ସମତାମଧୁରା ରମ୍ଯା ରସଶକ୍ତିର୍ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ଯା । ତଯା ଯଦ୍ ଭାଵିତଂ ଚେତ୍ଯମ୍ ଅମୃତଂ ତତ୍ କ୍ଷଣାଦ୍ ଭଵେତ୍
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମତାର ମିଠା ଓ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ଶକ୍ତି ଯାହାକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ସେଠାରେ ସେଇ ଦ୍ରବ୍ୟ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଅମୃତ ସମାନ ହୋଇଯାଏ।
ସମତାମୃତପୂରେଣ ଯଦ୍ ଯନ୍ ନାମ ଵିଭାଵ୍ଯତେ । ତତ୍ ତଦ୍ ଆଯାତି ମାଧୁର୍ଯଂ ପରମ୍ ଇନ୍ଦୋର୍ ଇଵ ଚ୍ଯୁତମ୍
ସମତାର ଅମୃତର ପୂର୍ଣ୍ଣତାରେ ଯାହା ଭାବିତ ହୁଏ, ସେଠି ସେଇ ଦ୍ରବ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମିଠାସ୍ୱାଦ ପାଏ, ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ରରୁ ଝରିଥିବା ମଧୁ ଭଳି।
ସମମ୍ ଆକାଶଵଦ୍ ଭୂତ୍ଵା ଯଦ୍ ଅହୃଲ୍ଲେଖମ୍ ଆସନମ୍ । ଅଵିକାରମ୍ ଅନାଯାସଂ ତଦ୍ ଦେଵାର୍ଚନମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଆକାଶ ପରି ସମତାରେ ରହେ, ହୃଦୟରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନଥାଏ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ଓ ସହଜ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ, ସେହିଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ପୂଜା ହୁଏ।
ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁନେଵ ପୂର୍ଣେନ ଭାଵ୍ଯଂ ଶମସମତ୍ଵିଷା । ସ୍ଵଚ୍ଛେନ ଚିଦ୍ଘନୈକେନ ଜ୍ଞେନାପ୍ଯ୍ ଉପଲରୂପିଣା
ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣତା ସହିତ, ଶାନ୍ତି ଓ ସମତାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଚେତନାର ଅନୁଭୂତିରେ, ଜ୍ଞାନ ଯଦିପି ପାଥର ପରି ଦେଖାଯାଏ, ତଥାପି ଏହିପରି ଭାବନା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନ୍ତର୍ ଆକାଶଵିଶଦୋ ବହିଃ ପ୍ରକୃତକାର୍ଯକୃତ୍ । ରଞ୍ଜନାମିହିକାମୁକ୍ତସ୍ ସମ୍ପୂର୍ଣୋ ଜ୍ଞ ଉପାସକଃ
ଭିତରେ ଆକାଶ ପରି ସ୍ୱଚ୍ଛ, ବାହାରେ ସାଧାରଣ କାମ କରୁଥିବା, ମନର ଆସକ୍ତିର ଧୂଆଁରୁ ମୁକ୍ତ, ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନୀ ହେଉଛନ୍ତି ସତ୍ୟ ଉପାସକ।
ସ୍ଵପ୍ନେ ଽପ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯହୃଲ୍ଲେଖମ୍ ଅଜ୍ଞାନାଭ୍ରପରିକ୍ଷଯେ । ଶାନ୍ତାହନ୍ତାଦିମିହିକଂ ଜ୍ଞଶରଦ୍ଵ୍ଯୋମ ରାଜତେ
ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ହୃଦୟର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନର ମେଘ ଅପସାରିତ, ତେବେ ଅହଂକାର ଓ ଅସ୍ଥିରତାର ଧୂଆଁ ହୀନ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ଶରତ୍କାଳୀନ ଆକାଶ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
ସାମାନ୍ଯମ୍ ଅସ୍ତମିତମାନସମାତୃମେଯଂ ସଦ୍ଯଃପ୍ରସୂତଶିଶୁଵେଦନଵଦ୍ଵିତାନମ୍ । ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଶାନ୍ତମତିଚେତନଚିତ୍ତଜୀଵଂ ଜୀଵଞ୍ ଜ୍ଞ ଉତ୍ତମପଦସ୍ଥିତ ଏଵ ତିଷ୍ଠ
ମନ, ମାପ ଓ ବସ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକ ସାଧାରଣ ଭାବରେ ଶାନ୍ତ କରି, ନୂତନ ଜନ୍ମ ଶିଶୁର ଅନୁଭୂତି ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ରଖ, ମନ, ଚେତନା ଓ ପ୍ରାଣକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ କରି, ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଜ୍ଞାନୀ ଭାବେ ରୁହ।
ଦେଶକାଲକଲନକ୍ରମୋଦିତୈସ୍ ସର୍ଵଵସ୍ତୁସୁଖଦୁଃଖଵିଭ୍ରମୈଃ । ନିତ୍ଯମ୍ ଅର୍ଚିତଶରୀରନାଯକସ୍ ତିଷ୍ଠ ଶାନ୍ତସକଲେହଯା ଧିଯା
ଦେଶ ଓ କାଳର ଗଣନା ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁର ସୁଖ ଦୁଃଖ ଭ୍ରମରେ ଅଚଳ ରୁହ, ଶରୀରର ନାୟକଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କର, ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ମନ ରଖ।
ଯଥାକାମଂ ଯଥାରମ୍ଭଂ ନ କରୋଷି କରୋଷି ଯତ୍ । ଚିନ୍ମାତ୍ରସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯାନ୍ତସ୍ ତଦ୍ ଦେଵାର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କର, କିମ୍ବା ନ କର, ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଆରମ୍ଭ ଅନୁସାରେ କର, ଏହି ସବୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଓ ମଙ୍ଗଳ ଆତ୍ମାର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ପୂଜା।
ତେନୈଵାହ୍ଲାଦମ୍ ଆଯାତି ଯାତି ପ୍ରକଟତାଂ ତଥା । ତଥାସ୍ଥିତେନ ରୂପେଣ ସ୍ଵେନୈଵ ସ୍ଵଯମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ
ଏହା ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ପ୍ରକାଶ ମିଳେ; ଏପରି ନିଜ ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ, ନିଜେ ନିଜେ ପ୍ରଭୁ ହୁଅ।
ରାଗଦ୍ଵେଷାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥା ନାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯତମାଶ୍ ଶିଵେ । ସମ୍ଭଵନ୍ତି ପୃଥଗ୍ରୂପା ଵହ୍ନୌ ହିମକଣା ଇଵ
ମୋହ, ଦ୍ୱେଷ ଓ ଏହାଭଳି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭାବନା ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମାରେ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଆଗୁଣରେ ହିମକଣା ଯେପରି ଅଲଗା ରହିଥାଏ, ସେପରି ଆତ୍ମାରୁ ଅଲଗା ଅଛି।
ଯଦ୍ ଯଦ୍ ରାଜତ୍ଵଦୀନତ୍ଵସୁଖଦୁଃଖାଦିଵେଦନମ୍ । ଆତ୍ମୀଯଂ ପରକୀଯଂ ଚ ତତ୍ ତଦ୍ ଅର୍ଚନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଯେଉଁଠି ଆଲୋକ, ଅନ୍ଧକାର, ସୁଖ, ଦୁଃଖ ଓ ଏହାଭଳି ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଜର ହେଉ କି ଅନ୍ୟର, ସବୁ ଆତ୍ମାଙ୍କର ପୂଜା ଭାବେ ହୁଏ।
ଵିଦ୍ଧି ସଂଵିତ୍ତିମ୍ ଏଵାର୍ଚାଂ ଵେତ୍ତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାତ୍ମାନମ୍ ଏଵ ଚ । ଘଟାଦ୍ଯାତ୍ମତଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମତଯୈଵ ଵା
ଚେତନା ହିଁ ପୂଜା ଅଟୁଟ ରୂପେ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ; ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଜାଣେ, ଏହା ହେଉ ଘଡ଼ିଆ ଆକାରରେ କିମ୍ବା ନିଜ ସ୍ୱରୂପରେ, ଏହିଭଳି ନିଜେ ନିଜକୁ ଜାଣିଥାଏ।
ଶିଵଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅନାଭାସମ୍ ଏକଂ ଭାସୁରମ୍ ଆତତମ୍ । ଜଗତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯଵତ୍ ସର୍ଵମ୍ ଆତ୍ମରୂପମ୍ ଇଦଂ ସ୍ଥିତମ୍
ଶିବ, ଶାନ୍ତ, ଅଦୃଶ୍ୟ, ଏକମାତ୍ର, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଆତ୍ମା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଯେପରି ଦେଖାଯାଏ, ସେହିଭଳି ସବୁଠାରେ ଆତ୍ମାର ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଛି।
ଅହୋ ନୁ ଚିତ୍ରମ୍ ଆତ୍ମୈଵ ଘଟାଦ୍ଯ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ଜୀଵାଦିସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥ ଏଵାନ୍ତର୍ ନୂନଂ ଵିସ୍ମୃତଵାନ୍ ଇଵ
ହାଁ, କି ଅଦ୍ଭୁତ! ଏହି ଆତ୍ମା ନିଜେ ଘଡ଼ିଆଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷର ରୂପ ନେଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭିତରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ଜୀବର ଭାବେ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଯାଇଛି ବୋଲି ଲାଗେ, ଯଦିଓ ସେ ସଦା ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ।
ସର୍ଵାତ୍ମକସ୍ଯାନନ୍ତସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯାନ୍ତଃ କିଲାତ୍ମନଃ । ପୂଜ୍ଯପୂଜକପୂଜାଖ୍ଯୋ ଵିଭ୍ରମଃ ପ୍ରୋଦିତୋ ଵୃଥା
ସମସ୍ତର ଆଧାର, ଅନନ୍ତ ଓ ଶୁଭ ଆତ୍ମା ଭିତରେ, ପୂଜ୍ୟ, ପୂଜକ ଓ ପୂଜାର ଭେଦ କେବଳ ମାୟା, ଏହାର କୌଣସି ସତ୍ତା ନାହିଁ।
ନିଯତାକାରଶାନ୍ତତ୍ଵଂ ନ ଚ ସମ୍ଭଵତୀଶ୍ଵରେ । ଯତସ୍ ସଙ୍କଲ୍ପ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ପୂଜ୍ଯପୂଜାମଯଃ କ୍ରମଃ
ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଆକାର କିମ୍ବା ଶାନ୍ତି ଈଶ୍ୱରଙ୍କରେ ନାହିଁ, କାରଣ ପୂଜ୍ୟ ଓ ପୂଜକର ଅନୁକ୍ରମ କେବଳ କଳ୍ପନା ମାତ୍ର, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ପୂଜ୍ଯପୂଜାଵ୍ଯଵଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଦେଵୋ ଽନିତ୍ଯୋ ଽମଲାତ୍ମନଃ । ସର୍ଵଶକ୍ତେର୍ ଅନନ୍ତସ୍ଯ ନେଶ୍ଵରତ୍ଵସ୍ଯ ଭାଜନମ୍
ଯେଉଁ ଦେବତା ପୂଜ୍ୟ ପୂଜାରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ଅସ୍ଥାୟୀ, ଏହା ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ନିର୍ଇଶ୍ୱର ଧର୍ମର ପାତ୍ର ନୁହେଁ।
ତ୍ରିଜଗତ୍ପ୍ରସୃତାଚ୍ଛାଚ୍ଛସଂଵିଦ୍ରୂପସ୍ଯ ଚାତ୍ମନଃ । ନେଶ୍ଵରତ୍ଵାଦ୍ ଋତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵ୍ଯପଦେଶୋ ଽପି ଯୁଜ୍ଯତେ
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରୂପ ଆତ୍ମା, ଯେଉଁଥିରେ ତିନି ଜଗତ୍ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି, ତାଙ୍କୁ ଯଦି ଈଶ୍ୱର ଭାବ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାମ ଦେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା, ସେଠାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଦେଶକାଲପରିଚ୍ଛିନ୍ନୋ ଯେଷାଂ ସ୍ଯାତ୍ ପରମେଶ୍ଵରଃ । ଅସ୍ମାକମ୍ ଉପଦେଶ୍ଯାସ୍ ତେ ନ ଵିପଶ୍ଚିଦ୍ ଵିପଶ୍ଚିତଃ
ଯେଉଁମାନେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଶ କିମ୍ବା ସମୟରେ ସୀମିତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ପାଖରୁ ଶିଖିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ଶିଖାନ୍ତି ନାହିଁ।
ତଦୀଯାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଉତ୍ସୃଜ୍ଯ ତଥେମାମ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯ ଚ । ସମସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥମନାଶ୍ ଶାନ୍ତୋ ଵୀତରାଗୋ ନିରାମଯଃ
ସେମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣକୁ ଛାଡ଼ି, ଏହି ଭାବକୁ ଗ୍ରହଣ କରି, ସମଭାବରେ, ନିଜେ ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖି, ରାଗ ରହିତ ଓ ଦୁଃଖ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହୋଇ ରୁହ।
କାର୍ଯୋପହାରୈର୍ ଅଭିତୋ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତୈର୍ ଅଖିନ୍ନଧୀଃ । ଆତ୍ମାନମ୍ ଅର୍ଚଯଂସ୍ ତିଷ୍ଠ ସୁଖଦୁଃଖଶୁଭାଶୁଭୈଃ
ସୁଖ ଦୁଃଖ, ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଭିତରେ ରୁହି, ଯେଉଁ ଉପାୟ ମିଳେ, ତାହା ସହିତ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ମନରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ପୂଜା କର।
ଅଧିଗତଵତି ସାଧାଵ୍ ଏଵମ୍ ଏଵାଶୁ ନୂନଂ ତ୍ଵଯି ତରଲିତଜୀଵଂ ଜନ୍ମଦୁଃଖାଦି କିଞ୍ଚିତ୍ । ନ ଲଗତି ପରିଶୁଦ୍ଧେ ସର୍ଵତସ୍ ସ୍ଫାଟିକାଙ୍ଗେ ନଵସଦନ ଇଵାନ୍ତର୍ ନିଷ୍କଲଙ୍କେ କଲଙ୍କଃ
ଯେତେବେଳେ ଏହି ପବିତ୍ରତା ଏକ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଭିତରେ ଆସିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ପରେ, ଜନ୍ମ, ଦୁଃଖ ଓ ଏହା ପରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଆଉ ଲାଗେନାହିଁ—ଯେପରି ଏକ ନୂତନ, ସ୍ଫଟିକ ପରି ପରିଶୁଦ୍ଧ ଘର ଭିତରେ କୌଣସି ଦାଗ ଲାଗେନାହିଁ।
ଶିଵଃ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଦେଵ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । ଆତ୍ମା କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଵାପି ପରମାତ୍ମା କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
ଶିବ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ପରବ୍ରହ୍ମ କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ଆତ୍ମା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ? ପରମାତ୍ମା କାହାକୁ କୁହାଯାଏ?
ତତ୍ ସତ୍ କିଞ୍ଚିନ୍ ନକିଞ୍ଚିଚ୍ ଚ ଶୂନ୍ଯଂ ଵିଜ୍ଞାନମ୍ ଏଵ ଚ । ଇତ୍ଯାଦିଭେଦୋ ଭଗଵଂସ୍ ତ୍ରିଲୋକେଶ କିମ୍ ଉଚ୍ଯତେ
‘ସେ’, ‘ସତ୍ୟ’, ‘କିଛି’, ‘କିଛି ନୁହେଁ’, ‘ଶୂନ୍ୟ’, ‘ଚେତନା’—ଏହି ପ୍ରକାର ଅନେକ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି, ହେ ତିନି ଲୋକର ନାଥ, ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ କଣ?
ଅନାଦ୍ଯନ୍ତମ୍ ଅନାଭାସଂ ସତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଇହ ଵିଦ୍ଯତେ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମ୍ ଅନାଭାସାଦ୍ ଯନ୍ ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଇଵ ସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ଏମିତି କିଛି ଅଛି, ଯାହାର ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷ ନାହିଁ, ଯାହାର କୌଣସି ଚିହ୍ନ ନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେଉଁଥିରେ କୌଣସି ଚିହ୍ନ ଦେଖିପାରନାହାନ୍ତି, ସେଥିରୁ ଏହା କିଛି ନୁହେଁ ବୋଲି ଲାଗେ।
ଯଦ୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଯାଦିଯୁକ୍ତାନାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଦୃଶ୍ଯତାମ୍ । ଗତଂ ତତ୍ କଥମ୍ ଈଶାନ ଵଦ କେନାଵଗମ୍ଯତେ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସବୁ ଦୃଶ୍ୟ ହେବାରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାହାକୁ କିପରି ଜଣାଯିବ? କୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହାକୁ ଧରାଯାଏ, ଦୟାକରି କହନ୍ତୁ।
ଯୋ ମୁମୁକ୍ଷୁର୍ ଅଵିଦ୍ଯାଂଶଃ କେଵଲଂ ନାମ ସାତ୍ତ୍ଵିକଃ । ସାତ୍ତ୍ଵିକୈର୍ ଏଵ ସୋ ଽଵିଦ୍ଯାଭାଗୈଶ୍ ଶାସ୍ତ୍ରାଦିନାମଭିଃ
ଯିଏ ମୁକ୍ତି ଚାହେ, ଯାହାଙ୍କର ମନରେ କେବଳ ଅଳ୍ପ ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି ଏବଂ ମନ ପବିତ୍ର, ସେ ଅଜ୍ଞାନର ସେଇ ଅଂଶକୁ ପବିତ୍ର ଉପାୟ, ଯେପରିକି ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହାପରି ଅଜ୍ଞାନ ନଥିବା ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଦୂର କରିଥାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଯାଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ କ୍ଷାଲଯନ୍ନ୍ ଇହ ତିଷ୍ଠତି । ମଲଂ ମଲେନାପହରନ୍ ଯୁକ୍ତିଜ୍ଞୋ ରଜକୋ ଯଥା
ସେ ଏଠାରେ ରହି, ଉତ୍ତମ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଅଜ୍ଞାନକୁ ପରିଷ୍କାର କରେ, ଯେପରି ଏକ ଦକ୍ଷ ଧୋବି ମାଟିକୁ ଅନ୍ୟ ମାଟି ଦ୍ୱାରା ସଫା କରେ।
କାକତାଲୀଯଵତ୍ ପଶ୍ଚାଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାକ୍ଷଯ ଆଗତେ । ପ୍ରପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମନୈଵାତ୍ମା ସ୍ଵଭାଵସ୍ଯୈଷ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଯେପରି କଉଁ ଓ ତାଳ ଫଳ ଅପେକ୍ଷାତୀତ ଭାବରେ ମିଳିଯାଏ, ସେପରି ଅଜ୍ଞାନ ନଶ୍ଟ ହେଲେ, ଆତ୍ମା ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖିଥାଏ; ଏହିଏ ତାହାର ସ୍ୱଭାବର ନିଶ୍ଚିତ ତତ୍ତ୍ୱ।