ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥା ନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତମାଶ୍ ଶିଵେ । ସମ୍ଭଵନ୍ତି ପୃଥଗ୍ରୂପା ଵହ୍ନୌ ହିମକଣା ଇଵ
ମୋହ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଏହାଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବନା ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାରେ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଗୁଣରେ ହିମକଣା ଯେପରି ଅଲଗା ରହିଥାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମାରୁ ଅଲଗା ଅଛି।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ରାଜତ୍ଵଦୀନତ୍ଵସୁଖଦୁଃଖାଦିଵେଦନମ୍ । ଆତ୍ମୀଯଂ ପରକୀଯଂ ଚ ତତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠି ଆଲୋକ, ଅନ୍ଧକାର, ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ଏହାଭଳି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ହେଉ କି ଅନ୍ୟର, ସବୁ ଆତ୍ମାଙ୍କର ପୂଜା ଭାବେ ହୁଏ।
ଵିଦ୍ଧି ସଂଵିତ୍ତିମ୍ ଏଵାର୍ଚାଂ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମାନମ୍ ଏଵ ଚ । ଘଟାଦ୍ଯାତ୍ମତଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମତଯୈଵ ଵା
ଚେତନା ହିଁ ପୂଜା ଅଟୁଟ ରୂପେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ; ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଜାଣେ, ଏହା ହେଉ ଘଡ଼ିଆ ଆକାରରେ କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ, ଏହିଭଳି ନିଜେ ନିଜକୁ ଜାଣିଥାଏ।
ଶିଵଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅନାଭାସମ୍ ଏକଂ ଭାସୁରମ୍ ଆତତମ୍ । ଜଗତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଵତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମରୂପମ୍ ଇଦଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଶିବ, ଶାନ୍ତ, ଅଦୃଶ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଭଳି ସବୁଠାରେ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଛି।
ଅହୋ ନୁ ଚିତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ଘଟାଦ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ଜୀଵାଦିସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥ ଏଵାନ୍ତର୍ ନୂନଂ ଵିସ୍ମୃତଵାନ୍ ଇଵ
ହାଁ, କି ଅଦ୍ଭୁତ! ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜେ ଘଡ଼ିଆଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷର ରୂପ ନେଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ଜୀବର ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗେ, ଯଦିଓ ସେ ସଦା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ।
ସର୍ଵାତ୍ମକସ୍ଯାନନ୍ତସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯାନ୍ତଃ କିଲାତ୍ମନଃ । ପୂଜ୍ଯପୂଜକପୂଜାଖ୍ଯୋ ଵିଭ୍ରମଃ ପ୍ରୋଦିତୋ ଵୃଥା
ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଅନନ୍ତ ଓ ଶୁଭ ଆତ୍ମା ଭିତରେ, ପୂଜ୍ୟ, ପୂଜକ ଓ ପୂଜାର ଭେଦ କେବଳ ମାୟା, ଏହାର କୌଣସି ସତ୍ତା ନାହିଁ।
ନିଯତାକାରଶାନ୍ତତ୍ଵଂ ନ ଚ ସମ୍ଭଵତୀଶ୍ଵରେ । ଯତସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପୂଜ୍ଯପୂଜାମଯଃ କ୍ରମଃ
ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର କିମ୍ବା ଶାନ୍ତି ଈଶ୍ୱରଙ୍କରେ ନାହିଁ, କାରଣ ପୂଜ୍ୟ ଓ ପୂଜକର ଅନୁକ୍ରମ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପୂଜ୍ଯପୂଜାଵ୍ଯଵଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଦେଵୋ ଽନିତ୍ଯୋ ଽମଲାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵଶକ୍ତେର୍ ଅନନ୍ତସ୍ଯ ନେଶ୍ଵରତ୍ଵସ୍ଯ ଭାଜନମ୍
ଯେଉଁ ଦେବତା ପୂଜ୍ୟ ପୂଜାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅସ୍ଥାୟୀ, ଏହା ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିର୍ଇଶ୍ୱର ଧର୍ମର ପାତ୍ର ନୁହେଁ।
ତ୍ରିଜଗତ୍ପ୍ରସୃତାଚ୍ଛାଚ୍ଛସଂଵିଦ୍ରୂପସ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ । ନେଶ୍ଵରତ୍ଵାଦ୍ ଋତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵ୍ଯପଦେଶୋ ଽପି ଯୁଜ୍ଯତେ
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରୂପ ଆତ୍ମା, ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ଜଗତ୍ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ଯଦି ଈଶ୍ୱର ଭାବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାମ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଦେଶକାଲପରିଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଯେଷାଂ ସ୍ଯାତ୍ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଅସ୍ମାକମ୍ ଉପଦେଶ୍ଯାସ୍ ତେ ନ ଵିପଶ୍ଚିଦ୍ ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଶ କିମ୍ବା ସମୟରେ ସୀମିତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ପାଖରୁ ଶିଖିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଶିଖାନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଦୀଯାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଥେମାମ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ଚ । ସମସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥମନାଶ୍ ଶାନ୍ତୋ ଵୀତରାଗୋ ନିରାମଯଃ
ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମଭାବରେ, ନିଜେ ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖି, ରାଗ ରହିତ ଓ ଦୁଃଖ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହୋଇ ରୁହ।
କାର୍ଯୋପହାରୈର୍ ଅଭିତୋ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତୈର୍ ଅଖିନ୍ନଧୀଃ । ଆତ୍ମାନମ୍ ଅର୍ଚଯଂସ୍ ତିଷ୍ଠ ସୁଖଦୁଃଖଶୁଭାଶୁଭୈଃ
ସୁଖ ଦୁଃଖ, ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭିତରେ ରୁହି, ଯେଉଁ ଉପାୟ ମିଳେ, ତାହା ସହିତ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ମନରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କର।
ଅଧିଗତଵତି ସାଧାଵ୍ ଏଵମ୍ ଏଵାଶୁ ନୂନଂ ତ୍ଵଯି ତରଲିତଜୀଵଂ ଜନ୍ମଦୁଃଖାଦି କିଞ୍ଚିତ୍ । ନ ଲଗତି ପରିଶୁଦ୍ଧେ ସର୍ଵତସ୍ ସ୍ଫାଟିକାଙ୍ଗେ ନଵସଦନ ଇଵାନ୍ତର୍ ନିଷ୍କଲଙ୍କେ କଲଙ୍କଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ପବିତ୍ରତା ଏକ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଭିତରେ ଆସିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଜନ୍ମ, ଦୁଃଖ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଉ ଲାଗେନାହିଁ—ଯେପରି ଏକ ନୂତନ, ସ୍ଫଟିକ ପରି ପରିଶୁଦ୍ଧ ଘର ଭିତରେ କୌଣସି ଦାଗ ଲାଗେନାହିଁ।
ଶିଵଃ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଦେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଆତ୍ମା କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଵାପି ପରମାତ୍ମା କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଶିବ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ପରବ୍ରହ୍ମ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଆତ୍ମା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ପରମାତ୍ମା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
ତତ୍ ସତ୍ କିଞ୍ଚିନ୍ ନକିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ଶୂନ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵ ଚ । ଇତ୍ଯାଦିଭେଦୋ ଭଗଵଂସ୍ ତ୍ରିଲୋକେଶ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
‘ସେ’, ‘ସତ୍ୟ’, ‘କିଛି’, ‘କିଛି ନୁହେଁ’, ‘ଶୂନ୍ୟ’, ‘ଚେତନା’—ଏହି ପ୍ରକାର ଅନେକ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ହେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କଣ?
ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅନାଭାସଂ ସତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇହ ଵିଦ୍ଯତେ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍ ଅନାଭାସାଦ୍ ଯନ୍ ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ଏମିତି କିଛି ଅଛି, ଯାହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଯାହାର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଦେଖିପାରନାହାନ୍ତି, ସେଥିରୁ ଏହା କିଛି ନୁହେଁ ବୋଲି ଲାଗେ।
ଯଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଯୁକ୍ତାନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯତାମ୍ । ଗତଂ ତତ୍ କଥମ୍ ଈଶାନ ଵଦ କେନାଵଗମ୍ଯତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ କିପରି ଜଣାଯିବ? କୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହାକୁ ଧରାଯାଏ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ ଅଵିଦ୍ଯାଂଶଃ କେଵଲଂ ନାମ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ । ସାତ୍ତ୍ଵିକୈର୍ ଏଵ ସୋ ଽଵିଦ୍ଯାଭାଗୈଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରାଦିନାମଭିଃ
ଯିଏ ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ଯାହାଙ୍କର ମନରେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି ଏବଂ ମନ ପବିତ୍ର, ସେ ଅଜ୍ଞାନର ସେଇ ଅଂଶକୁ ପବିତ୍ର ଉପାୟ, ଯେପରିକି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହାପରି ଅଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିଥାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଯାଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ କ୍ଷାଲଯନ୍ନ୍ ଇହ ତିଷ୍ଠତି । ମଲଂ ମଲେନାପହରନ୍ ଯୁକ୍ତିଜ୍ଞୋ ରଜକୋ ଯଥା
ସେ ଏଠାରେ ରହି, ଉତ୍ତମ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଅଜ୍ଞାନକୁ ପରିଷ୍କାର କରେ, ଯେପରି ଏକ ଦକ୍ଷ ଧୋବି ମାଟିକୁ ଅନ୍ୟ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସଫା କରେ।
କାକତାଲୀଯଵତ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାକ୍ଷଯ ଆଗତେ । ପ୍ରପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନୈଵାତ୍ମା ସ୍ଵଭାଵସ୍ଯୈଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେପରି କଉଁ ଓ ତାଳ ଫଳ ଅପେକ୍ଷାତୀତ ଭାବରେ ମିଳିଯାଏ, ସେପରି ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖିଥାଏ; ଏହିଏ ତାହାର ସ୍ୱଭାବର ନିଶ୍ଚିତ ତତ୍ତ୍ୱ।
ଯଥା କଥଞ୍ଚିଦ୍ ଅଙ୍ଗାରଂ ନିଘୃଷ୍ଯ କ୍ଷାଲଯଞ୍ ଶିଶୁଃ । କରନୈର୍ମଲ୍ଯମ୍ ଆପ୍ନୋତି କାର୍ଷ୍ଣ୍ଯାଙ୍ଗାରକ୍ଷଯେ ଯଥା
ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ କେତେଭଳି ଏକ ଅଙ୍ଗାରକୁ ଘସି ଧୋଇଲେ, ଅଙ୍ଗାରର କଳାପଣି ହଟିଗଲେ ତାହାର ହାତ ସଫା ହୋଇଯାଏ,
ଯଥା କଥଞ୍ଚିଚ୍ ଛାସ୍ତ୍ରାଢ୍ଯୈର୍ ଭାଗୈର୍ ଭାଗଂ ଵିଚାରଯନ୍ । ସାତ୍ତ୍ଵିକୈସ୍ ତାମସଂ ନାଶାଦ୍ ଦ୍ଵଯୋର୍ ଆତ୍ମୋଦଯସ୍ ତଥା
ସେପରି, ଶାସ୍ତ୍ରର ଶୁଦ୍ଧ ଅଂଶରେ ଅଶୁଦ୍ଧ ଅଂଶକୁ ଯେପରି ଭାବିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରାଯାଏ, ତେଣୁ ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ଅଶୁଦ୍ଧତା ଦୁହିଁ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଆତ୍ମାର ଉଦୟ ହୁଏ।
ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ଵିଚାରଯତି ଚାତ୍ମନା । ଆତ୍ମୈଵାସ୍ତୀହ ନାଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାକ୍ଷଯଂ ଵିଦୁଃ
ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖେ ଓ ନିଜେ ନିଜକୁ ଅନ୍ୱେଷଣ କରେ; ଏଠାରେ କେବଳ ଆତ୍ମା ଅଛି—ଅଜ୍ଞାନ କିଛି ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଅଜ୍ଞାନର ନଶ୍ୱରତା ଅଜ୍ଞାନ ନିଜେ।
ଯାଵତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଦଂ ଵସ୍ତୁ ନାନେଵାତ୍ମାଵଗମ୍ଯତେ । କ୍ରମା ଗୁରୂପଦେଶାଦ୍ଯା ନାତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ କାରଣମ୍
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି କିଛି ବସ୍ତୁ ଅଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମାକୁ ଏକା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏନାହିଁ। ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମିକ ଉପାୟ ଆତ୍ମାଜ୍ଞାନର କାରଣ ନୁହେଁ।
ଗୁରୁର୍ ହୀନ୍ଦ୍ରିଯଵୃନ୍ଦାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ଷଯାତ୍ । ଯଦ୍ ଵସ୍ତୁ ଯତ୍କ୍ଷଯପ୍ରାପ୍ଯଂ ତତ୍ ତସ୍ମିନ୍ ସତି ନାପ୍ଯତେ
ଗୁରୁ ହେଉଛନ୍ତି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ସାର, ସେଇ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ। ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶାନ୍ତ ହୁଏ, ସେଇ ଶାନ୍ତିରେ ଯେଉଁଠିକି ଲାଭ ହୁଏ, ସେଉଁଠିକି ଥିବାବେଳେ ଅନ୍ୟ କିଛି ରହି ନଥାଏ।
ଅକାରଣା ଅପି ପ୍ରାପ୍ତା ଭୃଶଂ କାରଣତାଂ ଦ୍ଵିଜ । କ୍ରମା ଗୁରୂପଦେଶାଦ୍ଯା ଆତ୍ମଜ୍ଞାନସ୍ଯ ସିଦ୍ଧଯେ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, କାରଣ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ଏକ କାରଣ ହେବାକୁ ଆସେ। ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଦୀରେ-ଦୀରେ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ।
କ୍ରମେ ଗୁରୂପଦେଶାନାଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ଶିଷ୍ଯବୋଧତଃ । ଅନିର୍ଦେଶ୍ଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯୋ ଽପି ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମା ପ୍ରସୀଦତି
ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚାଲିଲେ ଓ ଶିଷ୍ୟ ବୁଝିଲେ, ଯେଉଁ ଆତ୍ମା କଥାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଦେଖିବାକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସେଇ ଆତ୍ମା ନିଜେ ଆପଣେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥୈର୍ ବୁଧ୍ଯତେ ନାତ୍ମା ଗୁରୋର୍ ଵାଚା ନ ଚାନଘ । ବୁଧ୍ଯତେ ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵୈଷ ସ୍ଵବୋଧଵଶତସ୍ ସ୍ଵତଃ
ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କର କଥା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମା ବୁଝିହେବା ନୁହେଁ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜର ଜ୍ଞାନ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନିଜେ ନିଜକୁ ବୁଝିପାରେ।
ଗୁରୂପଦେଶଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥୈର୍ ଵିନା ଚାତ୍ମା ନ ବୁଧ୍ଯତେ । ଏତତ୍ସଂଯୋଗସତ୍ତୈଵ ସ୍ଵାତ୍ମଜ୍ଞାନପ୍ରକାଶିନୀ
ଗୁରୁଙ୍କର ଉପଦେଶ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ ବିନା, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ବୁଝିହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହି ଦୁଇଁର ଏକତା ଥିଲେ ମାତ୍ର ନିଜ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନ ଉଜାଗର ହୁଏ।
ଗୁରୁଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥଶିଷ୍ଯାଣାଂ ଚିରସଂଯୋଗସତ୍ତଯା । ଅହନୀଵ ଜନାଚାର ଆତ୍ମଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଗୁରୁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଶିଷ୍ୟଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ସମ୍ପର୍କ ରହିଲେ, ଦିନ ଆସିବା ପରି ନିଜ ଆତ୍ମାର ଜ୍ଞାନ ଦୈନିକ ଜୀବନରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।