ନ କଦାଚନ ପାକେନ ପାତାନ୍ତେନ ସମେତି ଯତ୍ । ସଦୈଵ ପକ୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଜରସା ଯନ୍ ନ ବାଧ୍ଯତେ
ଏହି ଫଳ କେବେ ରାନ୍ଧିଲେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ପଡିଲେ ପକେ ନାହିଁ; ଏହା ସଦା ପକ୍କ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୟସ୍କ ହେବାର କଷ୍ଟ ଭୋଗେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରାଦ୍ଯା ଜରଢାଃ କେଚିଦ୍ ଏଵ ନୋ । ଯସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିଜାନନ୍ତି ମୂଲଂ ଵା ଵୃକ୍ଷମ୍ ଏଵ ଵା
ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ମୂଳ କିମ୍ବା ଗଛକୁ କେବଳ କିଛି ଲୋକ, ଯେପରିକି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଆଦି ଜଣାନ୍ତି; ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ବୟସ୍କ ହୋଇ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଦୃଷ୍ଟାଙ୍କୁରଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅଦୃଷ୍ଟକୁସୁମୋଦ୍ଗତେଃ । ଅସ୍ତମ୍ଭମୂଲଶାଖସ୍ଯ ଫଲମ୍ ଏଵାଵଲୋକ୍ଯତେ
ଏହି ଗଛର ଅଙ୍କୁର ଓ ଫୁଲ କେବେ ଦେଖିଯାଇନାହିଁ; ଏହାର ତଣ୍ଡ, ମୂଳ ଓ ଶାଖା ଅଦୃଶ୍ୟ, କେବଳ ଫଳଟି ଦେଖିଯାଏ।
ଏକପିଣ୍ଡଘନାକାରଵ୍ଯାତତସ୍ଥୌଲ୍ଯଶାଲିନଃ । ଯସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିଵିକାରାଦିପରିଣାମୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହାର ଆକୃତି ଏକ ଘନ ଦଳା ଭଳି, ବିସ୍ତୃତ ଓ ବଡ଼; ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବଦଳା, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ କେହି ଦେଖିପାରିନାହିଁ।
ସମସ୍ତଫଲସାରସ୍ଯ ଫଲସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାକୃତେଃ । ମଜ୍ଜାନ୍ତର୍ ଅସ୍ତି ଵିତତୋ ନିର୍ଵିକାରୋ ରସାନ୍ତରଃ
ସମସ୍ତ ଫଳର ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ବଡ଼ ଫଳର ମଜ୍ଜା ଭିତରେ, ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ରସ ଅଛି ।
ଶିଲାନ୍ତର୍ ଇଵ ନୀରନ୍ଧ୍ରସ୍ ସ୍ଯନ୍ଦମାନେନ୍ଦୁବିମ୍ବଵତ୍ । ରସଂ ସ୍ଵସଂଵିଦାସ୍ଵାଦ୍ଯଂ ସ୍ଯନ୍ଦମାନ ଋତାମୃତମ୍
ଏହା ଏକ ଦୃଢ଼ ପଥରର ଭିତର ଭଳି, ଖାଲି ନଥିବା, କିମ୍ବା ପ୍ରବାହିତ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବର ଭଳି; ଏଠାରେ ଏକ ରସ ଝରିବା ଅଛି, ଯାହା ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ।
ସେକସ୍ ସକଲସୌଖ୍ଯାନାଂ ଶୀତଲାଲୋକକାରକଃ । ଶୈଲାଭୋ ଽମୃତପିଣ୍ଡାଭୋ ମଣ୍ଡ ଆତ୍ମଫଲସ୍ଥିତେଃ
ଏହି ପ୍ରବାହ ସମସ୍ତ ସୁଖର ଉତ୍ସ, ଶୀତଳ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଅମୃତ ଗଠିକା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଆତ୍ମ ଫଳର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମନ୍ଦ ରସ ।
ତସ୍ମାତ୍ ପରମମଜ୍ଜା ତୁ ଯାସୌ ସ୍ଵାଦ୍ଵୀ ଚମତ୍କୃତିଃ । ଅନ୍ତର୍ ଅକ୍ଷୁଭିତା ନିତ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ଯା ଶ୍ରୀଫଲାଙ୍ଗତଃ
ସେହିପରି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଜ୍ଜା ହେଉଛି ଯାହା ମିଠା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ସଦା ଭିତରେ ଅଶାନ୍ତିହୀନ, ଏକାନ୍ତିକ ଓ ଶ୍ରୀଫଳର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ସ୍ଵସନ୍ନିଵେଶଵୈଚିତ୍ର୍ଯମ୍ ଅନନ୍ଯତ୍ଵଫଲାଙ୍ଗକମ୍ । ଅତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯା ତଯା ତନ୍ଵ୍ଯା ସ୍ଥୂଲଯାପ୍ଯ୍ ଅତିବାଲଯା
ନିଜର ନିଜସ୍ୱ ଗଠନର ବିଶେଷତା, ଏହାର ଅନନ୍ୟତାର ଚିହ୍ନ ରହିଛି; ଏହି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅତି କମଜୋର କିମ୍ବା ତନୁ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇନାହିଁ।
ଇଯମ୍ ଅସ୍ମୀତି କଲନାଦ୍ ଅସତ୍ସଦନ୍ଯତାମଲମ୍ । ଭେଦାଦ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭଵଦ୍ ଇଦଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ଭାଵିତମ୍
‘ମୁଁ ଏହି’ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ ଭିନ୍ନତା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ଭିନ୍ନତା ଆସିଲେ, ଏହା ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଭାବିତ ହୁଏ।
ଅହଙ୍କଲା ସମୁଦଯସମନନ୍ତରମ୍ ଏଵ ସା । ଵଲିତାକାଶଶବ୍ଦାଙ୍ଗତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପରମାଣୁଭିଃ
‘ମୁଁ’ ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲାପରେ, ସେହି ସହିତ ଆକାଶ, ଶବ୍ଦ ଓ ତିନି ଜଗତର ପରମାଣୁ ଯୋଗ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମତୋ ଯାତା ସା ସଂଵିଚ୍ଛକ୍ତିରୂପତାମ୍ । ମଜ୍ଜା ପ୍ରାକ୍ସନ୍ନିଵେଶଂ ସ୍ଵଂ ତମ୍ ଏଵାପ୍ଯ୍ ଅସମୁଜ୍ଝତୀ
ଏଭଳି କ୍ରମକ୍ରମେ ଏହି ଚେତନା ଶକ୍ତି ନିଜ ଆକୃତିକୁ ପାଇଁଥାଏ; ମଜ୍ଜା ନିଜର ଗଠନ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇନାହିଁ।
ସଂଵିଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ତଯା ତତ୍ର ତତସ୍ ତରଲରୂପଯା । ନିଜ ଏଵ ପରେ ରୂପେ ଦୃଗ୍ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରସାରିତା
ସେ ଚେତନାର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ରୂପରେ ରହିଛି, ସେଇ ଦୃଷ୍ଟି ନିଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଏଭଳି ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ।
ଇଦଂ ଵ୍ଯୋମମହାନନ୍ତମ୍ ଇଯଂ କାଲମହାକଲା । ଇଯଂ ନିଯତିର୍ ଉଦ୍ଯୁକ୍ତା କ୍ରିଯେଯଂ ସ୍ପନ୍ଦଧର୍ମିଣୀ
ଏହା ହେଉଛି ବିଶାଳ ଏବଂ ଅସୀମ ଆକାଶ; ଏହା ହେଉଛି ବଡ଼ ସମୟ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନାଶକ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ, ଏବଂ ଏହା କ୍ରିୟା, ଯାହା କମ୍ପନ ଧରିଥାଏ ।
ଅଯଂ ସଙ୍କଲ୍ପଵିସ୍ତାରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍ ଆଶାଭରଭ୍ରମଃ । ରାଗଦ୍ଵେଷସ୍ଥିତିର୍ ଇଯଂ ହେଯୋପାଦେଯଧୀର୍ ଇଯମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଇଚ୍ଛାର ପ୍ରସାର, ଏହା ଆଶାର ଭ୍ରମ; ଏହା ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ଏହା ହେଉଛି ମନ, ଯାହା ତ୍ୟାଗ ଓ ଗ୍ରହଣ କରେ ।
ଇଯଂ ତ୍ଵତ୍ତା ତ୍ଵ୍ ଇଯଂ ମତ୍ତା ତତ୍ତେଯଂ ସଂସ୍ଥିତିସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୌଘୋ ଽଯମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ଥସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍ ଅଗ୍ରେ ଽଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଧଃ
ଏହା ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ସେଠାରୁ ଆସିଛି, ଏହା ସେଠିର ଅବସ୍ଥା; ଏହା ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମୂହ, ଏହା ଉପରେ, ଏହା ସାମ୍ନାରେ, ଏବଂ ଏହା ତଳେ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ଅଯଂ ପୁରଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଽଯଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଆରାଦ୍ ଦଵୀଯସି । ଇଦଂ ଭୂତଂ ଵର୍ତମାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି
ଏହା ସାମ୍ନାରେ, ଏହା ପାଖରେ, ଏହା ପଛରେ, ଏହା ଦୂରରେ, ଏହା ଅଧିକ ଦୂରରେ; ଏହା ଗତକାଳ, ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ, ଏହା ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ୟ।
ଇଦମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥିତାନଲ୍ପକଲ୍ପନାମ୍ଭୋରୁହାଲଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡପାପିଣ୍ଡକ୍ରୀଡାମଣ୍ଡପମଣ୍ଡଲମ୍
ଏହା ଭିତରେ ଅନେକ କଳ୍ପନାର ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏକ ନିବାସ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୁମ୍ବଜ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଖେଳ ଚାଲିଥାଏ।
ଅନନ୍ତକଲନାତତ୍ତ୍ଵପରିପଲ୍ଲଵିତା ହରେଃ । ହୃଦବ୍ଜକର୍ଣିକା ଚେଯଂ ଲୋକପଦ୍ମାକ୍ଷମାଲିକା
ଅନେକ ସୃଷ୍ଟିର ତତ୍ତ୍ୱରେ ପୋଷିତ, ଏହା ହରିଙ୍କ ହୃଦୟ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟ; ଏହା ଜଗତର ପଦ୍ମମାଳା, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ମଣିରେ ପରିଣତ।
ଇଯଂ କୀର୍ଣମହାରୁଦ୍ରକଣାଙ୍କୁରିତକୋଟରା । ଦୀର୍ଘାଧ୍ଵପଦଵୀ ଧ୍ଵାନ୍ତଧ୍ଵଂସନେହାପ୍ରଭାଵିନୀ
ଏହା ମହାରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଣିର ଅଙ୍କୁରରେ ଭରିଥିବା ଏକ ପଥ; ଏହା ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା, ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିବା ଆଲୋକର ତେଲରେ ଚମକୁଥିବା।
ଅଯଂ ମେରୁଃ କକୁପ୍ପତ୍ତ୍ରଜଗତ୍ପଙ୍କଜକର୍ଣିକା । ସ୍ଫୁରଦିନ୍ଦୁମଧୂଲ୍ଲାସଲମ୍ପଟାମରଷଟ୍ପଦା
ଏହି ମେରୁ ପର୍ବତଟିଏ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଗୋଲାପ ଫୁଲର ମଧ୍ୟଭାଗ, ଯେଉଁଠାରେ ଛଅଟି ରଙ୍ଗିନ ମଧୁମକୁଣ୍ଡା ଚମକୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରର ମଧୁରସରେ ମନ ଲଗାଇ ଖେଳୁଛନ୍ତି।
ଇଯମ୍ ଉଦ୍ଦାମସୌଗନ୍ଧ୍ଯା ସ୍ଵର୍ଗଶ୍ରୀପୁଷ୍ପମଞ୍ଜରୀ । ଜଗଜ୍ଜରଢଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ରଜୋନରକମୂଲିନଃ
ଏହି ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗର ଫୁଲର ଗୁଛ, ଯାହା ଗଭୀର ସୁଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତର ବୃକ୍ଷକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଯାହାର ମୂଳ ଅନ୍ଧକାରର ନରକରେ ଗଡ଼ିଯାଇଛି।
ଇଯଂ ଚ ତାରାକିଞ୍ଜଲ୍କା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକତଟସ୍ଥିତା । ଅପାରାପାରପର୍ଯନ୍ତା ଵ୍ଯୋମନୀଲସରୋଜିନୀ
ଏହି ହେଉଛି ତାରାମାନଙ୍କର ରେଣୁ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସୀମାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛି, ଏହା ଅସୀମ ନୀଳ ଆକାଶର ଅନ୍ତଯାଏଁ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି।
ଇଯଂ କ୍ରିଯାସରିଦ୍ ଵାତତରଙ୍ଗତରଣାଵଲୀ । ସର୍ଗାଵର୍ତଵିଵର୍ତସ୍ଥା ଭୂରିଭୂତପରମ୍ପରା
ଏହି ହେଉଛି କାର୍ଯ୍ୟର ନଦୀ, ବାୟୁର ତରଙ୍ଗରେ ଉଠୁଥିବା ଲହରୀର ଶୃଙ୍ଖଳା, ସୃଷ୍ଟିର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ବସିଛି, ଏହା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀର ଅନ୍ତହୀନ ପରମ୍ପରା।
ଇଯଂ ତମୋଭ୍ରମରିଣୀ କ୍ଷଣକଲ୍ପାଦିପଲ୍ଲଵା । ତେଜଃକେସରିଣୀ କାଲନଲିନୀ ଵ୍ଯୋମପଙ୍କଜା
ଏହା ଅନ୍ଧକାରର ମଉମାଛି, ଯାହା କ୍ଷଣ ଓ ଯୁଗ ମାନଙ୍କର ଅଙ୍କୁର ନେଇ ଆସିଛି; ଏହି ଅଗ୍ନିର ସିଂହ, ସମୟର ପଦ୍ମ ଓ ଆକାଶର ପଦ୍ମ ଭଳି ଅଛି।
ଇମା ଭାଵଵିକାରାଢ୍ଯା ଜରାମୃତିଵିଷୂଚିକାଃ । ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଵିକାରାଢ୍ଯା ଇମାଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଦୃଷ୍ଟଯଃ
ଏହାମାନେ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୟସ୍କ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରୋଗ ଭଳି ଜ୍ୱର; ଏହିମାନେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନର ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବିଷୟର ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଦୃଷ୍ଟି।
ଇତି ସା ତସ୍ଯ ବିଲ୍ଵସ୍ଯ ନିଜା ମଜ୍ଜାଚମତ୍କୃତିଃ । ସ୍ଵକଲ୍ପସନ୍ନିଵେଶାନ୍ତର୍ ଏଵୈଵଂକୃତସଂସ୍ଥିତିଃ
ଏଭଳି ଏହି ବେଲ ଗଛର ନିଜ ସ୍ୱଭାବର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ନିଜ ମନର କଳ୍ପନା ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ଶାନ୍ତା ସ୍ଵସ୍ଥା ନିରାବାଧା ସୋମ୍ଯେତରତଯୋଜ୍ଝିତା । କର୍ତୃତ୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅକର୍ତୃତ୍ଵଂ କୃତ୍ଵା କୃତ୍ଵୈଵ ସଂସ୍ଥିତା
ଶାନ୍ତ, ସ୍ୱସ୍ଥ, କୌଣସି ବିଘ୍ନ ନଥିବା, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ଦୂର, କର୍ତ୍ତା ଓ ଅକର୍ତ୍ତା ଭାବକୁ ନିଜର କରି, ସେ ଏଭଳି ଅବିଚଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି।
ଏକୈକିକୈଵ ଵିଵିଧେଵ ଵିଭାଵ୍ଯମାନା ନୈକାତ୍ମିକା ନ ଵିଵିଧା ନନୁ ସୈଵ ସୈଵ । ସତ୍ଯାସ୍ଥିତା ସକଲଶାନ୍ତିସମୈକରୂପା ସର୍ଵାତ୍ମିକାତିମହତୀ ଚିତିର୍ ଏଵ ଶକ୍ତିଃ
ଏହି ଚେତନା ଦେଖିବାକୁ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ପ୍ରକୃତରେ ଏକାଟି ଅଟୁଟ ଅଟେ; ଏହି ଚେତନା ସଦା ଏକ, ସଦା ସମାନ। ଏହା ସତ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସମସ୍ତ ଶାନ୍ତି ଓ ଏକତ୍ୱର ରୂପ ଅଟେ; ଏହି ଅତି ବଡ଼ ଚେତନା ଏକା ଶକ୍ତି, ସମସ୍ତ କୁ ବ୍ୟାପି ଅଟେ।
ଭଗଵନ୍ ସର୍ଵଧର୍ମଜ୍ଞ ତ୍ଵଯୈଷା ବିଲ୍ଵରୂପିଣୀ । ମହାଚିଦ୍ଘନସତ୍ତେତି କଥିତେତି ମତିର୍ ମମ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାତା, ଆପଣ ଏହି ଚେତନାକୁ ବିଲ୍ବ ଫଳର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଦେଇ, ଅତି ଘନ ଚେତନାର ରୂପ ଭାବରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ମୋର ବୁଝିବା ହେଉଛି।