତରେ ଯାଇଥାଏ, ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ଜ୍ଞାନ ହୁଏ।
ଦୃଶ୍ଯତେ ନିର୍ମଲାଦର୍ଶରତ୍ନଵାର୍ଯାଦିକେଷୁ ଯତ୍ । ପ୍ରତିବିମ୍ବନମ୍ ଏତନ୍ ମେ ବ୍ରୂହି ବ୍ରହ୍ମନ୍ କିମାତ୍ମକମ୍
ସ୍ପଷ୍ଟ ଆଇନା, ମଣି, ପାଣି ଓ ଏହାପରି ଜିନିଷରେ ଯାହା ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଦେଖାଯାଏ, ମୋତେ କହ, ବ୍ରହ୍ମଣ, ଏହାର ସ୍ୱଭାବ କଣ?
କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଭାତଂ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଵ୍ଯୋମ୍ନି ଯଚ୍ ଚିରମ୍ । କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆସ୍ତେ କ୍ଷଣଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ତଦ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗନ୍ତି ଵଃ
କାଉଁ ଓ ତାଳଗଛର ଅପୂର୍ବ ମିଳିବା ପରି, ବ୍ରହ୍ମର ବିଶାଳତାରେ ଯାହା ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, କେବେ କେବେ ଏହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହେ, କେବେ କେବେ କ୍ଷଣକୁ ରହେ—ଏହି ଜଗତ ତୁମର ଏହିପରି।
ସ୍ଵସତ୍ତାମାତ୍ରକଂ ସ୍ଵପ୍ନେ ଇଵାର୍ଥ ଇତି ଭାଵଯତ୍ । ସ୍ଥିତମ୍ ଏକମ୍ ଅନେକାତ୍ମ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ ସ୍ଵପ୍ନଵୃକ୍ଷଵତ୍
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଯେପରି ଜିନିଷଟି ନିଜର ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ଅଛି ବୋଲି ଭାବିବାକୁ, ଏହି ଜଗତର ଏକ ଅସଲ ସତ୍ୟ ଅନେକ ରୂପରେ ଚେତନାର ଆକାଶ ଭିତରେ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ରହିଛି, ସ୍ୱପ୍ନର ଗଛ ପରି।
ବାହ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତିତ୍ଵବୋଧୋ ଯୋ ଯା ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜଗନ୍ମତିଃ । ସ ଚ ସା ଚେତି ସତ୍ ସର୍ଵଂ ଯଥାସଂଵେଦନଂ ସ୍ଥିତେଃ
ବାହାର ଜିନିଷର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଜଣାବା, କିମ୍ବା ଜଗତକୁ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତ୍ର ଅଥବା ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବିବା — ଏ ସବୁ ଏହି ଜଗତର ସତ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣଙ୍କର ଅନୁଭୂତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ଭାବରେ ଅଛି।
ପ୍ରଥମଂ ପରମାଣୁତ୍ଵେ ବୁଦ୍ଧେ ଽଣୁତ୍ଵେ ତତଶ୍ ଚ ଖେ । ତା ଵିଦୋ ଵେତ୍ତି ଵିଦ୍ଵ୍ଯୋମ କରାକ୍ଷାଦିକମ୍ ଅଦ୍ଯ ଯାଃ
ପ୍ରଥମେ ମନରେ ପରମାଣୁର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଅଛି, ପରେ ଆକାଶର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଆସେ; ଯେଉଁମାନେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଚେତନାର ଆକାଶକୁ ଆଜି ହାତ, ଆଖି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେହ ଅଙ୍ଗରେ ଦେଖି ପାରନ୍ତି।
ସର୍ଗାଦିତଃ ପ୍ରଭୃତ୍ଯ୍ ଏଵ ନିର୍ମଲେ ଽର୍ଥଃ ପ୍ରବିମ୍ବତେ । ଵିଦାତ୍ତେତି ସ୍ଥିତିସ୍ ତ୍ଵ୍ ଐକ୍ଯାତ୍ ସର୍ଵବିମ୍ବ୍ଯନୁବିମ୍ବଯୋଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରୁ ସୁଧା ଜିନିଷଟି ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ହୁଏ; 'ଏହା ଜଣାଗଲା' ଭାବଟି ସମସ୍ତ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଓ ତାହାର ପ୍ରତିବିମ୍ବର ଏକତାରୁ ଆସିଥାଏ।
ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମ୍ନା କଚତା ତଦ୍ ଯଦ୍ ଅଯମ୍ ଅର୍ଥ ଇତି ସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଗାଦୌ ଚେତିତା ସଂସ୍ଥା ଯାସୌ ସ୍ଥିତିମ୍ ଉପାଗତା
ଯେଉଁ ଜିନିଷକୁ 'ଏହି ହେଉଛି ବସ୍ତୁ' ବୋଲି ଭାବି ରଖାଯାଇଛି, ସେହି ଚେତନାର ଆକାଶର ଚମକ। ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଯେଉଁ ଜାଗୃତି ଥିଲା, ସେହି ଅବସ୍ଥା ଏବେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି।
ଅସତାମ୍ ଏଵ ଭାଵାନାଂ ଚିଦ୍ଵ୍ଯୋମକଚନାବଲାତ୍ । ଗୁଣାର୍ପଣଂ ମିଥୋ ରୂଢଂ ନିର୍ମଲେ ପ୍ରତିବିମ୍ବନମ୍
ଚେତନାର ଆକାଶର ଚମକର ଶକ୍ତିରେ, ଅସତ୍ତ୍ୱ ଜିନିଷମାନଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡିକ ଏକାପରେକି ଏକାଠି ହୋଇଯାନ୍ତି, ନିର୍ମଳ ପ୍ରତିପାଦନରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି।
ଅତ୍ଯନ୍ତଜଡଯୋର୍ ଏଵ ଜୀଵଯୋର୍ ଇଵ ଯନ୍ ମିଥଃ । ସତ୍ତାର୍ପଣଂ ସ୍ଵଭାଵେନ ପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଅତି ଜଡ ଦୁଇଟି ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟରେ, ଦୁଇ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଏକାପରେକି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଇଯାଏ, ଏହି ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ।
ଚିଦାତ୍ମନୋର୍ ଵା ଜଡଯୋର୍ ମହାସତ୍ତାଜଡାତ୍ମନୋଃ । ଆଦ୍ଯସ୍ଵଭାଵନିଯମାଦ୍ ବିମ୍ବସତ୍ତାର୍ପଣଂ ମିଥଃ
ଚେତନା ଓ ଜଡ, କିମ୍ବା ବଡ଼ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଜଡ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ, ଆଦି ସ୍ୱଭାବର ନିୟମରେ, ପ୍ରତିଛବିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏକାପରେକି ଦିଆଯାଏ।
ପ୍ରତିବିମ୍ବଂ ଦୃଶୋର୍ ଭ୍ରାନ୍ତିଂ ଵିଦ୍ଧି ଵେଦ୍ଯଵିଦାଂ ଵର । ତାଵନ୍ମାତ୍ରଂ ଜଗତ୍ ତେନ ଵିଶ୍ଵାସୋ ମା ତଵାସ୍ତ୍ଵ୍ ଇହ
ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଭ୍ରମ ଭାବିବାକୁ ଶିଖ, ଜଣାବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଏହିପରି, ଏହି ସଂସାର ମଧ୍ୟ ଏତିକି ଅଟୁଟ, ତେଣୁ ଏଠାରେ ତୁମେ ଏହାପରେ ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅହମିତ୍ଯାଦିତରଙ୍ଗସ୍ ସର୍ଗାଦ୍ଯାଵର୍ତଵାନ୍ ପରାମ୍ଭୋଧୌ । ନାସ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ଦେଶକାଲକ୍ରିଯାକୃତସ୍ ତନ୍ମଯୈକତଯା
‘ମୁଁ’ ଭାବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତରଙ୍ଗଗୁଡିକ, ଯେଉଁଠାରୁ ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ସେଗୁଡିକ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସମୁଦ୍ରରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି; ଏଠାରେ ଦେଶ, କାଳ, କ୍ରିୟାର କୌଣସି ବିଭାଜନ ନାହିଁ, କାରଣ ସେହି ଏକତାରେ ସମ୍ମିଳିତ।
ନିତ୍ଯମ୍ ଅସକ୍ତମତିର୍ ମୁଦିତାତ୍ମା ଶାନ୍ତସୁଖାସୁଖସଂଵିଦନନ୍ତଃ । ତିଷ୍ଠ ନିଵିଷ୍ଟମତିସ୍ ସମତାଯାମ୍ ଅସ୍ତସମସ୍ତଭଵାମଯମାଯଃ
ସଦା ଅଅଟୁଟ ମନ ରଖ, ଆତ୍ମାକୁ ଆନନ୍ଦିତ ରଖ, ଶାନ୍ତି, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନ ରଖ, ସମତାରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ ରୁହ, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଓ ଦେହ ଭାବ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ନଵାଦ୍ ଉଦ୍ଭଵତଃ ପୂର୍ଵଂ ସମ୍ପନ୍ନାଶ୍ ଚକ୍ଷୁରାଦଯଃ । ଯଥା କମଲଜସ୍ଯୈତତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ତ୍ଵଯା ଶ୍ରୁତମ୍
ନୂତନ ଉଦ୍ଭବ ପୂର୍ବରୁ, ଚକ୍ଷୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି; ଯେପରି ହେଉଛି ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମିତ ତଥା ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଶୁଣିଛ।
ବ୍ରହ୍ମପୁର୍ଯଷ୍ଟକସ୍ଯାଦାଵ୍ ଅକ୍ଷସଂଵିଦ୍ ଯଥୋଦିତା । ପୁର୍ଯଷ୍ଟକସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ତଥୈଵୋଦେତି ସର୍ଵଦା
ବ୍ରହ୍ମପୁରୀର ଏଠାରେ ଅଠଟି ଅଂଶର ଆରମ୍ଭରେ, ଯେପରି ଏହା ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହି ଅଠଟି ଅଂଶର ସମସ୍ତ ପୁରୀରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ସଦା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ଵିଦ୍ଧି ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ଜୀଵଂ ସ ଗର୍ଭସ୍ଥେନ୍ଦ୍ରିଯୋଦଯଃ । ଯଦ୍ ଯଥା ଭାଵଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତତ୍ ତଥା ପରିପଶ୍ଯତି
ଏହି ଅଠଟି ଅଂଶର ପୁରୀକୁ ଜୀବ ଭାବରେ ଜାଣ; ଏହା ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ଜ୍ଞାନର ଆରମ୍ଭ। ଯେଉଁ ଭାବରେ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଭାବନା କରେ, ସେଉଁ ଭାବରେ ଏହା ଦେଖିଥାଏ।
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥାଖ୍ଯଂ ଵିଦ୍ଧି ସଂଵେଦନଂ ସ୍ଵକମ୍ । ସମ୍ପନ୍ନଂ ଚ ଯଥା ତତ୍ ତେ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଆଦ୍ଯମନସ୍ସ୍ଥିତୌ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗତ ବସ୍ତୁଗୁଡିକୁ ଏହାର ନିଜସ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଭାବରେ ଜାଣ; ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯେପରି ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଆଦି ମନସ୍ଥିତିରେ ଏହିପରି ଅବସ୍ଥା ବର୍ଣ୍ନିତ ହୋଇଛି।
ଶୁଦ୍ଧା ସଂଵିତ୍ ସଂଵିଦନ୍ତୀ ସଂଵେଦନମ୍ ଅନିନ୍ଦିତମ୍ । ଅତୋ ଽହଂଵେଦନାଦ୍ ଅନ୍ତର୍ ଜୀଵଂ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ତ୍ଵ୍ ଇତା
ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ, ଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ, ନିର୍ମଳ ଜ୍ଞାନ ହୁଏ; ଏହି 'ମୁଁ ଅଛି' ବୋଧର ଭିତରୁ, ଜୀବ ଏବଂ ଅଠଟି ଅଂଶର ପୁରୀ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ନ ତ୍ଵ୍ ଏକତ୍ଵାଦ୍ ଅନନ୍ତତ୍ଵାଦ୍ ଅଵେଦ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅନାମଯା । ଅନନ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅନେକତ୍ଵାଦ୍ ଅଶୂନ୍ଯତ୍ଵାତ୍ ପରା ସ୍ଥିତିଃ
କିନ୍ତୁ ପରମ ଅବସ୍ଥା ଏକତ୍ୱ, ଅନନ୍ତତ୍ୱ, ଅଜ୍ଞାତତ୍ୱ, ରୋଗମୁକ୍ତି, ଅନ୍ୟତ୍ୱ, ଅନେକତ୍ୱ କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ବର୍ଣ୍ଣିତ ନୁହେଁ।
ଚେତ୍ଯାଦି ବୁଧ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ମନସ୍ତାଂ ଚ ଗଚ୍ଛତି । ନ ଚ ଜୀଵତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ନ ଚ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକାତ୍ମିକା
କିଛି ଜିନିଷ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ମନ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେନି; ଏହା ଜୀବନ ଅବସ୍ଥାକୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେନି, ଏବଂ ଏହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ ନୁହେଁ।
ନାଵିଦ୍ଯାଦିଵିଲାସୋ ଽସ୍ତି ସୋ ଽସ୍ତି ନାସ୍ତୀଵ ଯସ୍ ସଦା । ପରମାତ୍ମେତି କଥିତୋ ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାତିଗଃ
ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ତାହା ସହିତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଖେଳ ନାହିଁ; ଯେଉଁ ଦିନି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଛି, ସେ ନ ଅଛି ନ ନାହିଁ। ଏହିଠାକୁ ପରମ ଆତ୍ମା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମନ ଓ ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି।
ତସ୍ମାତ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଜୀଵଶ୍ ଚିନ୍ମୂର୍ତିର୍ ମନନାତ୍ମକଃ । ଭ୍ରମଃ କେଵଲମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଆଦ୍ଯ ଉପଦେଶାଯ ଗୀଯତେ
ସେହିପାଇଁ, ଚେତନା ଓ ଚିନ୍ତାର ଗୁଣ ଥିବା ଜୀବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହା କେବଳ ଭ୍ରମ, ଆରମ୍ଭରେ ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଏହିପରି କଥା କୁହାଯାଏ।
ଯତଃ କୁତଶ୍ଚିତ୍ ସମ୍ପନ୍ନେ ତ୍ଵ୍ ଅଵିଦ୍ଯାମଯ ଆମଯେ । ଉପଦେଶ୍ଯୋପଦେଶେନ ପ୍ରଵିଲୀନେ ଵିଚାରଣାତ୍
ଯେଉଁଠୁ କିଛି ଅଜ୍ଞାନର ରୋଗ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ଶିକ୍ଷା ଓ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୱେଷଣ କରି ଏହା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ।
ପ୍ରଶାନ୍ତସକଲାଚାରଂ ଜ୍ଞାନଂ ତଦ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ । ଯତ୍ରାକାଶମ୍ ଅପି ସ୍ଥୂଲମ୍ ଅଣାଵ୍ ଇଵ ସୁରାଚଲଃ
ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ଜ୍ଞାନ ମାତ୍ର ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ; ଯେଉଁଠି ଦୃଢ଼ ଆକାଶ ଏକ ଅଣୁ ଭିତରେ ପାହାଡ଼ ପରି ଦିଶେ ।
ଯତ୍ରୋଦ୍ଯଦାଚାରମ୍ ଅପି ସଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସଦ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ଜଗଜ୍ ଜ୍ଞଵିଷଯଂ ପଙ୍କାଦ୍ ଇଵ ତିଷ୍ଠତି ନିର୍ମିତମ୍
ଅତି ସାଧାରଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ ପରି ଲାଗେ; ଜଗତ ଜ୍ଞାନର ବିଷୟ ଭାବରେ ଏକ ଦଳା ମାଟି ପରି ନିର୍ମିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ ।
ଅସନ୍ମଯମ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଯା ରୂପମ୍ ଏତାଵଦ୍ ଏଵ ହି । ଯଦ୍ ଵୀକ୍ଷିତା ସତୀ ନୂନଂ ନଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଏଵ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଅଜ୍ଞାନର ରୂପ ଏତିକି: ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଦେଖାଯାଏ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହା ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଓ ଦିଶେନାହିଁ ।