ସ୍ରଷ୍ଟାଦିପୁରୁଷସ୍ ତ୍ଵ୍ ଏଵଂ ସ୍ଵଯଂ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ହି ଯଃ । ସ ନିମେଷଂ ପ୍ରତି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସମୁଦେତ୍ଯ୍ ଅଥ ଲୀଯତେ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷମାନେ ଏଭଳି ନିଜେ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେମାନେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଦେଖାଦିଅନ୍ତି, ପୁନି ଗଲି ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ନିମେଷ ଏଵ କଲ୍ପୌଘମହାକଲ୍ପପରମ୍ପରାଃ । ପ୍ରତିଭାସଵିପର୍ଯାସମାତ୍ରେଣାନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ଏକ ଆଖି ଝପକାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି ଚକ୍ର ଓ ବଡ଼ ବଡ଼ ଯୁଗ ଅନୁଭବ ହୁଏ, କେବଳ ଦୃଶ୍ୟର ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା।
ପରମାଣୌ ପରମାଣୌ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵ୍ଯୋମ୍ନି କ୍ଷଣେ କ୍ଷଣେ । ସର୍ଗକଲ୍ପମହାକଲ୍ପଭାଵାଭାଵା ଭଵନ୍ତି ହି
ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରମାଣୁରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆକାଶରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସୃଷ୍ଟି, ଯୁଗ ଓ ବଡ଼ ଯୁଗର ଥିବା ଓ ନଥିବା ଘଟେ।
ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କେଚିଦ୍ ଅନ୍ଯୋଽନ୍ଯଂ ସାଧର୍ମ୍ଯଂ ଵାସନାଶତୈଃ । ମିଥଃ କେଚିନ୍ ନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କେଚିତ୍ ପଶ୍ଯନ୍ତି ନେତରମ୍
କେହି କେହି ଶତଶଃ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏକାଠି ଦେଖାଯାନ୍ତି; କେହି କେହି ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଆଉ କେହି କେହି କେବଳ ଏକପକ୍ଷୀୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
କେଚିନ୍ ନାନ୍ଯେନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟେନାପ୍ଯ୍ ଅସଦାତ୍ମନା । ସର୍ଗାସ୍ ସର୍ଗେଣ ସର୍ଵତ୍ର ସମ୍ଭଵନ୍ତି ନ ତେ ଶିଵେ
କିଛି ଲୋକ ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି, ଏହି ମିଥ୍ୟା ଆତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ । ସୃଷ୍ଟି ର ସହାୟତାରେ ସମସ୍ତଠାରେ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ନୁହେଁ ।
ଭଵନ୍ତି ପରମେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଵ୍ଯୋମରୂପା ଇତି ସ୍ଵଯମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଚ ସଦସଦ୍ରୂପା ଲୀଯନ୍ତେ ସ୍ଵପ୍ନଶୈଲଵତ୍
ସେମାନେ ପରମ ଆକାଶରେ ଆକାଶ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂ ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଭାବରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସ୍ୱପ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ପାହାଡ଼ ଭଳି ଲୟ ହୋଇଯାନ୍ତି ।
ସର୍ଗୈର୍ ନ ଦେଶ ଆକ୍ରାନ୍ତୋ ନ ଚ କାଲୋ ନ କର୍ତୃତା । ନ ଚୈତେ ସତ୍ସ୍ଵରୂପା ଵା ନ କଲ୍ପଂ ନୈଵ ଚ କ୍ଷଣମ୍
ସୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ସ୍ଥାନ ଦଖଳ ହୁଏନାହିଁ, ନା କୌଣସି ସମୟ ଅଛି, ନା କୌଣସି କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱ ଅଛି; ଏହାମାନେ ସତ୍ ରୂପ ନୁହେଁ, ନ ଏଠି କୌଣସି ଯୁଗ ଅଛି, ନ କି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ।
ନ ଚେଦଂ ଜାଯତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନ ଚ କିଞ୍ଚନ ନଶ୍ଯତି । ସ୍ଵଚମତ୍କାରରୂପେଣ ଚିଚ୍ ଚମତ୍କୁରୁତେ ଚିତି
ଏଠି କିଛି ଜନ୍ମ ହୁଏନାହିଁ, ନ କିଛି ନଶ୍ୱର ହୁଏ; ଚେତନା ନିଜର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ରୂପରେ ନିଜେ ଉପଲବ୍ଧି କରେ ।
ସ୍ଵପ୍ନପତ୍ତନନିର୍ମାଣପାତୋତ୍ପତନଵଜ୍ ଜଗତ୍ । ନ ଦେଶକାଲାକ୍ରମଣଂ କରୋତି ମନସାମ୍ ଅପି
ସ୍ୱପ୍ନରେ ଏକ ସହର ଉପଜିବା ଓ ନଷ୍ଟ ହେବା ପରି, ଏହି ବିଶ୍ୱ ଦେଶ କିମ୍ବା ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଚଳାଚଳ କରେନାହିଁ; ମନ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଚଳାଚଳ ଘଟେନାହିଁ।
ଯଥା ସଙ୍କଲ୍ପଶୈଲେନ ଦେଶକାଲାଦ୍ଯନନ୍ତକମ୍ । ଆକ୍ରାନ୍ତମ୍ ଅପି ନାକ୍ରାନ୍ତଂ ତଥୈଵ ଜଗତାସତା
ଯେପରି ଚିନ୍ତାର ପାହାଡ଼ ଅନେକ ଦେଶ, ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗକୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ବ୍ୟାପିଥାଏନାହିଁ; ସେହିପରି ଏହି ଅସତ୍ୟ ବିଶ୍ୱ ମଧ୍ୟ।
ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ଯଥାଦ୍ଯୋ ଽସୌ ପୁରୁଷସ୍ ସର୍ଗକାରକଃ । ଅନେନୈଵ କ୍ରମେଣେହ କୀଟସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ କ୍ଷଣାତ୍
ଯେପରି ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଉପଜିଯାଏ, ସେହିପରି ଏଠି ଏକ କୀଟ ମଧ୍ୟ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉପଜିଯାଏ।
ତସ୍ଥୁଷାମ୍ ଏଵମ୍ ଏଵେହ ଜାତଯୋ ହି ଚତୁର୍ଵିଧାଃ । ରୁଦ୍ରାଦ୍ଯାସ୍ ତରୁପର୍ଯନ୍ତାସ୍ ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ କ୍ଷଣଂ ପ୍ରତି
ଏହିପରି ଏଠି ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଚାରିପ୍ରକାର ଜନ୍ମ—ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଗଛ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉପଜିଯାଏ।
ପରମାପରମାସ୍ ସନ୍ତି ତଥା କେଚିଦ୍ ଅଣୂପମାଃ । ଏଷ ଏଵ କ୍ରମସ୍ ତେଷାଂ ସତି ଚାସତି ସର୍ଗକେ
ଏଠାରେ କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଓ କିଛି ଅନୁତ୍କୃଷ୍ଟ ଅଛନ୍ତି, ତଥା କିଛି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଅଛନ୍ତି; ସୃଷ୍ଟି ଥିଲେ କିମ୍ବା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଅଛି।
ଅସ୍ଯାସ୍ ସଂସାରମାଯାଯା ଏଵମ୍ଭୂତାର୍ଥଭାଵନାତ୍ । ଭେଦୋପଶାନ୍ତାଵ୍ ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ଭଵତ୍ଯ୍ ଉପଶମଶ୍ ଶିଵଃ
ଏହି ସଂସାର ମାୟାର ସତ୍ୟତାକୁ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦ୍ୱାରା, ଭିନ୍ନତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଶାନ୍ତିର ଶୁଭ ଅବସ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ନିମେଷଶତଭାଗାର୍ଧମାତ୍ରମ୍ ଏଵ ପରା ଚିତିଃ । ସ୍ଵରୂପତଶ୍ ଚେଲ୍ ଲୁଠିତା ତଦ୍ ଏଷୋଦେତ୍ଯ୍ ଅଵସ୍ଥିତିଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚେତନା ଏକ ନିମିଷର ଶତଭାଗ ଅର୍ଦ୍ଧ ଅଂଶ ପରିମାଣରେ ମଧ୍ୟ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହେଲେ, ଏହି ଅବସ୍ଥା ତାହାର ସ୍ୱରୂପ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ସା ଜ୍ଞରୂପା ଶିଲାକୋଶ ଇଵ ଚେତ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନି ସ୍ଥିତା । ତଦ୍ ଅନାଦ୍ଯଵଭାସାତ୍ମବ୍ରହ୍ମଶବ୍ଦେନ ଗୀଯତେ
ଯଦି ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଥିବା ଚେତନା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ପାହାଡ଼ ଭିତରେ ପଥର ଭଳି ଅଟୁଟ ରହେ, ତେବେ ତାହାକୁ ଆଦିହୀନ, ଆତ୍ମଜ୍ୟୋତି ଏବଂ 'ବ୍ରହ୍ମ' ନାମରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ।
ଅସ୍ମିନ୍ ପ୍ରୌଢିଂ ଗତେ ସର୍ଗେ ମହାଚିଚ୍ ଚେତନଂ ନଵମ୍ । ସଙ୍ଗମ୍ ଆଗତ୍ଯ ଦିଗ୍ଦେଶକାଲାଂଶପରମାଣୁନା
ଏହି ସୃଷ୍ଟି ପ୍ରାପ୍ତି ପ୍ରାଉଡ଼ି ହେଲାପରେ, ନବୀନ ମହାଚେତନା ଦିଗ, ସ୍ଥାନ, ସମୟ ଓ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣାର ସହିତ ଏକତାରେ ଆସିଲା।
ଜୀଵତାମ୍ ଆଗତା ଭୂତତନ୍ମାତ୍ରଵଲନାକ୍ରମାତ୍ । ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଗମୃଗୀଵୀରୁତ୍କୀଟଦେଵାସୁରାଦିକମ୍
ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭୂତତତ୍ତ୍ୱରେ ଶକ୍ତି ଲିନ ହେବା ଦ୍ୱାରା, ଜୀବଗୁଡିକ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ପଶୁ, ଗଛ, ପୋକ, ଦେବତା, ଅସୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଯସ୍ମିନ୍ ନିତ୍ଯେ ତତେ ତନ୍ତୌ ଦୃଢେ ସ୍ରଗ୍ ଇଵ ତିଷ୍ଠତି । ସଦସଦ୍ଗ୍ରଥିତଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵାଙ୍ଗେ ଵିଶ୍ଵକର୍ମଣି
ଏହି ଶାଶ୍ୱତ ଦୃଢ଼ ଆଧାର ଉପରେ, ମାଳା ତାରରେ ବସିଥିବା ପରି, ସତ ଓ ଅସତ ମିଶିଥିବା ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ, ବିଶ୍ୱର ଦେହ ଓ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତାରେ ବସିଛି।
ନ ତଦ୍ ଦୂରେ ନ ନିକଟେ ନୋର୍ଧ୍ଵେ ନାଧୋ ନ ତେ ନ ମେ । ନ ପୂର୍ଵଂ ନାଦ୍ଯ ନ ପ୍ରାତର୍ ନ ସନ୍ ନାସନ୍ ନ ମଧ୍ଯଗମ୍
ଏହା ଦୂରେ ନୁହେଁ, ନିକଟେ ନୁହେଁ; ଉପରେ ନୁହେଁ, ତଳେ ନୁହେଁ; ତୁମର ନୁହେଁ, ମୋର ନୁହେଁ; ପୂର୍ବ ନୁହେଁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭାତ ନୁହେଁ; ଅସ୍ତି ନୁହେଁ, ନାସ୍ତି ନୁହେଁ, ମଧ୍ୟରେ ନୁହେଁ।
ଅନୁଭଵକଲନାଦ୍ ଋତେ ଽସ୍ଯ ମାତା ଭଵତି ନ ସର୍ଵଵିକଲ୍ପନେଷୁ ସତ୍ସୁ । ଫଲଦୁରୁଵିଭଵା ପ୍ରମାଣମାଲା ସ୍ଥିତିମ୍ ଉପଯାତି ନ ଵାରିଣୀଵ ଵହ୍ନିଃ
ଏହାର ସତ୍ୟତା କେବଳ ନିଜ ଅନୁଭବ ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣାଯାଏ; ବହୁ ପ୍ରକାର ଧାରଣା ରହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଉତ୍ପତି କେଉଁଠି ମିଳେନାହିଁ । ଯେପରି ଅଗ୍ନି ଜଳରେ ରହିପାରେନାହିଁ, ସେପରି ଯୁକ୍ତିର ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ବହୁ ଫଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସ୍ଥିତିକୁ ସ୍ଥାପିତ କରିପାରେନାହିଁ ।
ଯଥାପୃଷ୍ଟଂ ମୁନେ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ତ୍ଵଯି କଲ୍ଯାଣମ୍ ଅସ୍ତୁ ତେ । ଦେଶଂ ପ୍ରଯାମୋ ଽଭିମତମ୍ ଆଗଚ୍ଛୋତ୍ତିଷ୍ଠ ପାର୍ଵତି
ମୁନି, ତୁମେ ଯେପରି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିଲା, ମୁଁ ସେପରି ଉତ୍ତର ଦେଇଛି; ତୁମର ଭଲ ହେଉ । ଚାଲ, ଆମେ ଚାହିଁଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ଯିବା; ପାର୍ବତୀ, ଆସ, ଉଠ ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନୀଲକଣ୍ଠୋ ଽସୌ ତ୍ଯକ୍ତପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଲୌ ମଯି । ତତାର ପରିଵାରେଣ ସମମ୍ ଅମ୍ବରକୋଟରମ୍
ଏପରି କହି, ନୀଳକଣ୍ଠ ମୋ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପୁଷ୍ପଞ୍ଜଳି ଛାଡି, ତାଙ୍କ ସହଯାତୀମାନେ ସହିତ ଆକାଶର ବିସ୍ତୃତ ପଥ ଅତିକ୍ରମ କଲେ ।
ତସ୍ମିନ୍ ଗତେ ତ୍ରିଭୁଵନାଧିପତାଵ୍ ଉମେଶେ ସ୍ଥିତ୍ଵା କ୍ଷଣଂ ତଦନୁ ସଂସ୍ମୃତିପୂର୍ଵମ୍ ଏଵ । ଅଙ୍ଗୀକୃତଂ ନଵପଵିତ୍ରତଯା ମଯାତ୍ମଦର୍ଭାସନଂ ଶ୍ରମଵତେଵ ମହାଶ୍ରୁତଂ ତତ୍
ତିନି ଭୁବନର ନାଥ ଉମାଶ୍ୱର ଯିବା ପରେ, ମୁଁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଥିଲି; ତାଙ୍କ ସ୍ମୃତିକୁ ମନେ ପକାଇ, ମୁଁ ନୂତନ ପବିତ୍ରତାରେ ଆତ୍ମଦର୍ଭାସନକୁ ଗ୍ରହଣ କଲି, ଯେପରି ଅଧିକ ଅଧ୍ୟୟନ ପରେ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ।
ଏତଦ୍ ଉକ୍ତଂ ପରେଶେନ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵ ଚ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ରାମ ତ୍ଵମ୍ ଅପି ଜାନୀଷେ ଯଥେଦଂ ସମଵସ୍ଥିତମ୍
ଏହି କଥା ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ କହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଜାଣିଛି; ରାମ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦିନିଆ କଥାକୁ ବୁଝିଛ।
ଯତ୍ରାଲୀକମ୍ ଅଲୀକେନ କିଲାଲୀକଂ ଵିଲୋକ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଂ ସଂସାରମାଯାଯାଂ କିଂ ସତ୍ଯଂ କିମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଅସତ୍ୟ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, ସେଇ ସଂସାର ମାୟାରେ କଣ ସତ୍ୟ ଏବଂ କଣ ଅସତ୍ୟ?
ଯଥା ଯେନ ଵିକଲ୍ପେନ ଯଦ୍ଵିକଲ୍ପେନ କଲ୍ପ୍ଯତେ । ତଥା ତେନାତ୍ମକଲ୍ପେନ ନ ସତାପ୍ଯ୍ ଅନୁଭୂଯତେ
ଯେପରି ଯେଉଁ ଭାବନାରେ ଯେଉଁ ଭାବନା ହୁଏ, ସେଇ ନିଜ ଭାବନାରେ ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଅନୁଭବ ହୁଏନାହିଁ।
ଯଥା ଦ୍ରଵତ୍ଵଂ ପଯସି ଯଥା ସ୍ପନ୍ଦୋ ନଭସ୍ଵତି । ଯଥା ନଭସି ଶୂନ୍ଯତ୍ଵଂ ତଥା ସର୍ଗତ୍ଵମ୍ ଆତ୍ମନି
ଯେପରି ପାଣିରେ ତରଳତା, ପବନରେ ଉତ୍ସାହ, ଆକାଶରେ ଶୂନ୍ୟତା ଅଛି, ସେପରି ଆତ୍ମାରେ ସୃଷ୍ଟିର ଶକ୍ତି ଅଛି।
ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ତେନୈଵ କ୍ରମେଣାର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ଅଦ୍ଯ ଯାଵଦ୍ ଗତଵ୍ଯଗ୍ରଃ କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅହମ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ
ସେହି ସମୟରୁ ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ପ୍ରକାରରେ ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାର ପୂଜାରେ ଅବିରତ ଲଗି ରହିଛି, ମୋ ମନ କେବେ ବି ଭ୍ରମିତ ହୋଇନାହିଁ।
ଅନେନାର୍ଚାଵିଧାନେନ ମଯେମା ରାମ ଵାସନାଃ । ଅଖିନ୍ନେନାତିଵାହ୍ଯନ୍ତେ ଵ୍ଯଵହାରପରା ଅପି
ଏହି ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀ ଦ୍ୱାରା, ରାମ, ମୋର ଜୀବନର ସାଧାରଣ ଆଶା-ଇଚ୍ଛାମାନେ ବି ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ସହଜରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ମୋତେ କେବେ ଥକାନି ଆସେନାହିଁ।