ଯଥାହ୍ଲାଦଯତି ସ୍ଵଚ୍ଛଃ ପଲ୍ଲଵଂ ରଶ୍ମିର୍ ଐନ୍ଦଵଃ । ତଥାତ୍ମାହ୍ଲାଦଯତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଦୃଶ୍ଯଦର୍ଶନସଙ୍ଗମେ
ଯେପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ କୋମଳ ପତ୍ରକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଏ, ସେପରି ଦେଖୁଥିବା ଓ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଦୁଇଁ ମିଶିଲେ ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ବିମ୍ବାଦ୍ ଦୂରଂ ପ୍ରଯାତସ୍ଯ ଭିତ୍ତାଵ୍ ଅପତିତସ୍ଯ ଚ । ଯଦ୍ ଇନ୍ଦୋସ୍ ତେଜସୋ ରୂପଂ ତଦ୍ ରୂପଂ ଶୁଦ୍ଧସଂଵିଦଃ
ଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକ ତାହାର ମୂଳ ଆକୃତିରୁ ଦୂରେ ଯାଇ ଦେଵାଳ ଉପରେ ପଡ଼ିଲେ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେଇ ଆକୃତି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଆକୃତି ପରି।
ନ ଦୃଶ୍ଯଂ ନୋପଦେଶାର୍ହଂ ନାଭ୍ଯାଶେ ନ ଚ ଦୂରତଃ । କେଵଲାନୁଭଵପ୍ରାପ୍ଯଂ ତଦ୍ ରୂପଂ ଶୁଦ୍ଧମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ କେବଳ ଅନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ଜଣାଯାଏ, ଏହା କେବେ ଦୃଶ୍ୟବସ୍ତୁ ନୁହେଁ, ଶିଖ୍ୟା ଦେଇ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ନିକଟରେ କିମ୍ବା ଦୂରରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ ଦେହୋ ନେନ୍ଦ୍ରିଯଗଣୋ ନ ଚିତ୍ତଂ ନ ଚ ଵାସନା । ନ ଜୀଵୋ ନାପି ଚ ସ୍ପନ୍ଦୋ ନ ସଂଵିତ୍ତିର୍ ନ ଚୈଵ ଖମ୍
ଏହା ଦେହ ନୁହେଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦଳ ନୁହେଁ, ମନ ନୁହେଁ, ଚିତ୍ତର ଅଭିଜାତ ସଂସ୍କାର ନୁହେଁ, ଜୀବ ନୁହେଁ, ଚେତନା କିମ୍ବା ଚଳନ ନୁହେଁ, ଏହା ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ମଧ୍ଯସ୍ଥଂ ଶୂନ୍ଯାଶୂନ୍ଯେ ନ ଚୈଵ ହ । ନ ଦେଶକାଲଵସ୍ତ୍ଵାଦି ସ ଏଵାସ୍ତି ନ ଚେତରତ୍
ଏହା ଅସ୍ତି ନୁହେଁ, ନାସ୍ତି ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ନୁହେଁ, ଶୂନ୍ୟ କିମ୍ବା ଅଶୂନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦେଶ, କାଳ, ବସ୍ତୁ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—କେବଳ ସେଇ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଏତୈସ୍ ସର୍ଵୈର୍ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ହୃଦି କୋଶଗତେ ଽପି ଚ । ଯତ୍ରୈତତ୍ ସ୍ପନ୍ଦତେ ଽଦୃଶ୍ଯଂ ତତ୍ ତଦ୍ ଆତ୍ମପଦଂ ଭଵେତ୍
ଏହି ସବୁଠାରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ହୃଦୟର କମଳରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଏହି ଅଦୃଶ୍ୟ ଚଳନ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଆତ୍ମାର ସ୍ଥିତି ଅଛି।
ତଚ୍ ଚ ନାଦ୍ଯ ନ କଲ୍ପାନ୍ତେ ନ ଶସ୍ତ୍ରାଗ୍ନ୍ଯନିଲାଦିଭିଃ । ନେହ ନାମୁତ୍ର ସଦ୍ରୂପାଦ୍ ଅନ୍ଯଥା ଭଵତି କ୍ଵଚିତ୍
ସେହି ଆତ୍ମା କେବେ ବଦଳାଏ ନାହିଁ—ନ ଏବେ, ନ କଳିଯୁଗ ଶେଷରେ, ନ ତଳୱାର, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ। ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ତାହାର ସ୍ୱରୂପ କେବେ ବି ଅନ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ଦେହକୁମ୍ଭାସ୍ ସହସ୍ରଶଃ । ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରସ୍ଯାସ୍ଯ ନାତ୍ମାକାଶସ୍ଯ ଖଣ୍ଡନା
ଦେହ ମାଟି ଘଡ଼ା ପରି ହଜାରେ ହଜାର ଜନ୍ମ ନେଉଛି ଓ ମରୁଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଆତ୍ମାର ଭିତର ଓ ବାହାର ଆକାଶ କେବେ ବି ଭାଙ୍ଗି ଯାଏ ନାହିଁ।
ତଚ୍ ଚ ଦେହାଦି ସକଲମ୍ ଆତ୍ମୈଵାତ୍ମଵିଦାଂ ଵର । କେଵଲଂ ବୋଧଵୈରୂପ୍ଯାଦ୍ ଈଷତ୍ ପୃଥଗ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍
ଦେହ ଓ ଅନ୍ୟ ସବୁ ବସ୍ତୁ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଆତ୍ମା ହିଁ। ଜ୍ଞାନର ଅସ୍ପଷ୍ଟତା ଦ୍ୱାରା ଏହା କେବଳ ଅଲ୍ପ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ।
ଵିଷ୍ଵଗ୍ ଆତ୍ମମଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ସ୍ଵସିଦ୍ଧଯା । ପ୍ରଜ୍ଵଲନ୍ନ୍ ଅପି କାର୍ଯେଷୁ ନିର୍ଵାଣୋ ନିର୍ମମୋ ଭଵ
ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ସମସ୍ତ କିଛି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଆତ୍ମାମୟ ବୋଲି ବୁଝି, କାମରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉ, କିନ୍ତୁ ମନେ ମୁକ୍ତ ଓ ନିରମମ ରୁହ।
ଯଦ୍ ଇଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ କିଞ୍ଚିଜ୍ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ତତ୍ ସର୍ଵଂ ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଧର୍ମ ନିର୍ଗୁଣଂ ନିର୍ମମାତ୍ମକମ୍
ଏହି ସଂସାରରେ ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସେ ସବୁ କିଛି ନିର୍ଗୁଣ, ନିର୍ମମ, ନିର୍ଧର୍ମ ଓ ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ।
ନିତ୍ଯଵ୍ଯପେତାଵଯଵମ୍ ଏକମ୍ ଏକାନ୍ତନିର୍ମଲମ୍ । ନିର୍ଵିକାରମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ନିତ୍ଯଂ ଶାନ୍ତଂ ସମାତ୍ମକମ୍
ଏହା ସଦା ସଂଯୁକ୍ତ ଅଂଶରୁ ମୁକ୍ତ, ଏକ, ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ଏକତାର ସ୍ୱରୂପ।
କାଲକ୍ରିଯାକରଣକାରଣକର୍ତୃକାର୍ଯଜନ୍ମସ୍ଥିତିପ୍ରଲଯସଂସରଣାଦି ସର୍ଵମ୍ । ବ୍ରହ୍ମେତି ଦୃଷ୍ଟଵତ ଏଵ ତଵାତ୍ମଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ଭୂଯୋ ଽପି କିଂ ଭ୍ରମଣମ୍ ଅଙ୍ଗ ସସଙ୍ଗମ୍ ଏଵ
ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ କାଳ, କ୍ରିୟା, ଉପକରଣ, କାରଣ, କର୍ତ୍ତା, କାର୍ଯ୍ୟ, ଜନ୍ମ, ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଲୟ ଓ ଚଳାଚଳକୁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବି ଦେଖୁଛ, ତେବେ ତୁମ ପାଇଁ ଆଉ କେଉଁସି ଭ୍ରମ କିମ୍ବା ଆସକ୍ତି ରହିଲା କଣ?
ଯଦି ନାସ୍ତି ଵିକାରାଦି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣି ବୃଂହିତେ । ତଦ୍ ଇଦଂ କଥମ୍ ଆଭାତି ଭାଵାଭାଵମଯଂ ଜଗତ୍
ଯଦି ବିଶାଳ ବ୍ରହ୍ମରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ କିମ୍ବା ଏପରି କିଛି ନାହିଁ, ତେବେ ଏହି ଭାବ ଓ ଅଭାବରେ ଗଠିତ ସଂସାର କିପରି ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ?
ଅପୁନଃପ୍ରାଗଵସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ ସ୍ଵରୂପଵିପର୍ଯଯଃ । ତଦ୍ ଵିକାରାଦି କଥିତଂ ଯତ୍ କ୍ଷୀରାଦିଷୁ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାକୁ ପୁଣି ଫେରିବା ହୁଏନାହିଁ, ଯାହାର ସ୍ୱଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଯାଏ—ସେହିପରିବର୍ତ୍ତନକୁ ହିଁ 'ପରିଣାମ' କୁହାଯାଏ, ଯେପରି ଦୁଧ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।
ପଯସ୍ତାଂ ପୁନର୍ ଅଭ୍ଯେତି ଦଧିତ୍ଵାନ୍ ନ ପୁନଃ ପଯଃ । ବୁଦ୍ଧମ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତମଧ୍ଯେଷୁ ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମୈଵ ନିର୍ମଲମ୍
ଦୁଧ ଯେତେବେଳେ ଦହି ହୋଇଯାଏ, ସେଥିରୁ ପୁଣି ଦୁଧ ହୁଏନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମ, ଯାହା ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ଜଣାଯାଏ, ସେ ସଦା ସ୍ୱଚ୍ଛ ବ୍ରହ୍ମ ହିଁ ରହେ।
କ୍ଷୀରାଦେର୍ ଇଵ ତେନାସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ନ ଵିକାରିତା । ଅନାଦ୍ଯନ୍ତାଵିକାରସ୍ଯ ନ ଚୈଵାଵଯଵିକ୍ରମଃ
ଦୁଧ ଓ ଏପରି ଜିନିଷମାନେ ଯେପରି ରୂପାନ୍ତର ହୁଏ, ବ୍ରହ୍ମରେ ଏମିତି କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ; ଯାହାର ଆରମ୍ଭ ନାହିଁ, ଶେଷ ନାହିଁ, ଓ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଅଂଶର ଅନୁକ୍ରମ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସମସ୍ଯାଦ୍ଯନ୍ତଯୋର୍ ଯେଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିକୃତିଃ କ୍ଷଣମ୍ । ସଂଵିଦସ୍ ତଂ ଭ୍ରମଂ ଵିଦ୍ଧି ନାଵିକାରେ ଽସ୍ତି ଵିକ୍ରିଯା
ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଏକ ଛଣିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖାଯାଏ, ଏହାକୁ ଚେତନାର ଭ୍ରମ ବୋଲି ଜାଣ; ଯେଉଁଠି ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ସେଠାରେ କୌଣସି ରୂପାନ୍ତର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ସଂଵେଦ୍ଯେ ସତି ସଂଵିତ୍ତିସ୍ ତନ୍ ନ ବ୍ରହ୍ମଣି ଵିଦ୍ଯତେ । ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦକଥିତଂ ନିସ୍ସଂଵେଦ୍ଯଂ ଚିଦାତ୍ମ ଯତ୍
ଯେତେବେଳେ କିଛି ଜଣିବାକୁ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ବ୍ରହ୍ମରେ ନାହିଁ। ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେହିଟି ହେଉଛି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଚେତନା, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ବିଷୟ ଜଣିବା ପାଇଁ ନାହିଁ।
ଯାଦୃଗ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତଯୋର୍ ଵସ୍ତୁ ତାଦୃଗ୍ ଏଵ ତଦ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ମଧ୍ଯେ ତସ୍ଯ ଯଦ୍ ଅନ୍ଯତ୍ଵଂ ତଦ୍ ଅବୋଧଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍
ଯେଉଁଠି ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ ଯେପରି ଅଛି, ସେହିପରି ଏହାକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ କୁହାଯାଏ; ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ, ସେଟା ଅଜ୍ଞାନର ଖେଳ ମାତ୍ର।
ଆତ୍ମା ତ୍ଵ୍ ଆଦ୍ଯନ୍ତମଧ୍ଯେଷୁ ସମସ୍ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵଦା । ଖମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ନାତ୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ କଦାଚନ
ଆତ୍ମା ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଓ ଶେଷରେ ସଦା ସମାନ, ସବୁଠାରେ ଓ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଏକ ରହିଥାଏ; ଆକାଶ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପ କେବେ ଭିନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ।
ଭାରୂପତ୍ଵାତ୍ ତଦେକତ୍ଵାନ୍ ନିତ୍ଯତ୍ଵାଚ୍ ଚାଯମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ । ଵଶଂ ଭାଵଵିକାରାଣାଂ ନ କଦାଚନ ଗଚ୍ଛତି
ଏହି ପ୍ରଭୁ ଆଲୋକ, ଏକତା ଓ ନିତ୍ୟତାର ସ୍ୱରୂପ ହେବାରୁ, କେବେ ମଧ୍ୟ ଭାବର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେଉନାହାନ୍ତି।
ଵିଦ୍ଯମାନେ ସଦୈକସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯ୍ ଏକାନ୍ତନିର୍ମଲେ । ସଂଵିଦ୍ଭ୍ରମସ୍ଵରୂପାଯା ଅଵିଦ୍ଯାଯାଃ କ ଆଗମଃ
ଏକମାତ୍ର ସଫା ଓ ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଅଛି ବୋଲି ଯେତେବେଳେ ଜଣାପଡ଼େ, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନର ଭ୍ରମ ଭାବରେ ଅବିଦ୍ୟା କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ?
ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଇଦଂ ସର୍ଵମ୍ ଆସୀଦ୍ ଅସ୍ତି ଭଵିଷ୍ଯତି । ନିର୍ଵିକାରମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ନାଵିଦ୍ଯାସ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚଯଃ
ଏହି ସମସ୍ତ କିଛି ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସମୟରେ ବି ବ୍ରହ୍ମା ର ସତ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଏହାର କୌଣସି ଆରମ୍ଭ କିମ୍ବା ଶେଷ ନାହିଁ, ଏହି ନିଶ୍ଚିତ ଯେ ଅବିଦ୍ୟା କେବେ ଅଛି ନାହିଁ।
ଯସ୍ ତୁ ବ୍ରହ୍ମେତି ଶବ୍ଦେନ ଵାଚ୍ଯଵାଚକଯୋଃ କ୍ରମଃ । ତତ୍ରାପି ନାନ୍ଯତାଭାଵ ଉପଦେଷ୍ଟୁଂ କୃତୋ ହ୍ଯ୍ ଅସୌ
‘ବ୍ରହ୍ମା’ ନାମ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କେବଳ ଶିଖ୍ୟା ଦେବା ପାଇଁ କୁହାଯାଏ; ଏଠାରେ କୌଣସି ପ୍ରକୃତ ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ତ୍ଵମ୍ ଅହଂ ଜଗଦ୍ ଆଶାଶ୍ ଚ ଭୂଃ ଖମ୍ ଅଗ୍ନ୍ଯନିଲାଦି ଚ । ବ୍ରହ୍ମମାତ୍ରମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ନାଵିଦ୍ଯାସ୍ତି ମନାଗ୍ ଅପି
ତୁମେ, ମୁଁ, ଏହି ସଂସାର, ଆଶା, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ—ଏହା ସବୁ ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ମାତ୍ର; ଏଠାରେ ଅବିଦ୍ୟାର କିଛି ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ନାମୈଵେଦମ୍ ଅଵିଦ୍ଯେତି ଭ୍ରମମାତ୍ରମ୍ ଅସଦ୍ ଵିଦୁଃ । ନ ଵିଦ୍ଯତେ ଯା ତସ୍ଯା ହି କୀଦୃଙ୍ ନାମ ଭଵିଷ୍ଯତି
‘ଅଜ୍ଞାନ’ ଭଲି କୁହାଯାଉଥିବା ଦେଖାଯାଉଥିବା ଏହା କେବଳ ଭ୍ରମ ନାମ; ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହାକୁ ଅସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଏହା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିବାରୁ, ଏହାର କେମିତି କୌଣସି ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଉପଦେଶପ୍ରକରଣେ ହ୍ଯଃ କିମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ଵଯୋଦିତମ୍ । ଅଵିଦ୍ଯେଯଂ ତଥେତ୍ଥଂ ଚ ନିର୍ଧାର୍ଯତ ଇତି ପ୍ରଭୋ
ପ୍ରଭୁ, ଉପଦେଶ ଅଂଶରେ ଆପଣ କାହିଁକି ଏହାକୁ ‘ଅଜ୍ଞାନ’ ବୋଲି କହିଥିଲେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଏଭଳି ନିଶ୍ଚିତ କରିବାକୁ କହିଥିଲେ?
ଏତାଵନ୍ତମ୍ ଅବୁଦ୍ଧସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଅଭୂଃ କାଲଂ ରଘୂଦ୍ଵହ । କଲ୍ପିତାଭିଃ କିଲୈତାଭିର୍ ବୋଧିତୋ ଽସି ସୁଯୁକ୍ତିଭିଃ
ରଘୁବଂଶର ଅନ୍ୱୟ, ଏତେ ଦିନ ତୁମେ ଅଜ୍ଞାନରେ ରହିଥିଲା; ଏବେ ଏହି କଳ୍ପିତ, ଯୁକ୍ତିସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବେଚନା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଜାଗୃତ ହେଇଛ।
ଅଵିଦ୍ଯେଯମ୍ ଅଯଂ ଜୀଵ ଇତ୍ଯାଦିକଲନାକ୍ରମଃ । ଅପ୍ରବୁଦ୍ଧପ୍ରବୋଧାଯ କଲ୍ପିତୋ ଵାଗ୍ଵିଦାଂ ଵରୈଃ
‘ଏହା ଅଜ୍ଞାନ, ଏହା ଜୀବ’ ଭଳି ଧାରଣାଗୁଡିକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅବିବେକୀଙ୍କୁ ଜାଗାଇବା ପାଇଁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଏହି ଧାରଣାଗୁଡିକୁ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି।