ଯଥାପ୍ରାପ୍ତୈଃ କ୍ରିଯାଚାରକୁସୁମୈର୍ ଆତ୍ମନୋ ଽର୍ଚନମ୍ । ଵ୍ଯୁଚ୍ଛିନ୍ନମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଛିନ୍ନଂ ମେ ନ କଦାଚିଦ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚରଣର ଫୁଲ ମିଳିଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ ମୁଁ ଆତ୍ମାର ପୂଜା କରେ; ଏହି ପୂଜା କେବେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଦିନ ରାତି ମୁଁ ଏହି ପୂଜାରେ ଲଗି ରହିଛି।
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସମ୍ବନ୍ଧେ ସାମାନ୍ଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ଯୋଗିନସ୍ ସାଵଧାନତ୍ଵଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଥିବା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବାର ସାଧାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ, ଯୋଗୀଙ୍କର ଜାଗୃତ ଚିତ୍ତ ଯେଉଁଥିରେ ରହେ, ସେହି ଆତ୍ମାର ପୂଜା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାନଯା ରଘୁପତେ ସଙ୍ଗମୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ସଂସାରେ ଵିପୁଲାରଣ୍ଯେ ଵିହରାସ୍ମିନ୍ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଅସକ୍ତ ମନ ନେଇ, ରଘୁପତି, ତୁମେ ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରର ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଚରଣ କରୁଛ, ଏବଂ କେବେ ଥକି ନପଡ଼ୁଛ।
ଦୁଃଖେ ମହତି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଧନବନ୍ଧୁଵିଯୋଗଜେ । ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଵିଚାରଂ କୁରୁ ସୁଵ୍ରତ
ଧନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ବିୟୋଗରୁ ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଧର, ଓ ସୁବ୍ରତ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ସୁଖଦୁଃଖେ ନ କର୍ତଵ୍ଯେ ଧନବନ୍ଧୂଦଯକ୍ଷଯୈଃ । ଏଵମ୍ପ୍ରାଯା ଏଵ ସର୍ଵା ନିତ୍ଯଂ ସଂସାରଦୃଷ୍ଟଯଃ
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଧନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଆଗମନ କିମ୍ବା ବିୟୋଗରେ ମନ ଦୁଃଖିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଭାବରେ ସଂସାର ଦୃଷ୍ଟି ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ହୋଇଥାଏ।
ଜାନାସୀଵ ଗତୀଶ୍ ଚିତ୍ରା ଵିଷଯାଣାଂ ପ୍ରମାଥିନୀଃ । ଯଥା ଯାନ୍ତି ଯଥାଯାନ୍ତି ଯଥା ପରିଭଵନ୍ତି ଚ
ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପାଦାନର ଗତି, ସେମାନେ କିପରି ଆସନ୍ତି, କିପରି ଯାନ୍ତି, ଓ କିପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏଵମ୍ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରେମାଣି ଚ ଧନାନି ଚ । ଏଵମ୍ ଏଵାଵହୀଯନ୍ତେ ନିମିତ୍ତୈର୍ ଅଵିଚାରିତୈଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ପ୍ରେମ ଓ ଧନ ଉପଜିଥାଏ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା କାରଣରେ ଏମିତି ହେବା ସାଧାରଣ।
ନ ତାସ୍ ତଵ ନ ତାସାଂ ତ୍ଵଂ ନିର୍ମଲସ୍ ତ୍ଵଂ ଜଗତ୍କ୍ରିଯାଃ । ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ଜଗତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କିଂ ମୁଧା ପରିତପ୍ଯସେ
ସେଗୁଡିକ ତୁମର ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ନୁହେଁ; ତୁମେ ପବିତ୍ର, ଏଗୁଡିକ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଜଗତ ଏଭଳି, ତେଣୁ ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ତ୍ଵମ୍ ଏଵାସି ଜଗଦ୍ରୂପଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଵିତତାକୃତିଃ । ନିଜାଵଯଵକାଵୃତ୍ତୌ କଃ କ୍ରମୋ ହର୍ଷଶୋକଯୋଃ
ତୁମେ ଏକା ଜଗତର ଆକୃତି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଅନେକ ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ; ଯେତେବେଳେ ସବୁ କିଛି ତୁମର ନିଜ ଦେଖା, ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖର କଣ ସ୍ଥାନ?
ଚିଦେକତାନତାମ୍ ଏତ୍ଯ ସୌଷୁପ୍ତୀମ୍ ଆଗତସ୍ ସ୍ଥିତିମ୍ । ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ରାମ ତ୍ଵଂ ତୁର୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମକୋ ଭଵ
ଅବିରତ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଆସି, ଆଜିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାମ, ତୁମେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ସ୍ୱଭାବ ହେବା।
ସମସ୍ ସମସମାଭାସୋ ଭାସ୍ଵଦ୍ଵପୁର୍ ଉଦାରଧୀଃ । ତିଷ୍ଠାତ୍ମାଚାରତୋ ନିତ୍ଯଂ ପରିପୂର୍ଣ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ସମତାରେ ଶାନ୍ତ, ସମ ଦେହର ଅଭିନ୍ନ ଚାହାରା, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିତ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଆଚରଣ କରିଥିବା, ସମୁଦ୍ର ପରି ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି।
ଏତତ୍ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିତସ୍ ତ୍ଵଂ ପରିପୂର୍ଣଧୀଃ । ଯଦୀଚ୍ଛସୀତରତ୍ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତତ୍ ପୃଚ୍ଛ ରଘୁନନ୍ଦନ
ତୁମେ ଏହା ସବୁ ଶୁଣିଛ, ଏବଂ ତୁମର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଯଦି ଆଉ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ପଚାର, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽନନ୍ତରୂପସ୍ଯ କୁତୋ ମଲମ୍ ଇତି ତ୍ଵଯା । ଯତ୍ ପୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଥମେ କଲ୍ପେ ତଦ୍ ଅଦ୍ଯ ପରିଚୋଦଯ
ବ୍ରହ୍ମାର ଅନେକ ରୂପରେ କିପରି ଅପବିତ୍ରତା ଆସିପାରେ — ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତୁମେ ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ପଚାରିଥିଲା; ଏବେ ଏହାକୁ ପୁନି ପଚାର।
ଇଦାନୀଂ ସଂଶଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିନିଵୃତ୍ତୋ ଵିଶେଷତଃ । ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଜାତା ତୃପ୍ତିର୍ ଅକୃତ୍ରିମା
ଏବେ, ବ୍ରହ୍ମନ୍, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦୂର ହୋଇଛି; ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଜାଣିବା ଦରକାର, ସେ ସବୁ ଜାଣିହେଲା, ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ତୃପ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ନାତ୍ମନୋ ଽସ୍ତି ମଲଂ ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ନ ଚୈକ୍ଯଂ ନ ଚ କଲ୍ପନା । ତଦା ମମାଭୂଦ୍ ଅଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଶାନ୍ତମ୍ ଅଧୁନା ତୁ ତତ୍
ଆତ୍ମାର କୌଣସି ଦୋଷ, ଦ୍ୱିତୀୟତା, ଏକତା କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେହି ଅଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
କଲଙ୍କ ଆତ୍ମନୋ ଽସ୍ତୀତି ମମାଜ୍ଞାନଵଶେନ ଯା । ଆସୀଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଇଦାନୀଂ ସା ନିଵୃତ୍ତା ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦତଃ
ଆତ୍ମାରେ ଦୋଷ ଅଛି ବୋଲି ଯେ ଭ୍ରମ ମୋର ଅଜ୍ଞାନରୁ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ଭ୍ରମ ଏବେ ତୁମ ଦୟାରେ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।
ନ ଜାଯତେ ନ ମ୍ରିଯତେ ନ ଚୈଵାତ୍ମା କଲଙ୍କିତଃ । ସର୍ଵଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମମଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉଦିତଃ ଖଲୁ ଚାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଆତ୍ମା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, କେବେ ମରେନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ଦୋଷିତ ହୁଏନାହିଁ। ମୁଁ ଏହା କହିଛି—ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମର ମୂଳରୂପ।
ପ୍ରଶ୍ନେଭ୍ଯସ୍ ସଂଶଯେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ଵାଞ୍ଛିତେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ସର୍ଵତଃ । ଶୁଦ୍ଧଂ ମେ ନିର୍ଗତଂ ଚେତସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଯନ୍ତ୍ରଭ୍ରମାଦ୍ ଇଵ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ, ସନ୍ଦେହ ଏବଂ ଆଶା ଠାରୁ ମୋର ମନ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ତାଡ଼ିର ଚକ୍ର ଘୂରାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ସର୍ଵସାରୋପଦେଶେଷୁ ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତେଷୁ ସାଧୁଭିଃ । ନିରାକାଙ୍କ୍ଷସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସୁମେରୁଃ କନକେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ସମସ୍ତ ମୂଳ ଉପଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକେ ବେଶିଭାଗ କହିଛନ୍ତି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମନରେ କୌଣସି ଆଶା ରହିନାହିଁ, ଯେପରି ଶୁମେରୁ ପର୍ବତ ସୁନା ରାଶି ମଧ୍ୟରେ ଅଚଳ ଅଟୁଟ ରହେ।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ଯତ୍ରାଶା ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଯଦ୍ ଈପ୍ସିତମ୍ । ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଯଦ୍ ଆଦେଯଂ ହେଯଂ ମଧ୍ଯଂ ଚ ଵା ମମ
ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଜିନିଷରେ ଆଶା ନାହିଁ, କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ତ୍ୟାଗ କରିବା କିମ୍ବା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଇଦଂ ହେଯମ୍ ଉପାଦେଯମ୍ ଇଦଂ ସଦ୍ ଇଦମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ । ଇତି ଚିନ୍ତାଭ୍ରମଶ୍ ଶାନ୍ତୋ ନିପୁଣଂ ପରମୋ ମୁନେ
‘ଏହା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ସତ୍ୟ, ଏହା ଅସତ୍ୟ’—ଏପରି ଅସ୍ଥିର ଚିନ୍ତା ଏବେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମୁନି, ଏହା ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଘଟିଛି।
ନ ସ୍ଵର୍ଗମ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛାମି ଦ୍ଵେଷ୍ମି ଵା ନ ଚ ରୌରଵମ୍ । ଆତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ତିଷ୍ଠାମି ମନ୍ଦରାଦ୍ରିର୍ ଇଵାଭ୍ରମଃ
ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ନ ନରକକୁ ଘୃଣା କରେ, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ଯେପରି ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉପରେ ମେଘ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସିଥାଏ।
କଣଶଃକୀର୍ଣତ୍ରିଜଗତ୍କ୍ଷୀରସାଗରସନ୍ତତିଃ । ଵିଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ ଚିରସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ନିର୍ଭ୍ରମୋ ରାମମନ୍ଦରଃ
ତିନି ଜଗତରେ ଦୁଧ ସମୁଦ୍ର ଛିଟିଯାଇଥିବା ତିନି ଜଗତରେ ଅନେକ ଦିନ ହଲା ପରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ମନ୍ଦର ପର୍ବତ ରାମଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଓ ନିର୍ଭ୍ରମ ହୋଇ ରହିଛି।
ଅଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଇଦମ୍ ଇଦଂ ଵସ୍ତୁ ଯସ୍ଯେତି କଲନାମଲମ୍ । ହୃଦି ତସ୍ଯ କୁସନ୍ଦେହଜାଲିକା ଜ୍ଵଲିତାଧିକମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମନେ ସବୁବେଳେ 'ଏହା ଅସତ୍ୟ, ଏହା ସତ୍ୟ, ଏହା ମୋର' ଭାବରେ ଅନେକ ଚିନ୍ତା ଚାଲିଥାଏ, ସେଠାରେ ସନ୍ଦେହର ଘନ ଜାଲ ହୃଦୟରେ ଅଧିକ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଜଳିଉଠେ।
ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ଜଗଦ୍ ଇତି ଜ୍ଞାତଂ ଯେନ ମୁନୀଶ୍ଵର । ସ ଯତ୍ର ଯାତି କାର୍ପଣ୍ଯଂ ଜଗତସ୍ ତନ୍ ନ ଲଭ୍ଯତେ
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସତ୍ୟରେ 'ଏହି ପ୍ରପଞ୍ଚ ଏଭଳି' ବୋଲି ଜାଣିଛି, ସେଉଁଠିଏଉଁଠି ଯାଏ, ସେଠାରେ ଜଗତର ଦୁଃଖ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରେନି।
ଵିଚିତ୍ରାକୁଲକଲ୍ଲୋଲାଜ୍ ଜଡାଵୃତ୍ତିଵିଵର୍ତିତାତ୍ । ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦେନ ଭଗଵଂସ୍ ତୀର୍ଣାସ୍ ସ୍ମୋ ଭଵସାଗରାତ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ଦୟାରେ ଆମେ ଭବସାଗରର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ତରଙ୍ଗ ଓ ମୂଢତାର ରୂପାନ୍ତରକୁ ଅଟଳ ଭାବେ ଟପିଯାଇଛୁ।
ସମ୍ପଦାମ୍ ଅଵଧିର୍ ଜ୍ଞାତୋ ଦୃଷ୍ଟସ୍ ସୀମାନ୍ତ ଆପଦାମ୍ । ସର୍ଵସାରେଷ୍ଵ୍ ଅଦୀନାସ୍ ସ୍ମଃ ପୂର୍ଣାସ୍ ସ୍ମଃ ପରମେଶ୍ଵରାଃ
ସମୃଦ୍ଧିର ସୀମା ଓ ଦୁଃଖର ସୀମାନ୍ତ ଆମେ ଜାଣିଛୁ। ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ମୂଳରେ ଆମେ କେବେ ଅଭାବ ଅନୁଭବ କରୁନାହିଁ, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଛୁ।
ପରାମ୍ ଅଭେଦ୍ଯାମ୍ ଅପରୈର୍ ଦଲିତାଶାମତଙ୍ଗଜାମ୍ । ସଂସାରସମରେ ସମ୍ଯଗ୍ ଧୀରତାମ୍ ଆଗତଂ ମନଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯେତେ ଚେଷ୍ଟା କରୁନ୍ତୁ, ଆମର ମନ ଅଟୁଟ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧାରଣ କରିଛି, ସଂସାର ଯୁଦ୍ଧରେ ଏହା ଏକ ଅଭେଦ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ହାତୀ ପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଘାତରେ ଅଚଳ।
ପରିଗଲିତଵିକଲ୍ପତାମ୍ ଉପେତଂ ପ୍ରଗଲିତଵାଞ୍ଛମ୍ ଅଦୀନସାରସତ୍ତ୍ଵମ୍ । ତ୍ରିଜଗତି ଜଯତି ପ୍ରସିଦ୍ଧରୂପଂ ପ୍ରମୁଦିତମ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅନୁତ୍ତରଂ ମନୋ ମେ
ମୋର ମନ ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ଓ ଆକାଂକ୍ଷାରୁ ମୁକ୍ତ, ଅଦୃଢ଼ତା ଛାଡ଼ି ଅଟୁଟ ସ୍ୱଭାବ ଧାରଣ କରିଛି। ଏହି ମନ ତିନି ଜଗତରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ବିଜୟୀ, ଅନ୍ତରେ ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଛି।
କେଵଲେନେନ୍ଦ୍ରିଯୈସ୍ ସାର୍ଧଂ ଵର୍ତମାନାର୍ଥଵର୍ତିନା । ଅସଙ୍ଗମେନ ମନସା ଯତ୍ କରୋଷି ନ ତତ୍ କୃତମ୍
ଯେଉଁ କାମ କମ୍ପନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହିତ ବାହ୍ୟ ବିଷୟରେ ମନ ଲାଗି କରୁଛ, କିନ୍ତୁ ଯଦି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ, ତେବେ ସେହି କାମ କରାଯାଇନାହିଁ।