ଵାତସତ୍ତା ସ୍ପନ୍ଦସତ୍ତା ସ୍ପର୍ଶସତ୍ତା ତଥୈଵ ଚ । ତ୍ଵକ୍ସତ୍ତା ତୈଜସୀ ସତ୍ତା ତଥା ସତ୍ତା ପ୍ରକାଶିନୀ
ବାୟୁର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, କମ୍ପନର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସ୍ପର୍ଶର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ତେଣୁ ଚର୍ମର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଅଗ୍ନିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ ଆଲୋକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ—
ଦୃକ୍ସତ୍ତା ଜଲସତ୍ତା ଚ ସ୍ଵାଦସତ୍ତା ତଥାପି ଚ । ତଥୈଵ ରସସତ୍ତା ଚ ଗନ୍ଧସତ୍ତା ତଥୈଵ ଚ
ଦୃଷ୍ଟିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଜଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସ୍ୱାଦର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ତେଣୁ ରସର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଏବଂ ଗନ୍ଧର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ—
ଭୂସତ୍ତା ଦେହସତ୍ତା ଚ ପିଣ୍ଡସତ୍ତା ଚ ପୀଵରୀ । ଦେଶସତ୍ତା କାଲସତ୍ତା ସର୍ଵାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆକାରଵର୍ଜିତାଃ
ମାଟିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଦେହର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଏହି ଦେହ ଗଠନର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ପୂର୍ଣ୍ଣତାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଅଞ୍ଚଳର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସମୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ—ଏସବୁରେ କୌଣସି ଆକାର ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସତ୍ତାଗଣଂ ଚେତଃ କ୍ରୋଡୀକୃତ୍ଯ ଖରୂପଧୃତ୍ । ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଆଶ୍ରିତପତ୍ତ୍ରାଦି ବୀଜଵଜ୍ ଜୀଵତାଂ ଗତମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମନ ଭିତରେ ଏକଠା ହୋଇ, ଆକାଶ ଭଳି ରୂପ ଧାରଣ କରେ; ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କ ଭିତରେ ବୀଜ ଭଳି ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଦେଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଏତତ୍ ପୁର୍ଯଷ୍ଟକଂ ଵିଦ୍ଧି ଦେହୋ ଽଯଂ ଚାତିଵାହିକଃ । ଅପରାବୋଧମ୍ ଏତତ୍ ତତ୍ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅଂଶଵିଭାଗଵତ୍
ଏହାକୁ 'ପୁର୍ୟଷ୍ଟକ' ବୋଲି ଜାଣ; ଏହି ଦେହ ଅତିବାହିକ ଅବସ୍ଥା। ଏହି ଅବିଜ୍ଞତାର ଅବସ୍ଥା, ଏହା ନିଜ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଭାଗ କରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
ଏତଦ୍ ଯଦ୍ ଅଙ୍ଗସମ୍ପନ୍ନଂ ସମ୍ପନ୍ନଂ ତନ୍ ନ କିଞ୍ଚନ । ନ ଜାତଂ ନ ଚ ସଦ୍ରୂପଂ ନ ଚିଦାଦି ନ ଚେତରତ୍
ଯାହା ଅଂଗପ୍ରଦାନ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି କିଛି ନାହିଁ; ଏହା ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ, ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଚେତନା ନୁହେଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ପରେ ପରଂ ପ୍ରସ୍ଫୁରତି କେଵଲଂ କେଵଲାତ୍ମ ସତ୍ । ଜଲପୀଠସ୍ଯ ଜଠରେ ଜଲଦ୍ରଵଵିଲାସଵତ୍
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପରମ ଆତ୍ମା କେବଳ ନିଜ ମଧ୍ୟରୁ ନିର୍ମଳ ଭାବେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ, ଯେପରି ଜଳବୁଦ୍ବୁଦର ଭିତରେ ପାଣିର ଖେଳ ଦେଖାଯାଏ।
ସଂଵିତ୍ସଂଵେଦନୈକାତ୍ମ ପୃଥଗ୍ ଏତଦ୍ ଅଚେତିତମ୍ । ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ପରିଜ୍ଞାତଂ ସଙ୍କଲ୍ପନଗରୋପମମ୍
ଏହି ଅଚେତନ ଅଂଶ, ଯାହା ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ଏକ ଭାବନାର ନଗର ଭଳି ପ୍ରତୀତି ହୁଏ, ଯଦିଓ ଏହାର ସାର୍ଥକତା କେବଳ ଚେତନା ଓ ଜ୍ଞାନ।
ସଂଵେଦନପରିଜ୍ଞାନାଚ୍ ଛିଵତାମ୍ ଏଵ ଗଚ୍ଛତି । ଅଜାତମ୍ ଏଵ ଵା ଯତ୍ ତତ୍ କଥଂ ଗଚ୍ଛତି ଵସ୍ତୁତାମ୍
ଚେତନାକୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଚିହ୍ନିଲେ, ଏହା ଶିବତ୍ୱରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; କିନ୍ତୁ ଯାହା କେବଳ ଅଜନ୍ମା, ସେ କେମିତି ସତ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବ?
ଅଥୈତଦ୍ ଵିନ୍ଦତେ ସ୍ଵାନ୍ତଂ ସଙ୍କଲ୍ପାଦ୍ ଅଣୁତାଂ ସ୍ଵତଃ । ତନ୍ମାତ୍ରସତ୍ତାସ୍ ତସ୍ଯାଣୋର୍ ଏତାଃ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଦେହକମ୍
ତାପରେ, ଏହି ଚେତନା ନିଜ ମନରେ ଭାବନା ଦ୍ୱାରା ନିଜର ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ଅନୁଭବ କରେ; ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ଏବଂ ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନେ ଦେହକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି।
ଅଣୁସ୍ଥୂଲତ୍ଵମ୍ ଆପନ୍ନଂ ତଦ୍ ଏଵାଶୁ ପ୍ରପଶ୍ଯତି । ତସ୍ଯ ତନ୍ମାତ୍ରରନ୍ଧ୍ରାଣି ଯଥାଦେଶଂ ଚ ପଶ୍ଯତି
ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମତାକୁ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଦେଖିଥାଏ, ଏବଂ ସେ ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କର ରନ୍ଧ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ସେମାନଙ୍କର ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିପାରେ।
ତତଃ ପୁରୁଷରୂପୈକଭାଵନାତ୍ ପୁରୁଷାକୃତିମ୍ । କାକତାଲୀଯଵଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁଷ୍ଟଂ ପୁଷ୍ଟଂ ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ତାପରେ, ମନେ ମାନବ ଆକୃତିର ଏକମାତ୍ର ଭାବ ଆସିଲେ, ସେ ମାନବ ଆକୃତିକୁ ଦେଖିଥାଏ। କାଉଁଠି କାଉଁଠି ଖଜୁରି ଫଳ ପଡ଼ିବା ପରି, ଏହି ଦେଖିବାରେ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଜୀଵ ଏତଦଵସ୍ଥୋ ଽଥ ସ୍ଥିତଂ ପଶ୍ଯତି ଦେହକମ୍ । ଅସନ୍ତମ୍ ଏଵ ଗନ୍ଧର୍ଵପୁରଂ ସ୍ଵପ୍ନପୁରଂ ଯଥା
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଜୀବ, ଦେହକୁ ଏମିତି ଦେଖେ ଯେ, ଏହା ସତ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅସତ୍ୟ; ଏହା ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର କିମ୍ବା ସ୍ୱପ୍ନର ନଗର ପରି ଅସଲିକ୍ ଅଟେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵନଗରାକାରମ୍ ଅପି ସ୍ଵପ୍ନପୁରୋପମମ୍ । ଜଗଦ୍ ଦୁଃଖାଯ ଦୁଃଖସ୍ଯ କାତ୍ର ଯୁକ୍ତିଃ ପରିକ୍ଷଯେ
ଯଦିଓ ଏହି ସଂସାର ଗନ୍ଧର୍ବ ନଗର ଭଳି, ସ୍ୱପ୍ନ ନଗର ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯେତେବେଳେ ଏହା ନଶ୍ୱର, ତେବେ ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଦୁଃଖ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାର କ'ଣ କାରଣ ଅଛି?
ଵାସନାଵଶତୋ ଦୁଃଖଂ ଵିଦ୍ଯମାନେ ଚ ସା ଭଵେତ୍ । ଅଵିଦ୍ଯମାନଂ ଚ ଜଗନ୍ ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁଭଙ୍ଗଵତ୍
ମନର ଗୁପ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଏହି ଇଚ୍ଛା ଥିଲେ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ରହିଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସଂସାର ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣି ଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
ଅତଃ କିଂ ଵାସ୍ଯତେ କେନ କସ୍ଯ ଵା ଵାସନା କୁତଃ । କଥଂ ସ୍ଵପ୍ନନରେଣାଙ୍ଗ ମୃଗତୃଷ୍ଣାମ୍ବୁ ପୀଯତେ
ତେଣୁ କିଏ କାହାକୁ ବାନ୍ଧିଛି, କାହାର ଏହି ଇଚ୍ଛା, ଏହା କେଉଁଠୁ ଆସିଛି? ହେ ପ୍ରିୟ, ସ୍ୱପ୍ନ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକ କିପରି ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣି ପିଇପାରିବ?
ସସ୍ରଷ୍ଟରି ତୁ ସାହନ୍ତେ ସମନୋମନନାଦିକେ । ଅଵିଦ୍ଯମାନେ ଜଗତି ଯତ୍ ସତ୍ ତତ୍ ପରିଶିଷ୍ଯତେ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମନ ଓ ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ଥିଲେ, ସଂସାର ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ଅସଲି ଅଛି, ସେଇ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।
ଯତ୍ର ନୋ ଵାସନା ନୈଵ ଵାସକଂ ନ ଚ ଵାସ୍ଯତା । କେଵଲଂ କେଵଲୀଭାଵସ୍ ସଂଶାନ୍ତସକଲଭ୍ରମଃ
ଯେଉଁଠି ନ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ନ ଏହାର କୌଣସି ଅନ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ, ନ କୌଣସି ରଙ୍ଗ ଲାଗିଛି—ସେଠି କେବଳ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ରହିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ସାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ।
ଯସ୍ଯ ସତ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସତ୍ଯୋ ଵା ଶୂନ୍ଯ ଏଵ ହି ଯକ୍ଷକଃ । ଵିଲୀନସ୍ ତସ୍ଯ କୈଵଲ୍ଯାତ୍ କିମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ଯାହା ପାଇଁ ଯକ୍ଷ କି ସତ୍ୟ, କି ଅସତ୍ୟ, ସେ କେବଳ ଶୂନ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି, ଏବଂ ସେ ଏକାକୀତ୍ୱରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ, ତାହା ପରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅବଶିଷ୍ଟ ରହେ କି ?
ଶୂନ୍ଯ ଏଵ ହି ଵେତାଲ ଇଵେତ୍ଥଂ ଚିତ୍ତଵାସନା । ଉଦିତେଯଂ ଜଗନ୍ନାମ୍ନୀ ତଚ୍ଛାନ୍ତୌ ଶାନ୍ତିର୍ ଅକ୍ଷତା
ଯେପରି ଏକ ଭୂତ ମାତ୍ର ଶୂନ୍ୟ, ସେପରି ମନର ଆଦତ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ; ଏହି ଯେଉଁଥିରେ ଜଗତ୍ ଉଦୟ ହୁଏ, ଏବଂ ଶାନ୍ତିରେ ଲୟ ହୁଏ, ସେଠାରେ ଅବିଚଳିତ ଶାନ୍ତି ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ ।
ଅହନ୍ତାଯାଂ ଜଗତି ଚ ମୃଗତୃଷ୍ଣାଜଲେ ଚ ଯଃ । ସାସ୍ଥସ୍ ତଂ ଚିଦ୍ଘନତରଂ ନୋପଦେଶ୍ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସାଵ୍ ଇତି
ଯେଉଁଠି ଆହଂଭାବ ଓ ଜଗତ୍ ମୃଗତୃଷ୍ଣାର ପାଣି ଭଳି ଅଛି, ଏବଂ ଯିଏ ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ଚେତନାରେ ଦୃଢ଼ ଅଟୁଟ ରହିଛି, ସେଉଁଠି ଆଉ କିଛି ଶିଖାଇବାକୁ ଅଛିନାହିଁ, କାରଣ ସେ ନିଜେ ଏହି ଚେତନା ।
ଜୀଵଂ ଵିଵେକିନମ୍ ଇହୋପଦିଶନ୍ତି ତଜ୍ଜ୍ଞା ନୋ ବାଲମ୍ ଉଦ୍ଭ୍ରମମ୍ ଅସନ୍ମଯମ୍ ଆର୍ଯମୁକ୍ତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନ୍ ପ୍ରଶାସ୍ତି କିଲ ଯଃ କନକାଵଦାତାଂ ସ ସ୍ଵପ୍ନଦୃଷ୍ଟପୁରୁଷାଯ ସୁତାଂ ଦଦାତି
ଏଠାରେ ଜୀବନ୍ତ, ବିବେକଶୀଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶିଖାନ୍ତି, ଶିଶୁସ୍ଵଭାବ, ଅସ୍ଥିର, ଅସତ୍ୟ କିମ୍ବା କେବଳ ନାମକୁ ଉଚ୍ଚ ଜନ୍ମ ଥିବାକୁ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଜଣେ ଲୋକ ନିଜ ସ୍ଵପ୍ନରେ ଦେଖିଥିବା ପୁରୁଷକୁ ନିଜ ସୁନ୍ଦର, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପରି ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଦିଏ, ସେପରି ।
ତତସ୍ ସ ଜୀଵୋ ଭଗଵନ୍ ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ ଦେହସମ୍ଭ୍ରମମ୍ । ଆଦିସର୍ଗେ ନଭସ୍ସଂସ୍ଥଃ କାମ୍ ଅଵସ୍ଥାମ୍ ଉପୈତି ହି
ତାପରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେ ଜୀବ ଦେହର ଅସ୍ଥିରତାକୁ ଦେଖେ; କାରଣ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଆକାଶରେ ବସିଥାଏ, ସେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ପରସ୍ମାତ୍ ପରମେ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ପୂର୍ଵୋକ୍ତକ୍ରମଵଦ୍ ଵପୁଃ । ଜୀଵଃ ପଶ୍ଯତି ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଅସତ୍ସ୍ଵପ୍ନନରୋ ଯଥା
ଉପରୋକ୍ତ ଭାବରେ, ସେ ଅତି ପରମ ଆକାଶରେ ଜୀବ ଦେହକୁ ପ୍ରକଟ ଭାବେ ଦେଖେ, ଯେପରିକି ଏକ ମିଥ୍ୟା ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଣିଷ ନିଜକୁ ଦେଖେ।
ସର୍ଵଗତ୍ଵାଚ୍ ଚିଦ୍ଘନସ୍ଯ କାର୍ଯଂ ସ୍ଵପ୍ନନରୋ ଽପି ହି । ଯଥା କରୋତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତଥା ଜୀଵସ୍ଯାପି ଶରୀରଦୃକ୍
ଚେତନା ସବୁଠାରେ ଥିବା ଏବଂ ଗଢ଼ିତ ଥିବାଦ୍ୱାରା, ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିବା ମଣିଷ ଯେପରି ତାଙ୍କର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେହକୁ ସହଜରେ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସେହିପରି ଜୀବ ମଧ୍ୟ ଦେହକୁ ଦେଖେ।
ସନାତନୋ ଽହମ୍ ଅଵ୍ଯକ୍ତଃ ପୁମାନ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅଭିଧାସ୍ ତତଃ । କରୋତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନି ତେନାସୌ ପ୍ରଥମଃ କଥିତଃ ପୁମାନ୍
ତାପରେ, 'ମୁଁ ଶାଶ୍ୱତ ଏବଂ ଅଦୃଶ୍ୟ ପୁରୁଷ' ବୋଲି କହି, ସେ ନିଜକୁ ଏଭଳି ଚିହ୍ନଟ କରେ; ଏହିପରି ଭାବେ, ସେ ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ହେବାକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯେପରି ପୂର୍ବରୁ କୁହାଯାଇଛି।
ଏଵଂ ସ ସର୍ଗେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ପ୍ରଥମୋ ଽର୍ଥସ୍ ସଦାଶିଵଃ । କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଵିଷ୍ଣୁର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତୋ ନାଭ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନପିତାମହଃ
ଏଭଳି, କେତେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ପ୍ରଥମେ ସଦାଶିବଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ମନାଯାଏ; ଆଉ କେତେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବୋଲାଯାଏ, ଏଠାରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଜନ୍ମ ନେଇନାହାନ୍ତି।
ପିତାମହସ୍ ସ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଚେତରଃ । ସ ଚ ସଙ୍କଲ୍ପପୁରୁଷସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପାନ୍ ମୂର୍ତିମାନ୍ ସ୍ଥିତଃ
କେଉଁଠି ସେ ପିତାମହ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି, ଆଉ କେଉଁଠି ଅନ୍ୟ କେହି ଅଟେ; ସେ ଇଚ୍ଛାର ଆଧାରରେ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ପୁରୁଷ, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି।
ପୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରଥମସଙ୍କଲ୍ପସ୍ ତାଂ ମନୋମୂର୍ତିମ୍ ଆସ୍ଥିତଃ । ଯଦ୍ ଯଥା କଲ୍ପଯତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତତ୍ ତଥାନୁଭଵତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ପ୍ରଥମ ଇଚ୍ଛାରେ ଶକ୍ତି ପାଇ, ସେ ମନର ଆକୃତି ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସେ ଯାହା ଭାବନା କରନ୍ତି, ତାହା ସେ ତୁରନ୍ତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ତତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସଦ୍ରୂପମ୍ ଅଖିଲଂ ଶୂନ୍ଯେ ଵେତାଲକୋ ଯଥା । ଭ୍ରମଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ସଦ୍ରୂପମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଅହନ୍ତାଜଗଦ୍ଗତିଃ
ଏ ସବୁ ଆସଲେ ଅସତ୍ୟ, ଶୂନ୍ୟରେ ଭୂତ ପରି; କିନ୍ତୁ ଭ୍ରମିତ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଏହା ସତ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏଭଳି ଆମି-ଭାବ ଓ ସଂସାରର ଚଳାଚଳ ଆସେ।