ଆମହାପଞ୍ଚମେଶାନପରିଣାମମ୍ ଅନାମଯା । ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇଦଂ ନେତି ନିଯତିର୍ ଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍
ପଞ୍ଚମ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରୋଗ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ସ୍ୱୟଂ ଏହି ନିଶ୍ଚିତି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ— 'ଏହା ଠିକ୍, ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ'।
ସାକ୍ଷିଣି ସ୍ଫାର ଆଭାସେ ଧ୍ରୁଵେ ଦୀପ ଇଵ କ୍ରିଯାଃ । ସତ୍ଯ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଜଗଚ୍ଚିତ୍ରପରମ୍ପରାଃ
ଏହି ସାକ୍ଷୀ, ଯିଏ ବିଶାଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଦୀପବତ୍ ଅଚଳ, ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ସତ୍ୟ ଉପରେ ସମସ୍ତ ବିବିଧ ପ୍ରପଞ୍ଚ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ପରମାକାଶନଗରନାଟ୍ଯମଣ୍ଡପଭୂମିଷୁ । ସ୍ଵଶକ୍ତିନୃତ୍ତଂ ସଂସାରଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସାକ୍ଷିଵତ୍ ସ୍ଥିତା
ପରମ ଆକାଶର ନଗର ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ନାଟ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ, ସେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଦଢ଼ିଅଛନ୍ତି; ନିଜ ଶକ୍ତିର ନୃତ୍ୟକୁ ସଂସାର ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଶିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥ ଶକ୍ତଯସ୍ ତାଃ କଥଂ ସ୍ଥିତାଃ । ସାକ୍ଷିତା କାଥ କିଂ ତାସାଂ ନୃତ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ କିଯଦ୍ ଏଵ ଵା
ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଶିବଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନ୍ୟମାନେ କିପରି ବସିଛନ୍ତି? ସେମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ଭାବ କଣ? ସେମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟ କ'ଣ ଏବଂ ସେହି ନୃତ୍ୟ କେତେ ବଡ଼?
ସ୍ଵଭାଵାଚଲଶାନ୍ତସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ସୋମ୍ଯ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯାନାକୃତେର୍ ଅପି
ଯିଏ ସ୍ବଭାବରୁ ଅଚଳ ଓ ଶାନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଶିବ, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଆକୃତି ନାହିଁ—
ଇଚ୍ଛାସତ୍ତା ଵ୍ଯୋମସତ୍ତା କାଲସତ୍ତା ତଥୈଵ ଚ । ତଥା ନିଯତିସତ୍ତା ଚ ମହାସତ୍ତା ଚ ସୁଵ୍ରତ
ଇଚ୍ଛାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଆକାଶର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସମୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଏଭଳି ନିୟମର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ମହାନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିଃ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିଃ କର୍ତୃତାକର୍ତୃତାପି ଚ । ଇତ୍ଯାଦିକାନାଂ ଶକ୍ତୀନାମ୍ ଅନ୍ତୋ ନାସ୍ତି ଶିଵାତ୍ମନି
ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି, କରିବା ଓ ନ କରିବାର ଶକ୍ତି—ଏପରି ଅନେକ ଶକ୍ତିର ଶିବ ଆତ୍ମାରେ କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ।
ଶକ୍ତଯଃ କୁତ ଏତାସ୍ ତା ବହୁତ୍ଵଂ କଥମ୍ ଆସୁ ଚ । ଉଦଯଶ୍ ଚ କଥଂ ଦେଵ ଭେଦାଭେଦଶ୍ ଚ କୀଦୃଶଃ
ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? କିପରି ଏମିତି ବହୁ ହେଉଛନ୍ତି? କିପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ଏହାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ଓ ଏକତା କେମିତି?
ଶିଵସ୍ଯାନନ୍ତରୂପସ୍ଯ ଯୈଷା ଚିନ୍ମାତ୍ରତାତ୍ମନଃ । ଏଷା ହି ଶକ୍ତିର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ନାସ୍ମାଦ୍ ଭିନ୍ନା ମନାଗ୍ ଅପି
ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କର ଯେଉଁ ଶକ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସେଇ ଶକ୍ତି ନିଜେ ଶିବଠାରୁ କିଛିମାତ୍ର ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞତ୍ଵକର୍ତୃତ୍ଵଭୋକ୍ତୃତ୍ଵସାକ୍ଷିତ୍ଵାଦିଵିଭାଵନାତ୍ । ଶକ୍ତଯୋ ଵିଵିଧଂ ରୂପଂ ଧାରଯନ୍ତି ବହୂଦଯମ୍
ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ, ଭୋଗ, ସାକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯଯୈକୋ ଽପି ବହୁଵଦ୍ ଭାସତେ ସ୍ଵତଃ । ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ମନୈକେନ ଶିଵେନୈଵ ଶିଵାତ୍ମସୁ । ଅର୍ଥେଷ୍ଵ୍ ଅର୍ଥିତଯା ସତ୍ସୁ ସାକ୍ଷିଵତ୍ କଲ୍ପିତାତ୍ମସୁ
ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜେ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ଶିବ, ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ଲୋକମାନେ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁମାନେ ଓ କଳ୍ପିତ ଆତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାକ୍ଷୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଏତା ଜଗତି ନୃତ୍ଯନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ ନୃତ୍ତମଣ୍ଡପେ । କାଲେନ ନର୍ତକେନେଵ କ୍ରମେଣ ପରିଶିକ୍ଷିତାଃ
ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମଞ୍ଚରେ, ସମୟ ନାମକ ନୃତ୍ୟକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଯା ସା ପରମ୍ପରୈତାସାମ୍ ଏଷା ନିଯତିର୍ ଉଚ୍ଯତେ । କ୍ରିଯା ପ୍ରକୃତିର୍ ଇଚ୍ଛା ସା କାଲେତ୍ଯାଦିକୃତାଭିଧା
ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମକୁ 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱଭାବ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ନାମ ହୁଏ।
ଆମହାରୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତେଃ । ଆତୃଣଂ ପଦ୍ମଜସ୍ପନ୍ଦନିଯମାନ୍ ନିଯତିସ୍ ସ୍ମୃତା
ଆଦିରୁ ରୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ନିଶ୍ଚିତ କ୍ରମ ଅଛି, ଏହି ଅନୁକ୍ରମକୁ 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ଘାସ ଶଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ନିଯତିର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଉଦ୍ଵେଗଵର୍ଜିତା ପରମୋର୍ଜିତା । ଏଷା ନୃତ୍ଯତି ଖେ ନିତ୍ଯଂ ଜଗଜ୍ଜାଲକନାଟକମ୍
ଭାଗ୍ୟ ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେ ଆକାଶରେ ନିତ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାଟକ ଚାଲାଉଛନ୍ତି।
ନାନାରସଵିଲାସାଢ୍ଯଂ ଵିଵର୍ତାଭିନଯାନ୍ଵିତମ୍ । କଲ୍ପକ୍ଷଣହତାନେକପୁଷ୍କରାଵର୍ତଘର୍ଘରମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ଭାବନାର ଖେଳ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଭଙ୍ଗୀ ସହିତ, ସେ ଅନେକ କଳ୍ପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠନ୍ତି।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାକୀର୍ଣଧରାଗୋଲକମନ୍ଦିରମ୍ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପତଦ୍ଵର୍ଷଭୂରିସ୍ଵେଦଜଲୋତ୍କରମ୍
ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଗୋଳକ ଘର, ପୁଣି ପୁଣି ଘମ ଝରା ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷାଧାରାରେ ଭିଜିଯାଏ।
ପଯୋଦପଲ୍ଲଵାଲୋଲନୀଲାମ୍ବରକୃତଭ୍ରମମ୍ । ପୂର୍ଣସଂଶୁଷ୍କସପ୍ତାବ୍ଧିରତ୍ନାଢ୍ଯଵଲଯାକୁଲମ୍
ମେଘର କିଶଳୟ ଭଳି ହଲାହଳା ହେଉଥିବା ନୀଳ ଆକାଶ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏହି ପୃଥିବୀ ରତ୍ନମୟ ବଳୟରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କେବେ ଶୁଷ୍କ ସମୁଦ୍ର ଅଛି।
ଯାମାପକ୍ଷ୍ମଦିନପ୍ରେକ୍ଷାକଟାକ୍ଷାଶାରିତାମ୍ବରମ୍ । ମଜ୍ଜନୋନ୍ମଜ୍ଜନଵ୍ଯଗ୍ରକୁଲାଦ୍ରିକୁଲଶେଖରମ୍
ଦିନ ଓ ରାତିର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆକାଶ ଛାୟାପ୍ରଦାନ ହୁଏ, ଯାହାର ପଳକ ହେଉଛି ଘଣ୍ଟାମାନେ; ଜୀବମାନଙ୍କର ଉଠିବା ଓ ଡୁବିବା ଉତ୍ସାହରେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ମାଳା ଶୋଭିତ।
ଭ୍ରମଚ୍ଛଶିମଣିପ୍ରୋତଗଙ୍ଗାମୁକ୍ତାଲତାତ୍ରଯମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶଵିଧାନନ୍ତଭୂତରୋମନତୋନ୍ନତମ୍
ଚଳିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ମୁକ୍ତା ମଣି ଲଗା ଗଙ୍ଗାର ତିନୋଟି ଧାରା ଉଠି ଓ ତଳେ ଯାଉଛି; ଚୌଦ ଧରଣର ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉଁଚା କରିଛନ୍ତି।
ସନ୍ଦୃଷ୍ଟାଦୃଷ୍ଟସନ୍ଧ୍ଯାଭ୍ରଵିଲୋଲକରପଲ୍ଲଵମ୍ । ଅନାରତରଣଲ୍ଲୋଲଲୋକାଲଙ୍କାରକୋମଲମ୍
ପ୍ରଭାତ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳାରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଓ ଦେଖିପାରିନଥିବା ମେଘମାଳାର କୋମଳ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ଏହି ସଂସାରକୁ ସବୁବେଳେ ଚଳିତ ଓ ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ମନୋହର ଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ କରିଥାଏ।
ଭୂରିଭୂତଲପାତାଲନଭସ୍ତଲପଦକ୍ରମମ୍ । ମଗ୍ନୋନ୍ମଗ୍ନଘନାନୀକତାରାଘର୍ମକଣୋତ୍କରମ୍
ଏହାର ବିସ୍ତାର ପୃଥିବୀ, ପାତାଳ ଓ ଆକାଶକୁ ଅସଂଖ୍ୟ ପଦକ୍ରମରେ ଢାକି ରହିଛି; ଏଠାରେ ଉଠୁଥିବା ଓ ଡୁବୁଥିବା ଘନ ମେଘମାଳା ଓ ତାରାମାଳାର ତାପର ଝରଣା ରହିଛି।
ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମଣ୍ଡଲସ୍ପନ୍ଦସ୍ମିତସ୍ଫୁଟନଭୋମୁଖମ୍ । କମ୍ପିତାନେକବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକଵାଟକଵିତାନକମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଗୋଳର ମୃଦୁ କ୍ମ୍ପନରେ ପୃଥିବୀର ମୁହଁ ହସୁଥିବା ପରି ଫୁଟିଉଠେ; ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ଓ ବନ୍ଦ ହେବାରେ ଆକାଶ ଗୁମ୍ୱଟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ।
ଲୁଠଲ୍ଲୋକାନ୍ତରଵ୍ଯୂହଧ୍ଵନନ୍ମୁକ୍ତାଙ୍କପଲ୍ଲଵମ୍ । ସୁଖଦୁଃଖଦଶାଦୋଷଭାଵାଭାଵରସାନ୍ତରମ୍
ବିଭିନ୍ନ ଲୋକମାଳାର କୋମଳ ଶାଖାଗୁଡ଼ିକ ଏଠାରେ ଏଠାରେ ଲୁଟୁଛି, ବିକିରିତ ଓ ସଜାଯାଇଛି; ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ଅବସ୍ଥା ଦ୍ୱାରା ଭାବ ଓ ଅଭାବର ରସ ମିଶିଛି।
ଅସ୍ମିନ୍ ଵିକାରଵଲିତେ ନିଯତେର୍ ଵିଲାସେ ସଂସାରନାମ୍ନି ଚିରନାଟକନାଟ୍ଯସାରେ । ସାକ୍ଷୀ ସଦୋଦିତଵପୁଃ ପରମେଶ୍ଵରୋ ଽଯମ୍ ଏକସ୍ ସ୍ଥିତୋ ନ ଚ ତଯା ନ ଚ ତେନ ଭିନ୍ନଃ
ଏହି ଅନେକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଥିବା ଭାଗ୍ୟର ଖେଳ ଭିତରେ, ଏହି ଦୀର୍ଘ ସଂସାର ନାମକ ନାଟକର ମଧ୍ୟରେ, ସର୍ବଦା ଦେଖୁଥିବା ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ପରମେଶ୍ୱର ଏକମାତ୍ର ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ସେ ଏହି ନାଟକରୁ ଅଲଗା ନୁହଁନ୍ତି, ଏହି ନାଟକ ମଧ୍ୟ ସେଠାରୁ ଅଲଗା ନୁହଁ।
ଏଷ ଦେଵସ୍ ସ ପରମଃ ପୂଜ୍ଯ ଏଷ ସଦା ସତାମ୍ । ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଅନୁଭୂତାତ୍ମା ସର୍ଵଗସ୍ ସର୍ଵସଂଶ୍ରଯଃ
ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ଦେବ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପୂଜା କରିବାଯୋଗ୍ୟ; ଏହିଁ ହେଉଛନ୍ତି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଅନୁଭବ କରୁଥିବା ଆତ୍ମା, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ସମସ୍ତଙ୍କର ଆଧାର।
ଘଟେ ପଟେ ଵଟେ କୁଡ୍ଯେ ଶକଟେ ଵାନରେ ସ୍ଥିତଃ । ଶିଵୋ ହରୋ ହରିର୍ ବ୍ରହ୍ମା ଶକ୍ରୋ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ଯମଃ
ଘଡ଼, କପଡ଼ା, ବଟବୃକ୍ଷ, ଦିଵାଳ, ଗାଡ଼ି କିମ୍ବା ବାନର—ଯେଉଁଠି ହେଉନାହିଁ, ଶିବ, ହର, ହରି, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର ଓ ଯମ ସେଠି ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି।
ବହିର୍ ଅନ୍ତଶ୍ ଚ ସର୍ଵାତ୍ମା ସଦା ସ୍ଵାତ୍ମା ସୁବୁଦ୍ଧିଭିଃ । ଦ୍ଵିଵିଧେନ କ୍ରମେଣୈଷ ଭଗଵାନ୍ ପରିପୂଜ୍ଯତେ
ଯିଏ ସବୁଠାରେ, ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କର ଆତ୍ମା, ସେ ସଦା ସୁବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ; ଏହି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଦୁଇ ପ୍ରକାରରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯିବ।
ବହିସ୍ ତାଵନ୍ ମହାବୁଦ୍ଧେ କ୍ରମେଣ ପରିପୂଜ୍ଯତେ । ଯେନ ତଂ ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ ଶ୍ରୋଷ୍ଯସ୍ଯ୍ ଅନ୍ତଃକ୍ରମଂ ତତଃ । ପୂଜାକ୍ରମେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ନେହ ଦାର୍ଭଂ ପଵିତ୍ରକମ୍
ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ପ୍ରଥମେ ବାହ୍ୟରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ହେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ଏହା ପରେ ମନରେ କିପରି ପୂଜା କରାଯିବ, ସେଥିରେ ଶୁଣ। ଏହି ସମସ୍ତ ପୂଜା ପ୍ରଣାଳୀରେ କୌଣସି ଦର୍ଭା କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଉପକରଣର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।
ପୂଜନଂ ଧ୍ଯାନମ୍ ଏଵାତ୍ର ଧ୍ଯାନମ୍ ଏଵାତ୍ର ପୂଜନମ୍ । ତସ୍ମାତ୍ ତ୍ରିଭୁଵନାଧାରେ ନିତ୍ଯଂ ଧ୍ଯାନେନ ପୂଜଯେତ୍
ଏଠାରେ ପୂଜା ମାନେ ଧ୍ୟାନ, ଏବଂ ଧ୍ୟାନ ମାନେ ପୂଜା। ତେଣୁ ତିନି ଲୋକର ଆଧାରକୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।