ଅଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ଵିକଲ୍ପାତ୍ମ ଚିତ୍ତାଦି ଶଶଶୃଙ୍ଗଵତ୍ । ସର୍ଵତ୍ଵାଦ୍ ଆତ୍ମନସ୍ ତସ୍ମାତ୍ ତଦ୍ ଵିବୋଧାଦ୍ ଵିଲୀଯତେ
ଚିତ୍ତ ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଯାହାକୁ ଆମେ ଭାବିବା ଭିତିରେ ଦେଖୁ, ସେଗୁଡିକ ଅସତ୍ୟ, ଖରା ଶଶକର ଶିଙ୍ଗ ପରି। ଆତ୍ମା ସବୁଠାରେ ଅଛି, ତେଣୁ ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଗଳିଯାଏ।
ଚିତ୍ତଂ ସତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଯାତଂ କଞ୍ଚିତ୍ କାଲଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ । ଵିହୃତ୍ଯ ତୁର୍ଯାଵସ୍ଥାଯାଂ ତୁର୍ଯାତୀତଂ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅତଃ
ଚିତ୍ତ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସତ୍ତ୍ୱରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଜଗତ ଅଛି। ଏହା କାମ କରି ଶେଷ, ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାରୁ ଉପରେ ଯାଇ, ତୁର୍ୟାତୀତ ହୋଇଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମୈଵ ଭୂରିଭୁଵନଭ୍ରମଵିଭ୍ରମୌଘୈର୍ ଇତ୍ଥଂ ସ୍ଥିତଂ ସମମ୍ ଅନେକତଯୈକମ୍ ଏଵ । ସର୍ଵାତ୍ମ ସମ୍ଭଵତି ନେତରଦ୍ ଅଙ୍ଗ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଚୈତ୍ତାଦି କାଞ୍ଚନହୃଦୀଵ ହି ସନ୍ନିଵେଶଃ
ବ୍ରହ୍ମ ଏକାଇ ଅନେକ ଜଗତର ଭ୍ରମଣ ଓ ଅସ୍ତିରତା ମଧ୍ୟରେ ଏପରି ଅବସ୍ଥିତ ରହିଛି, ଏହା ଅନେକ ରୂପରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମାନ ଏକାଇ ଅଟୁଟ ଅଛି । ସମସ୍ତ କିଛି ଆତ୍ମାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହା ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଂଶ ନୁହେଁ । ମନ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଏହିପରି, ଯେପରି ଏକ ସୁନା ହୃଦୟରେ ସୁନା ଅଛି ।
ଅତ୍ରେମାମ୍ ଅଵବୋଧାଯ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲକାରିଣୀମ୍ । ଅପୂର୍ଵାମ୍ ଏଵ ସଙ୍କ୍ଷେପାଦ୍ ରାମ ରମ୍ଯାଂ କଥାଂ ଶୃଣୁ
ଏବେ ତୁମେ ବୁଝିପାଇଁ, ରାମ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପୂର୍ବ, ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଇଥିବା ଏକ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କଥା ଶୁଣ ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ଵିପୁଲଂ ଵିମଲଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ । ଯୁଗୈର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଜରଦ୍ରୂପମ୍ ଅସ୍ତି ବିଲ୍ଵଫଲଂ ମହତ୍
ହଜାର ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ବିଶାଳ, ଶୁଭ୍ର ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଏକ ବଡ଼ ବେଲ ଫଳ ଅଛି, ଯାହା ଅନେକ ଯୁଗ ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଜର ରୂପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି ।
ଅଵିନାଶରସାଧାରଂ ସୁଧାମଧୁରସାରଵତ୍ । ପୁରାଣମ୍ ଅପି ବାଲେନ୍ଦୁଦଲମାର୍ଦଵସୁନ୍ଦରମ୍
ଏହା ଅବିନାଶୀ ରସର ଭଣ୍ଡାର, ଅମୃତର ମଧୁରତା ରହିଛି, ପୁରାତନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନବ ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣର ମୃଦୁତା ଦେଇ ସୁନ୍ଦର ଅଛି ।
ଵ୍ଯୂଢସହ୍ଯମହାମେରୁମନ୍ଦରାଦ୍ରିତୃଣାଵଲେଃ । ମହାକଲ୍ପାନ୍ତଵାତ୍ଯାଯା ଅପି ଵେଗୈର୍ ଅଚାଲିତମ୍
ସହ୍ୟ, ମହାମେରୁ ଓ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତର ଗୁଚ୍ଛ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଦାଣ୍ଡି ରହିଛି, ସେମାନେ ଗ୍ରାସ ଶିରା ଭଳି। ବଡ଼ କାଳର ଶେଷର ଭୟଙ୍କର ପବନ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ହଲାଇପାରିନାହିଁ।
ଯୋଜନାଯୁତକୋଟୀନାଂ କୋଟିଲକ୍ଷଶତୈର୍ ଅପି । ଵୈପୁଲ୍ଯେନାପରିଚ୍ଛେଦ୍ଯଂ ଫଲମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତେଃ
ଏହାର ବିଶାଳତା ଏତେ ଅପାର, କୋଟି କୋଟି ଯୋଜନ ଦ୍ୱାରା ମାପିବା ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅନ୍ଧାର କରିପାରିବିନାହିଁ। ଏହା ହେଉଛି ଜଗତର ଅସ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରଥମ ଫଳ।
ଅସ୍ଯ ବିଲ୍ଵଫଲସ୍ଯୋଚ୍ଚୈର୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନି ସମୀପତଃ । ହରନ୍ତି ଲୀଲାଂ ଶୈଲେ ଽଧୋ ରାଜିକାକଣପଦ୍ଧତେଃ
ଏହି ବିଲ୍ବ ଫଳର ଉଚ୍ଚତା ଏପରି, ଏହା ଦେଖି ଏକ ମହାପର୍ବତ ତଳେ ଛୋଟ ରାଇ ଦାଣା ଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଗୁଡିକୁ ଆକୁର୍ଷିତ କରି ନିଏ।
ସ୍ଯନ୍ଦମାନରସାପୂରାଂ ସ୍ଵାଦ୍ଵୀଂ ରସଚମତ୍କୃତିମ୍ । ଯସ୍ଯାତିଶେତେ ନୋ କଶ୍ଚିଦ୍ ଅପି ରାଘଵ ଷଡ୍ରସଃ
ଏହାର ରସ ପ୍ରବାହ ମଧୁର ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ସ୍ୱାଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ରାଘବ, ଛଅଟି ସ୍ୱାଦ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିନାହିଁ।
ନ କଦାଚନ ପାକେନ ପାତାନ୍ତେନ ସମେତି ଯତ୍ । ସଦୈଵ ପକ୍ଵମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଜରସା ଯନ୍ ନ ବାଧ୍ଯତେ
ଏହି ଫଳ କେବେ ରାନ୍ଧିଲେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ ପଡିଲେ ପକେ ନାହିଁ; ଏହା ସଦା ପକ୍କ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୟସ୍କ ହେବାର କଷ୍ଟ ଭୋଗେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମଵିଷ୍ଣ୍ଵିନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରାଦ୍ଯା ଜରଢାଃ କେଚିଦ୍ ଏଵ ନୋ । ଯସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିଂ ଵିଜାନନ୍ତି ମୂଲଂ ଵା ଵୃକ୍ଷମ୍ ଏଵ ଵା
ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ମୂଳ କିମ୍ବା ଗଛକୁ କେବଳ କିଛି ଲୋକ, ଯେପରିକି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଆଦି ଜଣାନ୍ତି; ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ବୟସ୍କ ହୋଇ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ।
ଅଦୃଷ୍ଟାଙ୍କୁରଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ତ୍ଵ୍ ଅଦୃଷ୍ଟକୁସୁମୋଦ୍ଗତେଃ । ଅସ୍ତମ୍ଭମୂଲଶାଖସ୍ଯ ଫଲମ୍ ଏଵାଵଲୋକ୍ଯତେ
ଏହି ଗଛର ଅଙ୍କୁର ଓ ଫୁଲ କେବେ ଦେଖିଯାଇନାହିଁ; ଏହାର ତଣ୍ଡ, ମୂଳ ଓ ଶାଖା ଅଦୃଶ୍ୟ, କେବଳ ଫଳଟି ଦେଖିଯାଏ।
ଏକପିଣ୍ଡଘନାକାରଵ୍ଯାତତସ୍ଥୌଲ୍ଯଶାଲିନଃ । ଯସ୍ଯୋତ୍ପତ୍ତିଵିକାରାଦିପରିଣାମୋ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଏହାର ଆକୃତି ଏକ ଘନ ଦଳା ଭଳି, ବିସ୍ତୃତ ଓ ବଡ଼; ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି, ବଦଳା, କିମ୍ବା ଯେକୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ କେହି ଦେଖିପାରିନାହିଁ।
ସମସ୍ତଫଲସାରସ୍ଯ ଫଲସ୍ଯାସ୍ଯ ମହାକୃତେଃ । ମଜ୍ଜାନ୍ତର୍ ଅସ୍ତି ଵିତତୋ ନିର୍ଵିକାରୋ ରସାନ୍ତରଃ
ସମସ୍ତ ଫଳର ମଧ୍ୟରୁ ଏହି ବଡ଼ ଫଳର ମଜ୍ଜା ଭିତରେ, ଏକ ବିସ୍ତୃତ ଏବଂ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ରସ ଅଛି ।
ଶିଲାନ୍ତର୍ ଇଵ ନୀରନ୍ଧ୍ରସ୍ ସ୍ଯନ୍ଦମାନେନ୍ଦୁବିମ୍ବଵତ୍ । ରସଂ ସ୍ଵସଂଵିଦାସ୍ଵାଦ୍ଯଂ ସ୍ଯନ୍ଦମାନ ଋତାମୃତମ୍
ଏହା ଏକ ଦୃଢ଼ ପଥରର ଭିତର ଭଳି, ଖାଲି ନଥିବା, କିମ୍ବା ପ୍ରବାହିତ ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବର ଭଳି; ଏଠାରେ ଏକ ରସ ଝରିବା ଅଛି, ଯାହା ନିଜ ଜ୍ଞାନରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ।
ସେକସ୍ ସକଲସୌଖ୍ଯାନାଂ ଶୀତଲାଲୋକକାରକଃ । ଶୈଲାଭୋ ଽମୃତପିଣ୍ଡାଭୋ ମଣ୍ଡ ଆତ୍ମଫଲସ୍ଥିତେଃ
ଏହି ପ୍ରବାହ ସମସ୍ତ ସୁଖର ଉତ୍ସ, ଶୀତଳ ଆଲୋକ ଦେଇଥାଏ; ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଅମୃତ ଗଠିକା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଆତ୍ମ ଫଳର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ମନ୍ଦ ରସ ।
ତସ୍ମାତ୍ ପରମମଜ୍ଜା ତୁ ଯାସୌ ସ୍ଵାଦ୍ଵୀ ଚମତ୍କୃତିଃ । ଅନ୍ତର୍ ଅକ୍ଷୁଭିତା ନିତ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ଯା ଶ୍ରୀଫଲାଙ୍ଗତଃ
ସେହିପରି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଜ୍ଜା ହେଉଛି ଯାହା ମିଠା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ, ସଦା ଭିତରେ ଅଶାନ୍ତିହୀନ, ଏକାନ୍ତିକ ଓ ଶ୍ରୀଫଳର ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ।
ସ୍ଵସନ୍ନିଵେଶଵୈଚିତ୍ର୍ଯମ୍ ଅନନ୍ଯତ୍ଵଫଲାଙ୍ଗକମ୍ । ଅତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯା ତଯା ତନ୍ଵ୍ଯା ସ୍ଥୂଲଯାପ୍ଯ୍ ଅତିବାଲଯା
ନିଜର ନିଜସ୍ୱ ଗଠନର ବିଶେଷତା, ଏହାର ଅନନ୍ୟତାର ଚିହ୍ନ ରହିଛି; ଏହି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଅତି କମଜୋର କିମ୍ବା ତନୁ ଆକୃତି ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇନାହିଁ।
ଇଯମ୍ ଅସ୍ମୀତି କଲନାଦ୍ ଅସତ୍ସଦନ୍ଯତାମଲମ୍ । ଭେଦାଦ୍ଯ୍ ଅସମ୍ଭଵଦ୍ ଇଦଂ ସ୍ଵଯମ୍ ଉତ୍ପାଦ୍ଯ ଭାଵିତମ୍
‘ମୁଁ ଏହି’ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଅସତ୍ ଓ ସତ୍ ଭିନ୍ନତା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ; ଭିନ୍ନତା ଆସିଲେ, ଏହା ନିଜେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଭାବିତ ହୁଏ।
ଅହଙ୍କଲା ସମୁଦଯସମନନ୍ତରମ୍ ଏଵ ସା । ଵଲିତାକାଶଶବ୍ଦାଙ୍ଗତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପରମାଣୁଭିଃ
‘ମୁଁ’ ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହେଲାପରେ, ସେହି ସହିତ ଆକାଶ, ଶବ୍ଦ ଓ ତିନି ଜଗତର ପରମାଣୁ ଯୋଗ ହୁଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଅନୁକ୍ରମତୋ ଯାତା ସା ସଂଵିଚ୍ଛକ୍ତିରୂପତାମ୍ । ମଜ୍ଜା ପ୍ରାକ୍ସନ୍ନିଵେଶଂ ସ୍ଵଂ ତମ୍ ଏଵାପ୍ଯ୍ ଅସମୁଜ୍ଝତୀ
ଏଭଳି କ୍ରମକ୍ରମେ ଏହି ଚେତନା ଶକ୍ତି ନିଜ ଆକୃତିକୁ ପାଇଁଥାଏ; ମଜ୍ଜା ନିଜର ଗଠନ ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇନାହିଁ।
ସଂଵିଚ୍ଛକ୍ତ୍ଯା ତଯା ତତ୍ର ତତସ୍ ତରଲରୂପଯା । ନିଜ ଏଵ ପରେ ରୂପେ ଦୃଗ୍ ଇତ୍ଥଂ ସମ୍ପ୍ରସାରିତା
ସେ ଚେତନାର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ରୂପରେ ରହିଛି, ସେଇ ଦୃଷ୍ଟି ନିଜ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଏଭଳି ପ୍ରସାରିତ ହୁଏ ।
ଇଦଂ ଵ୍ଯୋମମହାନନ୍ତମ୍ ଇଯଂ କାଲମହାକଲା । ଇଯଂ ନିଯତିର୍ ଉଦ୍ଯୁକ୍ତା କ୍ରିଯେଯଂ ସ୍ପନ୍ଦଧର୍ମିଣୀ
ଏହା ହେଉଛି ବିଶାଳ ଏବଂ ଅସୀମ ଆକାଶ; ଏହା ହେଉଛି ବଡ଼ ସମୟ, ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ନାଶକ; ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟ, ଏବଂ ଏହା କ୍ରିୟା, ଯାହା କମ୍ପନ ଧରିଥାଏ ।
ଅଯଂ ସଙ୍କଲ୍ପଵିସ୍ତାରସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍ ଆଶାଭରଭ୍ରମଃ । ରାଗଦ୍ଵେଷସ୍ଥିତିର୍ ଇଯଂ ହେଯୋପାଦେଯଧୀର୍ ଇଯମ୍
ଏହା ହେଉଛି ଇଚ୍ଛାର ପ୍ରସାର, ଏହା ଆଶାର ଭ୍ରମ; ଏହା ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ଏହା ହେଉଛି ମନ, ଯାହା ତ୍ୟାଗ ଓ ଗ୍ରହଣ କରେ ।
ଇଯଂ ତ୍ଵତ୍ତା ତ୍ଵ୍ ଇଯଂ ମତ୍ତା ତତ୍ତେଯଂ ସଂସ୍ଥିତିସ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୌଘୋ ଽଯମ୍ ଊର୍ଧ୍ଵସ୍ଥସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଯମ୍ ଅଗ୍ରେ ଽଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଧଃ
ଏହା ତୁମଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ମୋଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏହା ସେଠାରୁ ଆସିଛି, ଏହା ସେଠିର ଅବସ୍ଥା; ଏହା ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ସମୂହ, ଏହା ଉପରେ, ଏହା ସାମ୍ନାରେ, ଏବଂ ଏହା ତଳେ ମଧ୍ୟ ଅଛି ।
ଅଯଂ ପୁରଃ ପାର୍ଶ୍ଵତୋ ଽଯଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଆରାଦ୍ ଦଵୀଯସି । ଇଦଂ ଭୂତଂ ଵର୍ତମାନଂ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅପି
ଏହା ସାମ୍ନାରେ, ଏହା ପାଖରେ, ଏହା ପଛରେ, ଏହା ଦୂରରେ, ଏହା ଅଧିକ ଦୂରରେ; ଏହା ଗତକାଳ, ଏହା ବର୍ତ୍ତମାନ, ଏହା ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ୟ।
ଇଦମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥିତାନଲ୍ପକଲ୍ପନାମ୍ଭୋରୁହାଲଯମ୍ । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡପାପିଣ୍ଡକ୍ରୀଡାମଣ୍ଡପମଣ୍ଡଲମ୍
ଏହା ଭିତରେ ଅନେକ କଳ୍ପନାର ପଦ୍ମରେ ଭରିଥିବା ଏକ ନିବାସ; ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଗୁମ୍ବଜ, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜଗତର ଖେଳ ଚାଲିଥାଏ।
ଅନନ୍ତକଲନାତତ୍ତ୍ଵପରିପଲ୍ଲଵିତା ହରେଃ । ହୃଦବ୍ଜକର୍ଣିକା ଚେଯଂ ଲୋକପଦ୍ମାକ୍ଷମାଲିକା
ଅନେକ ସୃଷ୍ଟିର ତତ୍ତ୍ୱରେ ପୋଷିତ, ଏହା ହରିଙ୍କ ହୃଦୟ ପଦ୍ମର ମଧ୍ୟ; ଏହା ଜଗତର ପଦ୍ମମାଳା, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ମଣିରେ ପରିଣତ।
ଇଯଂ କୀର୍ଣମହାରୁଦ୍ରକଣାଙ୍କୁରିତକୋଟରା । ଦୀର୍ଘାଧ୍ଵପଦଵୀ ଧ୍ଵାନ୍ତଧ୍ଵଂସନେହାପ୍ରଭାଵିନୀ
ଏହା ମହାରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଣିର ଅଙ୍କୁରରେ ଭରିଥିବା ଏକ ପଥ; ଏହା ଦୀର୍ଘ ଯାତ୍ରା, ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିବା ଆଲୋକର ତେଲରେ ଚମକୁଥିବା।