ଚିଦ୍ରୂପଂ ସୂର୍ଯଲକ୍ଷାଭଂ ସମସ୍ତାଭାସଭାସନମ୍ । ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଚିତ୍ପ୍ରକାଶଂ ସ୍ଵମ୍ ଅହନ୍ତାସାରମ୍ ଆଶ୍ରଯେତ୍
ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଚେତନାର ଆଲୋକ ଭାବରେ, ଶତ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରୁଥିବା, ନିଜର 'ମୁଁ' ଭାବର ସାରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅପାରପରମାକାଶଵିପୁଲାଭୋଗକନ୍ଧରମ୍ । ଅନନ୍ତାଧସ୍ପଦାକାଶକୋଶପାଦସରୋରୁହମ୍
ଏହାର କଣ୍ଠ ଅସୀମ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶରେ ବିସ୍ତୃତ, ଏହାର ପଦପଦ୍ମ ଅନନ୍ତ ତଳ ଆକାଶର ଆଧାର ଉପରେ ବିରାଜିତ।
ଅନନ୍ତଦିକ୍ତଟାଭୋଗଭୁଜମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତମ୍ । ନାନାଵିଧମହାଲୋକଗୃହୀତପରମାଯୁଧମ୍
ଅସଙ୍ଖ୍ୟ, ଅନନ୍ତ ହସ୍ତମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ବିଭିନ୍ନ ବଡ଼ ବିଶ୍ୱରୁ ନେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଦେହ ଅତି ଆଲୋକମୟ।
ହୃତ୍କୋଶକୋଣଵିଶ୍ରାନ୍ତବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡୌଘପରମ୍ପରମ୍ । ପ୍ରକାଶପରମାକାଶପାରଗାପାରଵିଗ୍ରହମ୍
ହୃଦୟ ମନ୍ଦିରର କୋଣରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା, ଏହି ଦେହର ଆକୃତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଆଲୋକ ଓ ପରମ ଆକାଶର ସୀମାକୁ ଛୁଇଁଯାଏ।
ବ୍ରହ୍ମେନ୍ଦ୍ରହରିରୁଦ୍ରେଶପ୍ରମୁଖାମ୍ ଅମରାଦିକାମ୍ । ଇମାଂ ଭୂତଶ୍ରିଯଂ ତସ୍ଯ ରୋମାଲୀଂ ପରିଚିନ୍ତଯେତ୍
ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ହରି, ରୁଦ୍ର ଓ ଅମରମାନେ ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷମାନେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂତ ଶ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଦେହର କେବଳ ଏକ ରୋମରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
ଵିଵିଧାରମ୍ଭକାରିଣ୍ଯସ୍ ତ୍ରିଜଗଦ୍ଯନ୍ତ୍ରରଜ୍ଜଵଃ । ଇଚ୍ଛାଦ୍ଯାଶ୍ ଶକ୍ତଯସ୍ ସର୍ଵାଶ୍ ଚିନ୍ତନୀଯାଶ୍ ଶରୀରଗାଃ
ତିନି ଜଗତର ଯନ୍ତ୍ରର ତାନାବାନା ଭାବରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି, ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେହରେ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଅନନ୍ତୈକପଦାଧାରସ୍ ସତ୍ତାମାତ୍ରୈକଵିଗ୍ରହଃ । ଵିଵର୍ତିତଜଗଜ୍ଜାଲଃ କାଲୋ ଽସ୍ଯ ଦ୍ଵାରପାଲକଃ
ଅନନ୍ତ ଏକତା ଉପରେ ଭିତି ରଖିଥିବା, ଯାହାର ରୂପ କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ; ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଜାଲ ତାହାର ରୂପାନ୍ତର, ଏବଂ ସମୟ ତାହାର ଦ୍ୱାରରେ ରକ୍ଷା କରୁଛି।
ସଶୈଲଭୁଵନାଭୋଗମ୍ ଇଦଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମଣ୍ଡଲମ୍ । ଦେହକୋଣେ ଽସ୍ଯ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ସ୍ଵାଙ୍ଗାଵଯଵତାଂ ଗତମ୍
ପାହାଡ଼ ଓ ନାନା ଲୋକ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କର ଦେହର କୌଣସି ଏକ କୋଣରେ, ତାଙ୍କର ନିଜ ଅଂଗ ଭଳି ଅଛି।
ଵିଚିନ୍ତଯେନ୍ ମହାଦେଵଂ ସହସ୍ରଚରଣେକ୍ଷଣମ୍ । ସହସ୍ରଶିରସଂ ଶାନ୍ତଂ ସହସ୍ରଭୁଜଭୂଷଣମ୍
ମହାଦେବଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ, ଯିଏ ହଜାର ଚାଲି, ହଜାର ଆଖି ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଶାନ୍ତ ଓ ହଜାର ମୁଣ୍ଡରେ ଶୋଭିତ, ଏବଂ ହଜାର ହାତରେ ଭୂଷିତ।
ସର୍ଵତ୍ରେକ୍ଷଣଶକ୍ତ୍ଯାଢ୍ଯଂ ସର୍ଵତୋ ଘ୍ରାଣଶକ୍ତିଗମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ସ୍ପର୍ଶନମଯଂ ସର୍ଵତୋ ରସନାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଦେଖିବା ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତଠାରେ ଘ୍ରାଣ ଶକ୍ତିରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ସମସ୍ତଠାରେ ସ୍ପର୍ଶ ରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତଠାରେ ରସ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା।
ସର୍ଵତ୍ର ଶ୍ରଵଣାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵତ୍ର ମନସାନ୍ଵିତମ୍ । ସର୍ଵତୋ ମନନାତୀତଂ ସର୍ଵତ୍ର ପରମଂ ଶିଵମ୍
ସମସ୍ତ ଠାରେ ଏହାକୁ ଶୁଣାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ଏହା ମନ ସହିତ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ଏହା ଚିନ୍ତାରେ ଧରାଯାଏ ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ଠାରେ ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ।
ସର୍ଵଦା ସର୍ଵକର୍ତାରଂ ସର୍ଵସଙ୍କଲ୍ପିତାର୍ଥଦମ୍ । ସର୍ଵଭୂତାନ୍ତରାଲସ୍ଥଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵୈକସାଧନମ୍
ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ କାମ କରିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଭିତରେ ବସିଥାଏ, ସବୁଠି ଏହା ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ।
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ଦେଵେଶମ୍ ଅର୍ଚଯେଦ୍ ଵିଧିଵତ୍ ତତଃ । ଵିଧାନମ୍ ଅର୍ଚନସ୍ଯେଦଂ ଶୃଣୁ ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂ ଵର
ଏଭଳି ଭାବି ଦେବତାଙ୍କୁ ନିୟମ ମୁତାବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀକୁ ଶୁଣ।
ଦେଵଂ ସ୍ଵସଂଵିଦାତ୍ମାନଂ ନୋପହାରେଣ ପୂଜଯେତ୍ । ନ ଦୀପେନ ନ ଧୂପେନ ନ ପୁଷ୍ପଵିଭଵାର୍ପଣୈଃ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ନିଜ ଜ୍ଞାନ ରୂପ, ସେଉଁଠି ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୀପ, ଧୂପ କିମ୍ବା ଅଧିକ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାନ୍ନଦାନାଦିଦାନେନ ନ ଚନ୍ଦନଵିଲେପନୈଃ । ନ ଚ କୁଙ୍କୁମକର୍ପୂରୈର୍ ଭୋଗୈଶ୍ ଚିତ୍ରୈର୍ ନ ଚେତରୈଃ
ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କିମ୍ବା କୁଙ୍କୁମ, କର୍ପୂର ବା ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହା ପୂଜିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ନିତ୍ଯମ୍ ଅକ୍ଲେଶଲଭ୍ଯେନ ଶୀତଲେନାଵିନାଶିନା । ଏକେନୈଵାମୃତେନୈଷ ବୋଧେନ ସ୍ଵେନ ପୂଜ୍ଯତେ
ଏହା ସଦା ସହଜରେ ମିଳୁଥିବା, ଶୀତଳ ଓ ଅବିନାଶୀ ଅମୃତ—ନିଜର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର—ପୂଜିତ ହୁଏ।
ଏତଦ୍ ଏଵ ପରଂ ଧ୍ଯାନଂ ପୂଜୈଷୈଵ ପରା ସ୍ମୃତା । ଯଦ୍ ଅନାରତମ୍ ଅନ୍ତସ୍ସ୍ଥଶୁଦ୍ଧଚିନ୍ମାତ୍ରଵେଦନମ୍
ଏହି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅବିରତ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧ୍ୟାନ ଓ ପୂଜା ବୋଲି ଗଣାଯାଏ।
ପଶ୍ଯଞ୍ ଶୃଣ୍ଵନ୍ ସ୍ପୃଶଞ୍ ଜିଘ୍ରନ୍ନ୍ ଅଶ୍ନନ୍ ଗଚ୍ଛନ୍ ସ୍ଵପଞ୍ ଶ୍ଵସନ୍ । ପ୍ରଲପନ୍ ଵିସୃଜନ୍ ଗୃହ୍ଣଞ୍ ଶୁଦ୍ଧସଂଵିନ୍ମଯୋ ଭଵେତ୍
ଦେଖିବା, ଶୁଣିବା, ଛୁଇଁବା, ଘ୍ରାଣ କରିବା, ଖାଇବା, ଚାଲିବା, ଶୁଏଇବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା, କଥାହେବା, ଛାଡ଼ିବା, ଧରିବା—ଏହି ସବୁ କାମ କରିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ମୟ ହୁଏ।
ଧ୍ଯାନାମୃତେନ ସମ୍ପୂଜ୍ଯସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାଯମ୍ ଈଶ୍ଵରଃ । ପରମାସ୍ଵାଦଯୁକ୍ତେନ ମୁକ୍ତେନ କୁସୁମେହିତୈଃ
ଏହି ନିଜ ଆତ୍ମା, ଯିଏ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନର ଅମୃତରେ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦରେ, ମୁକ୍ତିର ଅନୁଭୂତିରେ ଏବଂ ଇଚ୍ଛାମତା ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଧ୍ଯାନୋପହାର ଏଵାତ୍ମଧ୍ଯାନଂ ହ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ସମୀହିତମ୍ । ଧ୍ଯାନମ୍ ଅର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ଚ ଶୁଦ୍ଧସଂଵେଦନାତ୍ମକମ୍
ଏଠାରେ ଆତ୍ମା ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ହେଉଛି ପ୍ରକୃତ ଉପହାର; ଏହି ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ହିଁ ପ୍ରମୁଖ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ନିଜେ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଭାବେ ଶୁଦ୍ଧ ସଚେତନତାର ଅଂଶ।
ଧ୍ଯାନସଂଵେଦନଂ ପୁଷ୍ପଂ ଧୂପଂ ଦୀପଂ ପରଂ ଵିଦୁଃ । ଵିନା ତେନେତରେଣାଯମ୍ ଆତ୍ମା ଲଭ୍ଯତ ଏଵ ନୋ
ଧ୍ୟାନ ଓ ସଚେତନତାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଫୁଲ, ଧୂପ ଓ ଦୀପ ବୋଲି ଜାଣାଯାଏ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିହେବା ନାହିଁ।
ଧ୍ଯାନାତ୍ ପ୍ରସାଦମ୍ ଆଯାତସ୍ ସର୍ଵଲୋକସୁଖଶ୍ରିଯମ୍ । ଅଯମ୍ ଆତ୍ମା ମୁନେ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଦେହେ ଭୂପୋ ଗୃହେ ଯଥା
ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା କୃପା ଆସେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲୋକର ସୁଖ ଓ ଶ୍ରୀ ଆଣେ; ଏହି ଆତ୍ମା, ମୁନି, ଦେହ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ନିଜ ଘରେ ଯେପରି ଉପଭୋଗ କରେ, ସେପରି ଉପଭୋଗ କରେ।
ଧ୍ଯାନେନାନେନ ସୁମୁନେ ନିମେଷାଂସ୍ ତୁ ତ୍ରଯୋଦଶ । ପୂର୍ଣୋ ଽପି ପୂଜଯତ୍ଵ୍ ଈଶଂ ଗୋପ୍ରଦାନଂ ଲଭେତ ଵୈ
ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା କେବଳ ତେର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯଦି କେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଗାଁ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଏ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ନିମେଷାଣାଂ ଶତମ୍ ଏକମ୍ ଇତି ପ୍ରଭୁମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲମ୍ ଆପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ଯଦି କେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏକଶେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂଜା କରେ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଲାଭ କରେ।
ଧ୍ଯାନବଲ୍ଯୁପହାରେଣ ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆତ୍ମନା । ଘଟିକାଂ ପୂଜଯେଦ୍ ଯସ୍ ତୁ ରାଜସୂଯଂ ଲଭେତ ସଃ
ଯିଏ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ନିଜେ ଧ୍ୟାନର ବଳ ଓ ଉପହାର ଦ୍ୱାରା ଏକ ଘଣ୍ଟାର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ସମୟ ପୂଜା କରେ, ସେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ମଧ୍ଯାହ୍ନପୂଜନାଦ୍ ଇତ୍ଥଂ ରାଜସୂଯୈକଲକ୍ଷଭାକ୍ । ଦିଵସଂ ପୂଜଯିତ୍ଵୈଵଂ ପରେ ଧାମ୍ନି ଵସେନ୍ ନରଃ
ଏଭଳି ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ପୂଜା କଲେ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ; ଏହିପରି ସମଗ୍ର ଦିନ ପୂଜା କରିଲେ ମଣିଷ ପରମ ଧାମରେ ବାସ କରେ।
ଏଷୋ ଽସୌ ପରମୋ ଯୋଗ ଏଷା ସା ପରମା କ୍ରିଯା । ବାହ୍ଯସମ୍ପୂଜନଂ ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଏତଦ୍ ଉତ୍ତମମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଏହିଠାରେ ଯେଉଁଠି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଯୋଗ ଅଛି, ଏହିଠାରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି। ବାହ୍ୟ ପୂଜାକୁ ଏହିଠାରେ ସ୍ୱୟଂ ପାଇଁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଏତତ୍ ପଵିତ୍ରମ୍ ଅଖିଲାଘଵିନାଶହେତୁଂ ଯସ୍ ତ୍ଵ୍ ଆଚରିଷ୍ଯତି ନରଃ କ୍ଷଣମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଖିନ୍ନଃ । ତଂ ଵନ୍ଦଯିଷ୍ଯତି ସୁରାସୁରଲୋକପୂଗଃ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ପଦଂ ଜଗତି ମାମ୍ ଇଵ ଲୋକସାରମ୍
ଯେ କୌଣସି ମଣିଷ ଏହି ପବିତ୍ର ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା ଆଚରଣକୁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅକ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ କରିଥାଏ, ସେଉଁଠିକୁ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସମ୍ମାନ କରିବେ, ସେ ଏହି ସଂସାରରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ, ଯେପରି ମୁଁ ହେଉଛି।
ପାଵନଂ ପାଵନାନାଂ ଯଦ୍ ଯତ୍ ସର୍ଵତମସାଂ କ୍ଷଯଃ । ତଦ୍ ଇଦାନୀଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯେ ଽହମ୍ ଅନ୍ତଃପୂଜନମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ଏବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ଜିନିଷ ମଧ୍ୟରୁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା, ଆତ୍ମାର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପୂଜା ବିଷୟରେ କହିବି।
ଗଚ୍ଛତସ୍ ତିଷ୍ଠତଶ୍ ଚୈଵ ଜାଗ୍ରତସ୍ ସ୍ଵପତୋ ଽପି ଵା । ସର୍ଵାଚାରଵତଃ ପୂଜା ନିତ୍ଯଧ୍ଯାନାତ୍ମିକା ତ୍ଵ୍ ଇଯମ୍
ଚାଲିବାବେଳେ, ଦଢ଼ିଅଛିବାବେଳେ, ଜାଗିଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଶୁଅଁଥିବା ବେଳେ, ସମସ୍ତ କାମକାଜରେ ଏହି ପୂଜା, ଯାହାର ମୂଳ ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନ, ସେହିପରି ଚାଲିଥାଏ।