ବହୁଶୋ ଵିହିତେ ତସ୍ମିନ୍ ମମ ରାକ୍ଷସନାଯକାଃ । ଅକିରଂସ୍ ତେ ମହୀଂ ଯାଗେ ମାଂସେନ ରୁଧିରେଣ ଚ
ସେଠାରେ ବହୁବାର ମୋ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ନେତାମାନେ ଯଜ୍ଞ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୃଥିବୀ ଉପରେ ମାଂସ ଓ ରକ୍ତ ଛିଟିଇଛନ୍ତି।
ଅଵଧୂତେ ତଥାଭୂତେ ତସ୍ମିନ୍ ଯାଗକଦମ୍ବକେ । କୃତଶ୍ରମୋ ନିରୁତ୍ସାହସ୍ ତସ୍ମାଦ୍ ଦେଶାଦ୍ ଅପାଗମମ୍
ଯେତେବେଳେ ସେ ଯଜ୍ଞସଭା ଏଭଳି ଅପବିତ୍ର ହେଲା, ମୁଁ କ୍ଲାନ୍ତ ଏବଂ ନିରୁତ୍ସାହ ହୋଇ, ସେଠାରୁ ବେରିଯାଇଲି।
ନ ଚ ମେ କ୍ରୋଧମ୍ ଉତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଭଵତି ପାର୍ଥିଵ । ତଥାଭୂତଂ ହି ତତ୍ କର୍ମ ନ ଶାପସ୍ ତସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯତେ
ହେ ରାଜା, ମୋ ମନେ କେବେ କ୍ରୋଧ ଆସେ ନାହିଁ; ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଈଦୃଶୀ ଚ କ୍ଷମା ରାଜନ୍ ମମ ତସ୍ମିନ୍ ମହାକ୍ରତୌ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ ଅଵିଘ୍ନେନ ପ୍ରାପଯେଯଂ ମହାଫଲମ୍
ହେ ରାଜା, ସେଇ ମହାଯଜ୍ଞ ବିଷୟରେ ମୋର ଏପରି ଧୈର୍ୟ ଅଛି; ତୁମ ଦୟାରେ, କୌଣସି ବାଧା ଛଡ଼ା, ମୁଁ ସେ ମହାଫଳ ପାଇଁପାରିବି।
ତ୍ରାତୁମ୍ ଅର୍ହସି ମାମ୍ ଆର୍ତଂ ଶରଣାର୍ଥିନମ୍ ଆଗତମ୍ । ଅର୍ଥିନାଂ ଯନ୍ ନିରାଶତ୍ଵଂ ସତାମ୍ ଅଭିଭଵୋ ହି ସଃ
ମୁଁ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅଶ୍ରୟ ଚାହିଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ତୁମେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍; କାରଣ ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ଚାହୁଁଥିବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଏ, ସେଠି ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମାନେ ତାହାକୁ ଅପମାନ ବୋଲି ମନେ କରନ୍ତି।
ତଵାସ୍ତି ତନଯଶ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଦୃପ୍ତଶାର୍ଦୂଲଵିକ୍ରମଃ । ମହେନ୍ଦ୍ରସଦୃଶୋ ଵୀରୋ ରାମୋ ରକ୍ଷୋଵିଦାରଣଃ
ତୁମର ଏକ ପୁଅ ଅଛି, ଯିଏ ମହାଶ୍ରୀମାନ୍, ସିଂହ ପରି ପ୍ରଭାବଶାଳୀ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭଳି ବୀର, ରାକ୍ଷସମାନେ ଯାହାଠାରୁ ଭୟ କରନ୍ତି, ସେହି ରାମ।
ତଂ ପୁତ୍ରଂ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ରାମଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମମ୍ । କାକପକ୍ଷଧରଂ ଶୂରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ମେ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ସେଇ ତୁମ ପୁଅ ରାମ, ସତ୍ୟ ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଅଟୁଟ, କଳା କେଶ ଧାରଣ କରିଥିବା, ସୂରବୀର ଏବଂ ବଡ଼, ତାଙ୍କୁ ମୋତେ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଶକ୍ତୋ ହ୍ଯ୍ ଏଷ ମଯା ଗୁପ୍ତୋ ଦିଵ୍ଯେନ ସ୍ଵେନ ତେଜସା । ରାକ୍ଷସା ଯେ ଽପକର୍ତାରସ୍ ତେଷାଂ ମୂର୍ଧଵିନିଗ୍ରହେ
ସେ ରାମ, ମୋର ସୁରକ୍ଷା ଓ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ତେଜରେ, ଯେଉଁ ରାକ୍ଷସମାନେ ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିପାରିବେ।
ଶ୍ରେଯଶ୍ ଚାସ୍ମୈ କରିଷ୍ଯାମି ବହୁରୂପମ୍ ଅନନ୍ତକମ୍ । ତ୍ରଯାଣାମ୍ ଅପି ଲୋକାନାଂ ଯେନ ପୂଜ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଏମିତି ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବି, ଯାହା ଅନେକ ରୂପରେ ଅନନ୍ତ ହେବ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ସେ ତିନୋଟି ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ।
ନ ଚ ତେନ ସମାସାଦ୍ଯ ସ୍ଥାତୁଂ ଶକ୍ତା ନିଶାଚରାଃ । କ୍ରୁଦ୍ଧଂ କେସରିଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଣେ ଵନ ଇଵୈଣକାଃ
ଯେତେବେଳେ ସେ ମିଳିବେ, ରାତିରେ ଘୁରୁଥିବା ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଟିକିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ରଣଭୂମିରେ ରୁଷ୍ଟ ସିଂହଙ୍କୁ ଦେଖି ମୃଗମାନେ ଅଟିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ନାନ୍ଯଶ୍ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥାଦ୍ ଯୋଦ୍ଧୁମ୍ ଉତ୍ସହତେ ପୁମାନ୍ । ଋତେ କେସରିଣଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାନ୍ ମତ୍ତାନାଂ କରିଣାମ୍ ଇଵ
ଖର ଓ ଦୂଷଣଙ୍କ ସେବକମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ଯେପରି ମତାଳ ଓ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହାତୀମାନେ ସାମ୍ନାରେ କେବଳ ସିଂହ ଟିକିପାରେ।
ଵୀର୍ଯୋତ୍ସିକ୍ତା ହି ତେ ପାପାଃ କାଲକୂଟୋପମା ରଣେ । ଖରଦୂଷଣଯୋର୍ ଭୃତ୍ଯାଃ କୃତାନ୍ତାଃ କୁପିତା ଇଵ
ସେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ଶକ୍ତିରେ ଅତି ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସୀ, ଯୁଦ୍ଧରେ କାଳକୂଟ ବିଷ ପରି ଭୟଙ୍କର। ସେମାନେ ଖର ଓ ଦୂଷଣଙ୍କ ଦାସ, ଯେପରି କ୍ରୁଧ୍ଧ ମୃତ୍ୟୁ ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ।
ରାମସ୍ଯ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ସହିଷ୍ଯନ୍ତେ ନ ସାଯକାନ୍ । ଅନାରତାଗତା ଧାରା ଜଲଦସ୍ଯେଵ ପାଂସଵଃ
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ରାମଙ୍କ ତୀରମାନେ ସେମାନେ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯେପରି ମେଘର ଅବିରତ ବର୍ଷା ଧାରାକୁ ଧୂଳି ରୋକିପାରେ ନାହିଁ।
ନ ଚ ପୁତ୍ରଗତଂ ସ୍ନେହଂ କର୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି ପାର୍ଥିଵ । ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଯନ୍ ନ ଦେଯଂ ମହାତ୍ମନଃ
ହେ ରାଜା, ପୁଅ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ। ଏହି ସଂସାରରେ ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ଏକ ମହାନ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଇଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହଁ।
ହନ୍ତ ନୂନଂ ଵିଜାନାମି ହତାଂସ୍ ତାନ୍ ଵିଦ୍ଧି ରାକ୍ଷସାନ୍ । ନ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ମଦାଦଯଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାସ୍ ସନ୍ଦିଗ୍ଧେ ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତଯଃ
ହଁ, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଜାଣେଉଛି—ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବ। ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ଆମେ ପରି, ସେମାନେ କୌଣସି କାମ କରିବାକୁ ଦ୍ୱିଧା କରନ୍ତିନାହିଁ।
ଅହଂ ଵେଦ୍ମି ମହାତ୍ମାନଂ ରାମଂ ରାଜୀଵଲୋଚନମ୍ । ଵସିଷ୍ଠଶ୍ ଚ ମହାତେଜା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନଃ
ମୁଁ ରାମଙ୍କୁ ଜାଣେଉଛି—ସେ ମହାତ୍ମା ଓ ପଦ୍ମନୟନ। ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେଉଛି, ସେ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ। ଏହିପରି ଦୂରଦର୍ଶୀ ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।
ଯଦି ଧର୍ମୋ ମହତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ଯଶସ୍ ତେ ମନସି ସ୍ଥିତମ୍ । ତନ୍ ମହ୍ଯଂ ସ୍ଵମ୍ ଅଭିପ୍ରେତମ୍ ଆତ୍ମଜଂ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଯଦି ତୁମ ମନରେ ଧର୍ମ, ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ କୀର୍ତ୍ତି ଅଟୁଟ ଅଛି, ତେବେ ମୋର ଇଚ୍ଛାଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ତୁମ ପୁଅକୁ ମୋତେ ଦେବାକୁ ଉଚିତ।
ଦଶରାତ୍ରଶ୍ ଚ ମେ ଯଜ୍ଞୋ ଯସ୍ମିନ୍ ରାମେଣ ରାକ୍ଷସାଃ । ହନ୍ତଵ୍ଯା ଵିଘ୍ନକର୍ତାରୋ ମମ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଵୈରିଣଃ
ମୋର ଦଶ ରାତି ଧରି ଯଜ୍ଞ ହେବ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ରାମଙ୍କୁ ମୋର ଶତ୍ରୁ ଓ ବାଧାଦାନ୍ତା ରାକ୍ଷସମାନେଂକୁ ବଧ କରିବାକୁ ପଡିବ।
ଅତ୍ରାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଂ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ଦଦତାଂ ତଵ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ଵସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖାସ୍ ସର୍ଵେ ତେନ ରାମଂ ଵିସର୍ଜଯ
ଏଠାରେ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ କରି ତୁମ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ; ତାପରେ ତୁମେ ରାମଙ୍କୁ ପଠାଇଦିଅ।
ନାତ୍ଯେତି କାଲଃ କାଲଜ୍ଞ ଯଥାଯଂ ମମ ରାଘଵ । ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମା ଚ ଶୋକେ ମନଃ କୃଥାଃ
ହେ କାଳଜ୍ଞ, ସମୟ କେବେ ତାହାର ସୀମା ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରେନାହିଁ, ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ତେଣୁ ତୁମ ଭଲ ପାଇଁ ଏହିପରି କର; ଏବଂ ମନକୁ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିବା ଦିଅନି।
କାର୍ଯମ୍ ଅଣ୍ଵ୍ ଅପି କାଲେ ତୁ କୃତମ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଉପକାରତାମ୍ । ମହଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉପକାରେଣ ରିକ୍ତତାମ୍ ଏତ୍ଯ୍ ଅକାଲତଃ
ଯେତେବେଳେ ସମୟରେ କୌଣସି ଛୋଟ କାମ କରାଯାଏ, ସେଥିରେ ବଡ଼ ଉପକାର ମିଳେ; କିନ୍ତୁ ସମୟ ଠିକ୍ନଥିଲେ, ବଡ଼ କାମ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ଵଚଃ । ଵିରରାମ ମହାତେଜା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ମୁନୀଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ଧର୍ମ ଓ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ମହାତ୍ମା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଚୁପ୍ ହେଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚୋ ମୁନିଵରସ୍ଯ ମହାପ୍ରଭାଵସ୍ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ ଅତିଷ୍ଠଦ୍ ଉପପନ୍ନମ୍ ଇଦଂ ସ ଵକ୍ତୁମ୍ । ନୋ ଯୁକ୍ତିଯୁକ୍ତକଥନେନ ଵିନୈତି ତୋଷଂ ଧୀମାନ୍ ଅପୂରିତମନୋଽଭିମତଶ୍ ଚ ଲୋକଃ
ମହାନ ଋଷିଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେ ଲୋକ ଚୁପ୍ଚାପ ରହିଲେ, କାରଣ ଏହିପରି ସମୟରେ ଏହା ଉଚିତ। କାରଣ, ଯେଉଁମାନେ ଆଶା ପୂରଣ କରିପାରନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ଯୁକ୍ତି ଦେଇ କଥା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେନାହିଁ; ଏହି ଜଗତରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ତଚ୍ ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜଶାର୍ଦୂଲୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ଭାଷିତମ୍ । ମୁହୂର୍ତମ୍ ଆସୀନ୍ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟସ୍ ସଦୈନ୍ଯଂ ଚେଦମ୍ ଅବ୍ରଵୀତ୍
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସିଂହ ସମ ଏହି ରାଜା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବସି ରହିଲେ, ତାପରେ ଏଭଳି କହିଲେ।
ଊନଷୋଡଶଵର୍ଷୋ ଽଯଂ ରାମୋ ରାଜୀଵଲୋଚନଃ । ନ ଯୁଦ୍ଧଯୋଗ୍ଯତାମ୍ ଅସ୍ଯ ପଶ୍ଯାମି ସହ ରାକ୍ଷସୈଃ
ଏହି ପଦ୍ମନୟନ ରାମ ଏଯାଁ ଶୋଳ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହାନ୍ତି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ।
ଇଯମ୍ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ପୂର୍ଣା ଯସ୍ଯାଃ ପତିର୍ ଅହଂ ପ୍ରଭୋ । ତଯା ପରିଵୃତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଦାସ୍ଯାମି ପିଶିତାଶିନାମ୍
ଏହି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ମୋର, ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ମୁଁ; ଏହି ସେନା ସହିତ ମୁଁ ମାଂସଭୋଜୀ ଦେମନମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି।
ଇମେ ହି ଶୂରା ଵିକ୍ରାନ୍ତା ଭୃତ୍ଯା ଅସ୍ତ୍ରଵିଶାରଦାଃ । ଅହଂ ଚୈଷାଂ ଧନୁଷ୍ପାଣିର୍ ଗୋପ୍ତା ସମରମୂର୍ଧନି
ଏହିମାନେ ସମସ୍ତେ ସାହସୀ ଓ ଶୂରବୀର, ଯୁଦ୍ଧ ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଦାସମାନେ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଧନୁଷ୍ଧାରୀ ଭାବେ ସେମାନଙ୍କର ରକ୍ଷା କରେଉଛି, ଯୁଦ୍ଧର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ।
ଏଭିସ୍ ସହ ତଵାରୀଣାଂ ମହେନ୍ଦ୍ରମହତାମ୍ ଅପି । ଦଦାମି ଯୁଦ୍ଧଂ ମତ୍ତାନାଂ କରିଣାମ୍ ଇଵ କେସରୀ
ଏହିମାନେ ସହିତ ମୁଁ ତୁମ ଶତ୍ରୁମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମହାଇନ୍ଦ୍ର ପରି ପ୍ରବଳ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି; ମତ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସିଂହ ଯେପରି।
ବାଲୋ ରାମସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନୀକେଷୁ ନ ଜାନାତି ବଲାବଲମ୍ । ଅନ୍ତଃପୁରାଦ୍ ଋତେ ଦୃଷ୍ଟା ନାନେନାନ୍ଯା ରଣାଵନିଃ
ବାଳକ ରାମ ଯୁଦ୍ଧ ଶିବିରରେ ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା କ’ଣ ତାହା ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଅନ୍ତଃପୁର ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିନାହିଁ।
ନ ଚାସ୍ତ୍ରୈଃ ପରମୈର୍ ଯୁକ୍ତୋ ନ ଚ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ । ନ ଭଟଭ୍ରୂକୁଟୀନାଂ ଚ ତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ ସମରମୂର୍ଧସୁ
ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ନୁହଁନ୍ତି, ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ମଧ୍ୟ ପାରଙ୍ଗତ ନୁହଁନ୍ତି; ଯୁଦ୍ଧ ମଝିରେ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଦେଖିବାର ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ।