ଅନୁଭଵକଲନାଦ୍ ଋତେ ଽସ୍ଯ ମାତା ଭଵତି ନ ସର୍ଵଵିକଲ୍ପନେଷୁ ସତ୍ସୁ । ଫଲଦୁରୁଵିଭଵା ପ୍ରମାଣମାଲା ସ୍ଥିତିମ୍ ଉପଯାତି ନ ଵାରିଣୀଵ ଵହ୍ନିଃ
ଏହାର ସତ୍ୟତା କେବଳ ନିଜ ଅନୁଭବ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାଯାଏ; ବହୁ ପ୍ରକାର ଧାରଣା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଉତ୍ପତି କେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ । ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ରହିପାରେନାହିଁ, ସେପରି ଯୁକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ବହୁ ଫଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସ୍ଥିତିକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିପାରେନାହିଁ ।
ଯଥାପୃଷ୍ଟଂ ମୁନେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯି କଲ୍ଯାଣମ୍ ଅସ୍ତୁ ତେ । ଦେଶଂ ପ୍ରଯାମୋ ଽଭିମତମ୍ ଆଗଚ୍ଛୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପାର୍ଵତି
ମୁନି, ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ସେପରି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି; ତୁମର ଭଲ ହେଉ । ଚାଲ, ଆମେ ଚାହିଁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା; ପାର୍ବତୀ, ଆସ, ଉଠ ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନୀଲକଣ୍ଠୋ ଽସୌ ତ୍ଯକ୍ତପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲୌ ମଯି । ତତାର ପରିଵାରେଣ ସମମ୍ ଅମ୍ବରକୋଟରମ୍
ଏପରି କହି, ନୀଳକଣ୍ଠ ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପୁଷ୍ପଞ୍ଜଳି ଛାଡି, ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଆକାଶର ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗତେ ତ୍ରିଭୁଵନାଧିପତାଵ୍ ଉମେଶେ ସ୍ଥିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ତଦନୁ ସଂସ୍ମୃତିପୂର୍ଵମ୍ ଏଵ । ଅଙ୍ଗୀକୃତଂ ନଵପଵିତ୍ରତଯା ମଯାତ୍ମଦର୍ଭାସନଂ ଶ୍ରମଵତେଵ ମହାଶ୍ରୁତଂ ତତ୍
ତିନି ଭୁବନର ନାଥ ଉମାଶ୍ୱର ଯିବା ପରେ, ମୁଁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଥିଲି; ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ନୂତନ ପବିତ୍ରତାରେ ଆତ୍ମଦର୍ଭାସନକୁ ଗ୍ରହଣ କଲି, ଯେପରି ଅଧିକ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ।
ଏତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ପରେଶେନ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଚ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ରାମ ତ୍ଵମ୍ ଅପି ଜାନୀଷେ ଯଥେଦଂ ସମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣିଛି; ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନିଆ କଥାକୁ ବୁଝିଛ।
ଯତ୍ରାଲୀକମ୍ ଅଲୀକେନ କିଲାଲୀକଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଂ ସଂସାରମାଯାଯାଂ କିଂ ସତ୍ଯଂ କିମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେଇ ସଂସାର ମାୟାରେ କଣ ସତ୍ୟ ଏବଂ କଣ ଅସତ୍ୟ?
ଯଥା ଯେନ ଵିକଲ୍ପେନ ଯଦ୍ଵିକଲ୍ପେନ କଲ୍ପ୍ଯତେ । ତଥା ତେନାତ୍ମକଲ୍ପେନ ନ ସତାପ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେପରି ଯେଉଁ ଭାବନାରେ ଯେଉଁ ଭାବନା ହୁଏ, ସେଇ ନିଜ ଭାବନାରେ ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ଯଥା ଦ୍ରଵତ୍ଵଂ ପଯସି ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦୋ ନଭସ୍ଵତି । ଯଥା ନଭସି ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ତଥା ସର୍ଗତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନି
ଯେପରି ପାଣିରେ ତରଳତା, ପବନରେ ଉତ୍ସାହ, ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି, ସେପରି ଆତ୍ମାରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଅଛି।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତେନୈଵ କ୍ରମେଣାର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ଅଦ୍ଯ ଯାଵଦ୍ ଗତଵ୍ଯଗ୍ରଃ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅହମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେହି ସମୟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ପ୍ରକାରରେ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ପୂଜାରେ ଅବିରତ ଲଗି ରହିଛି, ମୋ ମନ କେବେ ବି ଭ୍ରମିତ ହୋଇନାହିଁ।
ଅନେନାର୍ଚାଵିଧାନେନ ମଯେମା ରାମ ଵାସନାଃ । ଅଖିନ୍ନେନାତିଵାହ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯଵହାରପରା ଅପି
ଏହି ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା, ରାମ, ମୋର ଜୀବନର ସାଧାରଣ ଆଶା-ଇଚ୍ଛାମାନେ ବି ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ମୋତେ କେବେ ଥକାନି ଆସେନାହିଁ।
ଯଥାପ୍ରାପ୍ତୈଃ କ୍ରିଯାଚାରକୁସୁମୈର୍ ଆତ୍ମନୋ ଽର୍ଚନମ୍ । ଵ୍ଯୁଚ୍ଛିନ୍ନମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଛିନ୍ନଂ ମେ ନ କଦାଚିଦ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚରଣର ଫୁଲ ମିଳିଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ ମୁଁ ଆତ୍ମାର ପୂଜା କରେ; ଏହି ପୂଜା କେବେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଦିନ ରାତି ମୁଁ ଏହି ପୂଜାରେ ଲଗି ରହିଛି।
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସମ୍ବନ୍ଧେ ସାମାନ୍ଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ଯୋଗିନସ୍ ସାଵଧାନତ୍ଵଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଥିବା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବାର ସାଧାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ, ଯୋଗୀଙ୍କର ଜାଗୃତ ଚିତ୍ତ ଯେଉଁଥିରେ ରହେ, ସେହି ଆତ୍ମାର ପୂଜା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାନଯା ରଘୁପତେ ସଙ୍ଗମୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ସଂସାରେ ଵିପୁଲାରଣ୍ଯେ ଵିହରାସ୍ମିନ୍ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଅସକ୍ତ ମନ ନେଇ, ରଘୁପତି, ତୁମେ ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରର ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଚରଣ କରୁଛ, ଏବଂ କେବେ ଥକି ନପଡ଼ୁଛ।
ଦୁଃଖେ ମହତି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଧନବନ୍ଧୁଵିଯୋଗଜେ । ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଵିଚାରଂ କୁରୁ ସୁଵ୍ରତ
ଧନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ବିୟୋଗରୁ ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଧର, ଓ ସୁବ୍ରତ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ସୁଖଦୁଃଖେ ନ କର୍ତଵ୍ଯେ ଧନବନ୍ଧୂଦଯକ୍ଷଯୈଃ । ଏଵମ୍ପ୍ରାଯା ଏଵ ସର୍ଵା ନିତ୍ଯଂ ସଂସାରଦୃଷ୍ଟଯଃ
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଧନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଆଗମନ କିମ୍ବା ବିୟୋଗରେ ମନ ଦୁଃଖିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଭାବରେ ସଂସାର ଦୃଷ୍ଟି ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ହୋଇଥାଏ।
ଜାନାସୀଵ ଗତୀଶ୍ ଚିତ୍ରା ଵିଷଯାଣାଂ ପ୍ରମାଥିନୀଃ । ଯଥା ଯାନ୍ତି ଯଥାଯାନ୍ତି ଯଥା ପରିଭଵନ୍ତି ଚ
ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପାଦାନର ଗତି, ସେମାନେ କିପରି ଆସନ୍ତି, କିପରି ଯାନ୍ତି, ଓ କିପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏଵମ୍ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରେମାଣି ଚ ଧନାନି ଚ । ଏଵମ୍ ଏଵାଵହୀଯନ୍ତେ ନିମିତ୍ତୈର୍ ଅଵିଚାରିତୈଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ପ୍ରେମ ଓ ଧନ ଉପଜିଥାଏ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା କାରଣରେ ଏମିତି ହେବା ସାଧାରଣ।
ନ ତାସ୍ ତଵ ନ ତାସାଂ ତ୍ଵଂ ନିର୍ମଲସ୍ ତ୍ଵଂ ଜଗତ୍କ୍ରିଯାଃ । ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ଜଗତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କିଂ ମୁଧା ପରିତପ୍ଯସେ
ସେଗୁଡିକ ତୁମର ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ନୁହେଁ; ତୁମେ ପବିତ୍ର, ଏଗୁଡିକ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଜଗତ ଏଭଳି, ତେଣୁ ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ତ୍ଵମ୍ ଏଵାସି ଜଗଦ୍ରୂପଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଵିତତାକୃତିଃ । ନିଜାଵଯଵକାଵୃତ୍ତୌ କଃ କ୍ରମୋ ହର୍ଷଶୋକଯୋଃ
ତୁମେ ଏକା ଜଗତର ଆକୃତି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଅନେକ ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ; ଯେତେବେଳେ ସବୁ କିଛି ତୁମର ନିଜ ଦେଖା, ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖର କଣ ସ୍ଥାନ?
ଚିଦେକତାନତାମ୍ ଏତ୍ଯ ସୌଷୁପ୍ତୀମ୍ ଆଗତସ୍ ସ୍ଥିତିମ୍ । ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ରାମ ତ୍ଵଂ ତୁର୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମକୋ ଭଵ
ଅବିରତ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଆସି, ଆଜିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାମ, ତୁମେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ସ୍ୱଭାବ ହେବା।
ସମସ୍ ସମସମାଭାସୋ ଭାସ୍ଵଦ୍ଵପୁର୍ ଉଦାରଧୀଃ । ତିଷ୍ଠାତ୍ମାଚାରତୋ ନିତ୍ଯଂ ପରିପୂର୍ଣ ଇଵାର୍ଣଵଃ
ସମତାରେ ଶାନ୍ତ, ସମ ଦେହର ଅଭିନ୍ନ ଚାହାରା, ଦୀପ୍ତିମାନ ରୂପ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି, ସେ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିତ୍ୟ ଦୃଢ଼ ଆଚରଣ କରିଥିବା, ସମୁଦ୍ର ପରି ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି।
ଏତତ୍ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ ସର୍ଵଂ ସ୍ଥିତସ୍ ତ୍ଵଂ ପରିପୂର୍ଣଧୀଃ । ଯଦୀଚ୍ଛସୀତରତ୍ ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତତ୍ ପୃଚ୍ଛ ରଘୁନନ୍ଦନ
ତୁମେ ଏହା ସବୁ ଶୁଣିଛ, ଏବଂ ତୁମର ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; ଯଦି ଆଉ କିଛି ପଚାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ପଚାର, ରଘୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଽନନ୍ତରୂପସ୍ଯ କୁତୋ ମଲମ୍ ଇତି ତ୍ଵଯା । ଯତ୍ ପୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରଥମେ କଲ୍ପେ ତଦ୍ ଅଦ୍ଯ ପରିଚୋଦଯ
ବ୍ରହ୍ମାର ଅନେକ ରୂପରେ କିପରି ଅପବିତ୍ରତା ଆସିପାରେ — ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ତୁମେ ପ୍ରଥମ କଳ୍ପରେ ପଚାରିଥିଲା; ଏବେ ଏହାକୁ ପୁନି ପଚାର।
ଇଦାନୀଂ ସଂଶଯୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିନିଵୃତ୍ତୋ ଵିଶେଷତଃ । ଜ୍ଞାତଂ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯମ୍ ଅଖିଲଂ ଜାତା ତୃପ୍ତିର୍ ଅକୃତ୍ରିମା
ଏବେ, ବ୍ରହ୍ମନ୍, ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଦୂର ହୋଇଛି; ଯେଉଁ ଜିନିଷ ଜାଣିବା ଦରକାର, ସେ ସବୁ ଜାଣିହେଲା, ଏବଂ ସ୍ୱାଭାବିକ ତୃପ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ନାତ୍ମନୋ ଽସ୍ତି ମଲଂ ଦ୍ଵିତ୍ଵଂ ନ ଚୈକ୍ଯଂ ନ ଚ କଲ୍ପନା । ତଦା ମମାଭୂଦ୍ ଅଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଶାନ୍ତମ୍ ଅଧୁନା ତୁ ତତ୍
ଆତ୍ମାର କୌଣସି ଦୋଷ, ଦ୍ୱିତୀୟତା, ଏକତା କିମ୍ବା କଳ୍ପନା ନାହିଁ। ସେତେବେଳେ ମୋର ଅଜ୍ଞାନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏବେ ସେହି ଅଜ୍ଞାନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି।
କଲଙ୍କ ଆତ୍ମନୋ ଽସ୍ତୀତି ମମାଜ୍ଞାନଵଶେନ ଯା । ଆସୀଦ୍ ଭ୍ରାନ୍ତିର୍ ଇଦାନୀଂ ସା ନିଵୃତ୍ତା ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦତଃ
ଆତ୍ମାରେ ଦୋଷ ଅଛି ବୋଲି ଯେ ଭ୍ରମ ମୋର ଅଜ୍ଞାନରୁ ହୋଇଥିଲା, ସେହି ଭ୍ରମ ଏବେ ତୁମ ଦୟାରେ ଦୂର ହୋଇଯାଇଛି।
ନ ଜାଯତେ ନ ମ୍ରିଯତେ ନ ଚୈଵାତ୍ମା କଲଙ୍କିତଃ । ସର୍ଵଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମମଯମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉଦିତଃ ଖଲୁ ଚାସ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଆତ୍ମା କେବେ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, କେବେ ମରେନାହିଁ, ଏବଂ କେବେ ଦୋଷିତ ହୁଏନାହିଁ। ମୁଁ ଏହା କହିଛି—ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ରହ୍ମର ମୂଳରୂପ।
ପ୍ରଶ୍ନେଭ୍ଯସ୍ ସଂଶଯେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ଵାଞ୍ଛିତେଭ୍ଯଶ୍ ଚ ସର୍ଵତଃ । ଶୁଦ୍ଧଂ ମେ ନିର୍ଗତଂ ଚେତସ୍ ତ୍ଵଷ୍ଟା ଯନ୍ତ୍ରଭ୍ରମାଦ୍ ଇଵ
ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ, ସନ୍ଦେହ ଏବଂ ଆଶା ଠାରୁ ମୋର ମନ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଯେପରି ତାଡ଼ିର ଚକ୍ର ଘୂରାଣ ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ।
ସର୍ଵସାରୋପଦେଶେଷୁ ପ୍ରାଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତେଷୁ ସାଧୁଭିଃ । ନିରାକାଙ୍କ୍ଷସ୍ ସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ସୁମେରୁଃ କନକେଷ୍ଵ୍ ଇଵ
ସମସ୍ତ ମୂଳ ଉପଦେଶଗୁଡ଼ିକୁ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକେ ବେଶିଭାଗ କହିଛନ୍ତି, ସେସବୁ ମଧ୍ୟରେ ମୁଁ ମନରେ କୌଣସି ଆଶା ରହିନାହିଁ, ଯେପରି ଶୁମେରୁ ପର୍ବତ ସୁନା ରାଶି ମଧ୍ୟରେ ଅଚଳ ଅଟୁଟ ରହେ।
ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ଯତ୍ରାଶା ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଯଦ୍ ଈପ୍ସିତମ୍ । ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ଯଦ୍ ଆଦେଯଂ ହେଯଂ ମଧ୍ଯଂ ଚ ଵା ମମ
ମୋ ପାଇଁ କୌଣସି ଜିନିଷରେ ଆଶା ନାହିଁ, କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, କୌଣସି ଜିନିଷକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା, ତ୍ୟାଗ କରିବା କିମ୍ବା ମଧ୍ୟସ୍ଥ ରହିବା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।