ଯଥା କଥଞ୍ଚିଦ୍ ଅଙ୍ଗାରଂ ନିଘୃଷ୍ଯ କ୍ଷାଲଯଞ୍ ଶିଶୁଃ । କରନୈର୍ମଲ୍ଯମ୍ ଆପ୍ନୋତି କାର୍ଷ୍ଣ୍ଯାଙ୍ଗାରକ୍ଷଯେ ଯଥା
ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ କେତେଭଳି ଏକ ଅଙ୍ଗାରକୁ ଘସି ଧୋଇଲେ, ଅଙ୍ଗାରର କଳାପଣି ହଟିଗଲେ ତାହାର ହାତ ସଫା ହୋଇଯାଏ,
ଯଥା କଥଞ୍ଚିଚ୍ ଛାସ୍ତ୍ରାଢ୍ଯୈର୍ ଭାଗୈର୍ ଭାଗଂ ଵିଚାରଯନ୍ । ସାତ୍ତ୍ଵିକୈସ୍ ତାମସଂ ନାଶାଦ୍ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଆତ୍ମୋଦଯସ୍ ତଥା
ସେପରି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଶୁଦ୍ଧ ଅଂଶରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଅଂଶକୁ ଯେପରି ଭାବିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତା ଦୁହିଁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଆତ୍ମାର ଉଦୟ ହୁଏ।
ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ଵିଚାରଯତି ଚାତ୍ମନା । ଆତ୍ମୈଵାସ୍ତୀହ ନାଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାକ୍ଷଯଂ ଵିଦୁଃ
ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖେ ଓ ନିଜେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ; ଏଠାରେ କେବଳ ଆତ୍ମା ଅଛି—ଅଜ୍ଞାନ କିଛି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଅଜ୍ଞାନର ନଶ୍ୱରତା ଅଜ୍ଞାନ ନିଜେ।
ଯାଵତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଦଂ ଵସ୍ତୁ ନାନେଵାତ୍ମାଵଗମ୍ଯତେ । କ୍ରମା ଗୁରୂପଦେଶାଦ୍ଯା ନାତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି କିଛି ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ଏକା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏନାହିଁ। ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମିକ ଉପାୟ ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନର କାରଣ ନୁହେଁ।
ଗୁରୁର୍ ହୀନ୍ଦ୍ରିଯଵୃନ୍ଦାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ଷଯାତ୍ । ଯଦ୍ ଵସ୍ତୁ ଯତ୍କ୍ଷଯପ୍ରାପ୍ଯଂ ତତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ସତି ନାପ୍ଯତେ
ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସାର, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେଇ ଶାନ୍ତିରେ ଯେଉଁଠିକି ଲାଭ ହୁଏ, ସେଉଁଠିକି ଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କିଛି ରହି ନଥାଏ।
ଅକାରଣା ଅପି ପ୍ରାପ୍ତା ଭୃଶଂ କାରଣତାଂ ଦ୍ଵିଜ । କ୍ରମା ଗୁରୂପଦେଶାଦ୍ଯା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯେ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, କାରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ଏକ କାରଣ ହେବାକୁ ଆସେ। ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀରେ-ଦୀରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
କ୍ରମେ ଗୁରୂପଦେଶାନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଶିଷ୍ଯବୋଧତଃ । ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯୋ ଽପି ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମା ପ୍ରସୀଦତି
ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାଲିଲେ ଓ ଶିଷ୍ୟ ବୁଝିଲେ, ଯେଉଁ ଆତ୍ମା କଥାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଇ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଆପଣେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥୈର୍ ବୁଧ୍ଯତେ ନାତ୍ମା ଗୁରୋର୍ ଵାଚା ନ ଚାନଘ । ବୁଧ୍ଯତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵୈଷ ସ୍ଵବୋଧଵଶତସ୍ ସ୍ଵତଃ
ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ବୁଝିହେବା ନୁହେଁ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜର ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ନିଜକୁ ବୁଝିପାରେ।
ଗୁରୂପଦେଶଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥୈର୍ ଵିନା ଚାତ୍ମା ନ ବୁଧ୍ଯତେ । ଏତତ୍ସଂଯୋଗସତ୍ତୈଵ ସ୍ଵାତ୍ମଜ୍ଞାନପ୍ରକାଶିନୀ
ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବିନା, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ବୁଝିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୁଇଁର ଏକତା ଥିଲେ ମାତ୍ର ନିଜ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନ ଉଜାଗର ହୁଏ।
ଗୁରୁଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଶିଷ୍ଯାଣାଂ ଚିରସଂଯୋଗସତ୍ତଯା । ଅହନୀଵ ଜନାଚାର ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଗୁରୁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ସମ୍ପର୍କ ରହିଲେ, ଦିନ ଆସିବା ପରି ନିଜ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନ ଦୈନିକ ଜୀବନରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
କର୍ମବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିଯାଦ୍ଯନ୍ତସୁଖଦୁଃଖାଦିସଙ୍କ୍ଷଯଃ । ଶିଵ ଆତ୍ମେତି କଥିତସ୍ ତତ୍ ସଦ୍ ଇତ୍ଯାଦିନାମଭିଃ
କାର୍ଯ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ-ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେବାକୁ 'ଶିବ', 'ଆତ୍ମା', 'ସତ୍' ଓ ଏହିପରି ନାମରେ କୁହାଯାଏ।
ଯତ୍ରେଦମ୍ ଅଖିଲଂ ନାସ୍ତି ତଦ୍ରୂପେଣୈଵ ଚାସ୍ତି ଵା । ତଦ୍ ଆକାଶାଦ୍ ଅଚ୍ଛତରମ୍ ଅନନ୍ତଂ ସଦ୍ ଇହାସ୍ତି ହି
ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କିଛି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଜ ରୂପରେ ଅଛି, ସେଠି ଆକାଶଠାରୁ ଶୁଦ୍ଧ, ଅନନ୍ତ ଓ ସତ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ଅଛି।
ଅଵିଶ୍ରାନ୍ତତଯା ତତ୍ର ତନ୍ଵଵିଦ୍ଯୈର୍ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ । ଵିଚିତ୍ରଶୁଦ୍ଧମନନକଲଙ୍କକଲିତାତ୍ମଭିଃ
ସେଠାରେ ମୁକ୍ତିକୁ ଆଶା କରୁଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ଦୀଘା ଉଦ୍ୟମରେ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବୁଦ୍ଧି ଧାରଣ କରି, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଦୋଷମୁକ୍ତ ମନ ରଖି, ଅନବିରତ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।
ଅଦୂର ଏଵ ତିଷ୍ଠଦ୍ଭିର୍ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତପଦସ୍ଯ ତୈଃ । ମୋକ୍ଷୋପାଯକବୋଧାଯ ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥରଚନାଯ ଚ
ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତିର ସ୍ଥିତିକୁ ଅତି ନିକଟରେ ରହି, ସେମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବିଷୟରେ ଗ୍ରନ୍ଥ ରଚନା କରନ୍ତି ଏବଂ ମୁକ୍ତିର ଉପାୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରରୁଦ୍ରପ୍ରମୁଖୈର୍ ଲୋକପାଲୈସ୍ ସପଣ୍ଡିତୈଃ । ପୁରାଣଵେଦସିଦ୍ଧାନ୍ତସିଦ୍ଧଯେ ଭାଵିତାତ୍ମଭିଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକପାଳମାନେ, ପାଣ୍ଡିତମାନେ ସହିତ, ଯେଉଁମାନେ ସତ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଛନ୍ତି, ପୁରାଣ ଓ ବେଦର ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି।
ଚିଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ଶିଵ ଆତ୍ମେଶପରମାତ୍ମେଶ୍ଵରାଦିକାଃ । ଏକସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପିତାସ୍ ସଞ୍ଜ୍ଞା ନିସ୍ସଞ୍ଜ୍ଞେ ପୃଥଗ୍ ଈଶ୍ଵରେ
ଚିତ୍ତ, ବ୍ରହ୍ମ, ଶିବ, ଆତ୍ମା, ଈଶ୍ୱର, ପରମାତ୍ମା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ନାମଗୁଡିକୁ ଏକାଟି ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ଈଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ନାମ ଓ ଭିନ୍ନତାରୁ ପରେ।
ଏଵମ୍ ଏତଜ୍ ଜଗତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଶିଵନାମକମ୍ । ସର୍ଵଥା ସର୍ଵଦା ସର୍ଵେଣାର୍ଚଯନ୍ ସୁଖମ୍ ଆସ୍ସ୍ଵ ଭୋଃ
ଏହିପରି, ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛି ତୁମର ନିଜ ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହାକୁ 'ଶିବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ସମସ୍ତ ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରରେ, ସମସ୍ତ ହୃଦୟରୁ ଏହାକୁ ପୂଜା କର, ଓ ବନ୍ଧୁ, ଏହିପରି ଆନନ୍ଦରେ ବସ।
ଶିଵ ଆତ୍ମା ପରଂ ବ୍ରହ୍ମେତ୍ଯାଦିଶବ୍ଦେ ଽସ୍ତି ଭିନ୍ନତା । ସଵାସନୈର୍ ଵିରଚିତା ଜ୍ଞସ୍ଯ ଭେଦୋ ନ ଵସ୍ତୁନି
'ଶିବ', 'ଆତ୍ମା', 'ପରମ ବ୍ରହ୍ମ' ଏବଂ ଏହିପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶବ୍ଦଗୁଡ଼ିକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ କେବଳ ଆମ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ବୃତ୍ତିମାନେ ଦ୍ୱାରା; ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ ପାଇଁ ତତ୍ତ୍ୱରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଦେଵାର୍ଚନଂ କୁର୍ଵଞ୍ ଜ୍ଞୋ ନିତ୍ଯଂ ମୁନିନାଯକ । ଯତ୍ରାସ୍ମଦାଦଯୋ ଭୃତ୍ଯାସ୍ ତତ୍ ପ୍ରଯାତି ପରଂ ପଦମ୍
ଏହିପରି ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜା ସଦା କରିଥିବା ଜ୍ଞାନୀ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ସେହି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ମଧ୍ୟ ଦାସ ଭାବେ ରହୁଛୁ।
ଅଵିଦ୍ଯମାନମ୍ ଏଵେଦଂ ଵିଦ୍ଯମାନମ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍ । ଯଥା ତନ୍ ମେ ସମାସେନ ଭଗଵନ୍ ଵକ୍ତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଏହି ସଂସାର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ; ଏହା କିପରି ହୁଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ମୋତେ ବୁଝାଇଦିଅ।
ଯୋ ଽସୌ ବ୍ରହ୍ମାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥସ୍ ସଂଵିଦଂ ଵିଦ୍ଧି କେଵଲମ୍ । ସ୍ଵଚ୍ଛମ୍ ଆକାଶମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥୂଲଂ ମେରୁର୍ ଅଣୋର୍ ଇଵ
ଯାହାକୁ 'ବ୍ରହ୍ମ' ଓ ଏହିପରି ଶବ୍ଦରେ କୁହାଯାଏ, ସେଠିକି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାକୁ ଜାଣ। ଏହି ଚେତନା ଏତେ ପବିତ୍ର ଯେ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଆକାଶ ମଧ୍ୟ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ ମୋଟ, ଯେପରି ମେରୁ ପର୍ବତ ଏକ ଅଣୁ ସମ୍ମୁଖରେ ମୋଟ।
ସା ଵେଦ୍ଯମ୍ ଅଵଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଯାତି ଚିନ୍ନାମଯୋଗ୍ଯତାମ୍ । ଅପ୍ଯ୍ ଅଵେଦ୍ଯଵତୀ ନୂନମ୍ ଉନ୍ମନାନ୍ତପଦସ୍ଥିତା
ଏହି ଚେତନା କିଛି ବୁଝିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ମନ ଭାବକୁ ନେଇଥାଏ। ଯଦି କିଛି ବୁଝିବା ନାହିଁ, ତେବେ ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚିନ୍ତା ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଯାଏ।
କ୍ଷଣାଦ୍ ଭାଵିତଵେଦ୍ଯତ୍ଵାଦ୍ ଅହନ୍ତାମ୍ ଅନୁଗଚ୍ଛତି । ପୁରୁଷତ୍ଵାତ୍ ପୁମାନ୍ ସ୍ଵପ୍ନେ ନଵଵାରଣତାମ୍ ଇଵ
ଏହି ଚେତନା କ୍ଷଣକାଳ ପାଇଁ ବସ୍ତୁକୁ ଜାଣିବାରେ ଲାଗିଲେ, 'ମୁଁ' ଭାବକୁ ଧାରଣ କରେ। ଯେପରି ଜଣେ ପୁରୁଷ ସ୍ୱପ୍ନରେ ନବ-ଦନ୍ତ ହାତୀ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି।
ଅସ୍ଯା ଅହନ୍ତାଂ ଯାତାଯା ଦେଶତାକାଲତାଖତାଃ । ସମ୍ପଦ୍ଯନ୍ତେ ସ୍ଵଯଂ ଶୂନ୍ଯରୂପିଣ୍ଯସ୍ ସଖ୍ଯ ଏଵ ତାଃ
'ମୁଁ' ଭାବ ଆସିଗଲାପରେ, ଦେଶ, କାଳ ଓ ସୀମାର ଧାରଣା ନିଜେ ନିଜେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ, ସେଗୁଡିକ ଶୂନ୍ୟ ଆକାରରେ ବନ୍ଧୁମାନେ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ତାଭିସ୍ ସଂଵଲିତା ସାଥ ସତ୍ତା ଜୀଵାଭିଧାନକା । ଭଵତି ସ୍ପନ୍ଦଵିଜ୍ଞାତା ପଵନସ୍ଯେଵ ଲେଖିକା
ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇ, ସେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ 'ଜୀବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଏକ କମ୍ପନ ଭାବରେ ଅନୁଭବ ହୁଏ, ଯେପରି ହାଲୁକା ପବନ ଚାଲିଲେ ଆକାଶରେ ଏକ ରେଖା ଦେଖାଯାଏ ।
ଜୀଵଶକ୍ତିସ୍ ତଥାଭୂତା ନିଶ୍ଚଯୈକଵିଲାସିନୀ । ବୁଦ୍ଧିତାମ୍ ଅନୁଯାତା ସା ଭଵତ୍ଯ୍ ଅଜ୍ଞପଦାସ୍ଥିତା
ଏହିପରି ଗଠିତ ଜୀବଶକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତତାରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ; ଏହା ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅନୁସରି, ଅବିଦ୍ୟାର ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଯାଏ ।
ଶବ୍ଦଶକ୍ତ୍ଯା କ୍ରିଯାଶକ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞାନଶକ୍ତ୍ଯାନୁଗମ୍ଯତେ । ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ପ୍ରସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତର୍ ଅପ୍ରଦର୍ଶିତରୂପଯା
ଏହା ଶବ୍ଦଶକ୍ତି, କ୍ରିୟାଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନଶକ୍ତି ସହିତ ରହେ; ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଭିତରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ଯଦିଓ ଏହାର ରୂପ ବାହାରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ।
ମିଲିତ୍ଵୈଷ ଗଣଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଶ୍ରୁତିଂ ସମନୁକଲ୍ପଯନ୍ । ମନୋ ଭଵତି ଶୂନ୍ଯାତ୍ମବୀଜଂ ସଙ୍କଲ୍ପଶାଖିନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଏକାଠି ହେଲେ, ଶ୍ରବଣର କାମକୁ ଅନୁକରଣ କରି, ଏହା ମନ ହୁଏ—ଯାହା ଚିନ୍ତାର ଗଛର ମୂଳବୀଜ ଓ ଶୂନ୍ୟତାର ନିମିତ୍ତ ।
ଆତିଵାହିକଦେହୋକ୍ତିଭାଜନଂ ତଦ୍ ଵିଦୁର୍ ବୁଧାଃ । ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଯା ବ୍ରହ୍ମଶକ୍ତ୍ଯା ଜ୍ଞରୂପଂ ସ୍ଵାତ୍ମନାତ୍ମଦୃକ୍
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଯାହାକୁ ଅତିବାହିକ ଦେହ ବୋଲାଯାଏ, ସେଟି ଏକ ପାତ୍ର ମାତ୍ର। ଏହାର ଭିତରେ, ପରମବ୍ରହ୍ମର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ନିଜକୁ ଜାଣିପାରୁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ରୂପେ ଆତ୍ମା ବସିଥାଏ।
ସମ୍ପଦ୍ଯମାନ ଏଵାସ୍ମିଂଶ୍ ଚେତସୀମା ହି ଶକ୍ତଯଃ । ପଶ୍ଚାଦ୍ ଇଵ ସହୈଵାସ୍ଯ ପ୍ରୋଦ୍ଯନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନୁଦିତା ଅପି
ଏହି ଚେତନା ଉଦୟ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ମନର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟେ ଏହା ସହିତ ସହଜରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଏମିତି ଲାଗେ ଯେ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖାଯାଇନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ପଛରୁ ଏହାଙ୍କ ଉଦୟ ହେଉଛି।