ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଯଥାଦ୍ଯୋ ଽସୌ ପୁରୁଷସ୍ ସର୍ଗକାରକଃ । ଅନେନୈଵ କ୍ରମେଣେହ କୀଟସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ କ୍ଷଣାତ୍
ଯେପରି ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଉପଜିଯାଏ, ସେହିପରି ଏଠି ଏକ କୀଟ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉପଜିଯାଏ।
ତସ୍ଥୁଷାମ୍ ଏଵମ୍ ଏଵେହ ଜାତଯୋ ହି ଚତୁର୍ଵିଧାଃ । ରୁଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ ତରୁପର୍ଯନ୍ତାସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ କ୍ଷଣଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ଏଠି ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚାରିପ୍ରକାର ଜନ୍ମ—ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉପଜିଯାଏ।
ପରମାପରମାସ୍ ସନ୍ତି ତଥା କେଚିଦ୍ ଅଣୂପମାଃ । ଏଷ ଏଵ କ୍ରମସ୍ ତେଷାଂ ସତି ଚାସତି ସର୍ଗକେ
ଏଠାରେ କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ କିଛି ଅନୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି, ତଥା କିଛି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଛନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟି ଥିଲେ କିମ୍ବା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଅଛି।
ଅସ୍ଯାସ୍ ସଂସାରମାଯାଯା ଏଵମ୍ଭୂତାର୍ଥଭାଵନାତ୍ । ଭେଦୋପଶାନ୍ତାଵ୍ ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ଭଵତ୍ଯ୍ ଉପଶମଶ୍ ଶିଵଃ
ଏହି ସଂସାର ମାୟାର ସତ୍ୟତାକୁ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଭିନ୍ନତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଶାନ୍ତିର ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ନିମେଷଶତଭାଗାର୍ଧମାତ୍ରମ୍ ଏଵ ପରା ଚିତିଃ । ସ୍ଵରୂପତଶ୍ ଚେଲ୍ ଲୁଠିତା ତଦ୍ ଏଷୋଦେତ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥିତିଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚେତନା ଏକ ନିମିଷର ଶତଭାଗ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ପରିମାଣରେ ମଧ୍ୟ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ସା ଜ୍ଞରୂପା ଶିଲାକୋଶ ଇଵ ଚେତ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନି ସ୍ଥିତା । ତଦ୍ ଅନାଦ୍ଯଵଭାସାତ୍ମବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦେନ ଗୀଯତେ
ଯଦି ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଥିବା ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ପଥର ଭଳି ଅଟୁଟ ରହେ, ତେବେ ତାହାକୁ ଆଦିହୀନ, ଆତ୍ମଜ୍ୟୋତି ଏବଂ 'ବ୍ରହ୍ମ' ନାମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ଅସ୍ମିନ୍ ପ୍ରୌଢିଂ ଗତେ ସର୍ଗେ ମହାଚିଚ୍ ଚେତନଂ ନଵମ୍ । ସଙ୍ଗମ୍ ଆଗତ୍ଯ ଦିଗ୍ଦେଶକାଲାଂଶପରମାଣୁନା
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରାପ୍ତି ପ୍ରାଉଡ଼ି ହେଲାପରେ, ନବୀନ ମହାଚେତନା ଦିଗ, ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣାର ସହିତ ଏକତାରେ ଆସିଲା।
ଜୀଵତାମ୍ ଆଗତା ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରଵଲନାକ୍ରମାତ୍ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଗମୃଗୀଵୀରୁତ୍କୀଟଦେଵାସୁରାଦିକମ୍
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱରେ ଶକ୍ତି ଲିନ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଜୀବଗୁଡିକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ପଶୁ, ଗଛ, ପୋକ, ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଯସ୍ମିନ୍ ନିତ୍ଯେ ତତେ ତନ୍ତୌ ଦୃଢେ ସ୍ରଗ୍ ଇଵ ତିଷ୍ଠତି । ସଦସଦ୍ଗ୍ରଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵାଙ୍ଗେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣି
ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦୃଢ଼ ଆଧାର ଉପରେ, ମାଳା ତାରରେ ବସିଥିବା ପରି, ସତ ଓ ଅସତ ମିଶିଥିବା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ବିଶ୍ୱର ଦେହ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତାରେ ବସିଛି।
ନ ତଦ୍ ଦୂରେ ନ ନିକଟେ ନୋର୍ଧ୍ଵେ ନାଧୋ ନ ତେ ନ ମେ । ନ ପୂର୍ଵଂ ନାଦ୍ଯ ନ ପ୍ରାତର୍ ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ମଧ୍ଯଗମ୍
ଏହା ଦୂରେ ନୁହେଁ, ନିକଟେ ନୁହେଁ; ଉପରେ ନୁହେଁ, ତଳେ ନୁହେଁ; ତୁମର ନୁହେଁ, ମୋର ନୁହେଁ; ପୂର୍ବ ନୁହେଁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭାତ ନୁହେଁ; ଅସ୍ତି ନୁହେଁ, ନାସ୍ତି ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।
ଅନୁଭଵକଲନାଦ୍ ଋତେ ଽସ୍ଯ ମାତା ଭଵତି ନ ସର୍ଵଵିକଲ୍ପନେଷୁ ସତ୍ସୁ । ଫଲଦୁରୁଵିଭଵା ପ୍ରମାଣମାଲା ସ୍ଥିତିମ୍ ଉପଯାତି ନ ଵାରିଣୀଵ ଵହ୍ନିଃ
ଏହାର ସତ୍ୟତା କେବଳ ନିଜ ଅନୁଭବ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାଯାଏ; ବହୁ ପ୍ରକାର ଧାରଣା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଉତ୍ପତି କେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ । ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ରହିପାରେନାହିଁ, ସେପରି ଯୁକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ବହୁ ଫଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସ୍ଥିତିକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିପାରେନାହିଁ ।
ଯଥାପୃଷ୍ଟଂ ମୁନେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯି କଲ୍ଯାଣମ୍ ଅସ୍ତୁ ତେ । ଦେଶଂ ପ୍ରଯାମୋ ଽଭିମତମ୍ ଆଗଚ୍ଛୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପାର୍ଵତି
ମୁନି, ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ସେପରି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି; ତୁମର ଭଲ ହେଉ । ଚାଲ, ଆମେ ଚାହିଁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା; ପାର୍ବତୀ, ଆସ, ଉଠ ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନୀଲକଣ୍ଠୋ ଽସୌ ତ୍ଯକ୍ତପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲୌ ମଯି । ତତାର ପରିଵାରେଣ ସମମ୍ ଅମ୍ବରକୋଟରମ୍
ଏପରି କହି, ନୀଳକଣ୍ଠ ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପୁଷ୍ପଞ୍ଜଳି ଛାଡି, ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଆକାଶର ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗତେ ତ୍ରିଭୁଵନାଧିପତାଵ୍ ଉମେଶେ ସ୍ଥିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ତଦନୁ ସଂସ୍ମୃତିପୂର୍ଵମ୍ ଏଵ । ଅଙ୍ଗୀକୃତଂ ନଵପଵିତ୍ରତଯା ମଯାତ୍ମଦର୍ଭାସନଂ ଶ୍ରମଵତେଵ ମହାଶ୍ରୁତଂ ତତ୍
ତିନି ଭୁବନର ନାଥ ଉମାଶ୍ୱର ଯିବା ପରେ, ମୁଁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଥିଲି; ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ନୂତନ ପବିତ୍ରତାରେ ଆତ୍ମଦର୍ଭାସନକୁ ଗ୍ରହଣ କଲି, ଯେପରି ଅଧିକ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ।
ଏତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ପରେଶେନ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଚ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ରାମ ତ୍ଵମ୍ ଅପି ଜାନୀଷେ ଯଥେଦଂ ସମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣିଛି; ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନିଆ କଥାକୁ ବୁଝିଛ।
ଯତ୍ରାଲୀକମ୍ ଅଲୀକେନ କିଲାଲୀକଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଂ ସଂସାରମାଯାଯାଂ କିଂ ସତ୍ଯଂ କିମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେଇ ସଂସାର ମାୟାରେ କଣ ସତ୍ୟ ଏବଂ କଣ ଅସତ୍ୟ?
ଯଥା ଯେନ ଵିକଲ୍ପେନ ଯଦ୍ଵିକଲ୍ପେନ କଲ୍ପ୍ଯତେ । ତଥା ତେନାତ୍ମକଲ୍ପେନ ନ ସତାପ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେପରି ଯେଉଁ ଭାବନାରେ ଯେଉଁ ଭାବନା ହୁଏ, ସେଇ ନିଜ ଭାବନାରେ ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ଯଥା ଦ୍ରଵତ୍ଵଂ ପଯସି ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦୋ ନଭସ୍ଵତି । ଯଥା ନଭସି ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ତଥା ସର୍ଗତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନି
ଯେପରି ପାଣିରେ ତରଳତା, ପବନରେ ଉତ୍ସାହ, ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି, ସେପରି ଆତ୍ମାରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଅଛି।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତେନୈଵ କ୍ରମେଣାର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ଅଦ୍ଯ ଯାଵଦ୍ ଗତଵ୍ଯଗ୍ରଃ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅହମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେହି ସମୟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ପ୍ରକାରରେ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ପୂଜାରେ ଅବିରତ ଲଗି ରହିଛି, ମୋ ମନ କେବେ ବି ଭ୍ରମିତ ହୋଇନାହିଁ।
ଅନେନାର୍ଚାଵିଧାନେନ ମଯେମା ରାମ ଵାସନାଃ । ଅଖିନ୍ନେନାତିଵାହ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯଵହାରପରା ଅପି
ଏହି ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା, ରାମ, ମୋର ଜୀବନର ସାଧାରଣ ଆଶା-ଇଚ୍ଛାମାନେ ବି ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ମୋତେ କେବେ ଥକାନି ଆସେନାହିଁ।
ଯଥାପ୍ରାପ୍ତୈଃ କ୍ରିଯାଚାରକୁସୁମୈର୍ ଆତ୍ମନୋ ଽର୍ଚନମ୍ । ଵ୍ଯୁଚ୍ଛିନ୍ନମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଛିନ୍ନଂ ମେ ନ କଦାଚିଦ୍ ଅହର୍ନିଶମ୍
ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚରଣର ଫୁଲ ମିଳିଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ନେଇ ମୁଁ ଆତ୍ମାର ପୂଜା କରେ; ଏହି ପୂଜା କେବେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ବି ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଦିନ ରାତି ମୁଁ ଏହି ପୂଜାରେ ଲଗି ରହିଛି।
ଗ୍ରାହ୍ଯଗ୍ରାହକସମ୍ବନ୍ଧେ ସାମାନ୍ଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ । ଯୋଗିନସ୍ ସାଵଧାନତ୍ଵଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ଥିବା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରାଯିବାର ସାଧାରଣ ସମ୍ପର୍କରେ, ଯୋଗୀଙ୍କର ଜାଗୃତ ଚିତ୍ତ ଯେଉଁଥିରେ ରହେ, ସେହି ଆତ୍ମାର ପୂଜା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାନଯା ରଘୁପତେ ସଙ୍ଗମୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ସଂସାରେ ଵିପୁଲାରଣ୍ଯେ ଵିହରାସ୍ମିନ୍ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଅସକ୍ତ ମନ ନେଇ, ରଘୁପତି, ତୁମେ ଏହି ବିଶାଳ ସଂସାରର ଜଙ୍ଗଲରେ ବିଚରଣ କରୁଛ, ଏବଂ କେବେ ଥକି ନପଡ଼ୁଛ।
ଦୁଃଖେ ମହତି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଧନବନ୍ଧୁଵିଯୋଗଜେ । ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ଵିଚାରଂ କୁରୁ ସୁଵ୍ରତ
ଧନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ବିୟୋଗରୁ ଯେତେବେଳେ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଦୃଢ଼ କରି ଧର, ଓ ସୁବ୍ରତ, ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ସୁଖଦୁଃଖେ ନ କର୍ତଵ୍ଯେ ଧନବନ୍ଧୂଦଯକ୍ଷଯୈଃ । ଏଵମ୍ପ୍ରାଯା ଏଵ ସର୍ଵା ନିତ୍ଯଂ ସଂସାରଦୃଷ୍ଟଯଃ
ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ, ଧନ ଓ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ଆଗମନ କିମ୍ବା ବିୟୋଗରେ ମନ ଦୁଃଖିତ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ଭାବରେ ସଂସାର ଦୃଷ୍ଟି ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ହୋଇଥାଏ।
ଜାନାସୀଵ ଗତୀଶ୍ ଚିତ୍ରା ଵିଷଯାଣାଂ ପ୍ରମାଥିନୀଃ । ଯଥା ଯାନ୍ତି ଯଥାଯାନ୍ତି ଯଥା ପରିଭଵନ୍ତି ଚ
ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପାଦାନର ଗତି, ସେମାନେ କିପରି ଆସନ୍ତି, କିପରି ଯାନ୍ତି, ଓ କିପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଏଵମ୍ ଏଵ ପ୍ରଵର୍ତନ୍ତେ ପ୍ରେମାଣି ଚ ଧନାନି ଚ । ଏଵମ୍ ଏଵାଵହୀଯନ୍ତେ ନିମିତ୍ତୈର୍ ଅଵିଚାରିତୈଃ
ଏଭଳି ଭାବରେ ପ୍ରେମ ଓ ଧନ ଉପଜିଥାଏ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବା କାରଣରେ ଏମିତି ହେବା ସାଧାରଣ।
ନ ତାସ୍ ତଵ ନ ତାସାଂ ତ୍ଵଂ ନିର୍ମଲସ୍ ତ୍ଵଂ ଜଗତ୍କ୍ରିଯାଃ । ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥଂ ଜଗତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କିଂ ମୁଧା ପରିତପ୍ଯସେ
ସେଗୁଡିକ ତୁମର ନୁହେଁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କର ନୁହେଁ; ତୁମେ ପବିତ୍ର, ଏଗୁଡିକ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ। ଏହି ଜଗତ ଏଭଳି, ତେଣୁ ବ୍ୟର୍ଥରେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରୁଛ?
ତ୍ଵମ୍ ଏଵାସି ଜଗଦ୍ରୂପଂ ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ଵିତତାକୃତିଃ । ନିଜାଵଯଵକାଵୃତ୍ତୌ କଃ କ୍ରମୋ ହର୍ଷଶୋକଯୋଃ
ତୁମେ ଏକା ଜଗତର ଆକୃତି, ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଅନେକ ରୂପରେ ବିସ୍ତାରିତ; ଯେତେବେଳେ ସବୁ କିଛି ତୁମର ନିଜ ଦେଖା, ଖୁସି କିମ୍ବା ଦୁଃଖର କଣ ସ୍ଥାନ?
ଚିଦେକତାନତାମ୍ ଏତ୍ଯ ସୌଷୁପ୍ତୀମ୍ ଆଗତସ୍ ସ୍ଥିତିମ୍ । ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ରାମ ତ୍ଵଂ ତୁର୍ଯାଵସ୍ଥାତ୍ମକୋ ଭଵ
ଅବିରତ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଏହି ସ୍ଥିତିକୁ ଆସି, ଆଜିଠୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରାମ, ତୁମେ ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥାର ସ୍ୱଭାବ ହେବା।