ପତ୍ତ୍ରାନ୍ତରାଲଗହନେନ ଵିଲାସଵତ୍ଯା ହେଲାଵିଲୋଲଘନଗର୍ଜିତଯା ମଲେନ । ମଲ୍ଲେନ ମଲ୍ଲପଦମାଲିତମାଲଵାନାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଲତାଵିଵଲିତା ଵଲିତେଵ ପୁଷ୍ଟିଃ
ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଲତାର ଖେଳ, ବାତାସର ଅଲସ ଗର୍ଜନରେ ଡୁଲୁଥିବା, ମଲ୍ଲ ମାନଙ୍କ ଧୂଳିରେ ଶୋଭିତ ମଲ୍ଲପଦ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭାଗ୍ୟ ଲତାରେ ଜଡିଥିବା ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଇତ୍ଯାଦିକାପି ଶବ୍ଦାନାମ୍ ଅର୍ଥଶ୍ରୀସ୍ ସତ୍ଯରୂପିଣୀ । ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେ ସର୍ଵସତ୍ତାମଣିସମୁଦ୍ଗକେ
ଏପରି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଅର୍ଥର ଧନ, ସତ୍ୟର ରୂପ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ସତ୍ତାର ମଣିପେଟି ଭିତରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
କା ନାମ ଵିମଲା ଭାସସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ପରମଚିନ୍ମଣୌ । ନ କଚନ୍ତି ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଜଗନ୍ତି ଯାଃ
ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଆଲୋକର କିଏ ନାମ, ଯେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚେତନାର ମଣିରେ ରହିଛି, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଜଗତକୁ ଖୋଜିବା କିମ୍ବା ଘୁରିବା କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ?
ଏଷା ବୀଜକଣାନ୍ତସ୍ସ୍ଥା ଚିତ୍ସତ୍ତା ସ୍ଵଵପୁର୍ମଯମ୍ । ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ମୃତ୍କାଲଵାର୍ଯାଦି କରୋତ୍ଯ୍ ଅଙ୍କୁରଚୋଦନମ୍
ଏହି ଚେତନାର ସ୍ବଭାବ, ବୀଜର ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ନିଜ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ମାଟି, ସମୟ, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଅଙ୍କୁର ହେବା ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ।
ଫେନାଵର୍ତଵିଵର୍ତାନ୍ତର୍ଵର୍ତିନୀ ରସରୂପିଣୀ । କଚିତେନ୍ଦ୍ରିଯସମ୍ବନ୍ଧେ କରୋତି ସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଅମ୍ଭସାମ୍
ଫେନ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିର ଭିତରେ ଥିବା ଏହି ରସରୂପୀ ଚେତନା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହ ଯୋଗ ହେଲେ, ପାଣିରେ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଏଷା କୁସୁମଗୁଚ୍ଛେଷୁ ଗନ୍ଧରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା । କଚନ୍ତୀ ଘ୍ରାଣରନ୍ଧ୍ରେଷୁ କରୋତି ପରିଫୁଲ୍ଲନମ୍
ଫୁଲର ଗୁଛା ମଧ୍ୟରେ ସୁଗନ୍ଧ ରୂପେ ଥିବା ଏହି ଚେତନା, ଘ୍ରାଣ ରନ୍ଧ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋହର ଖିଳିବା ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ।
ଶିଲାଙ୍ଗସ୍ଥା ଶିଲାଙ୍ଗତ୍ଵଂ ନଯନ୍ତୀ ସତ୍ଯତାପଦମ୍ । ସର୍ଗାଧାରଦଶାଂ ଧତ୍ତେ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଥିତିଲୀଲଯା
ପାଥର ଶରୀରରେ ବସି, ସେ ପାଥର ଭାବକୁ ଆଣେ; ସତ୍ୟର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ମହାରାଜାଙ୍କୁ ଖେଳ କରି କରି ଧାରଣ କରେ।
ପଵନସ୍ପନ୍ଦକୋଶାତ୍ମରୂପିଣୀ ଚ ତ୍ଵଗିନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ସଂସାଧଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମସୁତଂ ପିତେଵାତ୍ମପରାଜଯାତ୍
ବାୟୁର ଚଳନ ତରଙ୍ଗର ମୂଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଚମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ; ଯେପରି ଜଣେ ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ନିଜ ଅଂଶରୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଶକ୍ତି ଚମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ଅଶେଷସାରସମ୍ପିଣ୍ଡମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଖସିଦ୍ଧଯେ । ଭାଵଯିତ୍ଵା ନକିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଖତ୍ଵଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସମସ୍ତ ସାରର ଏକ ଗଠିତ ରୂପ ଭାବି, ନିଜକୁ ଖାଲି ହେବା ପାଇଁ ଆକାଶର ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରି, ସେ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ, କିଛି ନଥିବା ଆକାଶ ଭଳି କରିଦିଏ।
ସ୍ଵସତ୍ତାପ୍ରତିବିମ୍ବାଭମ୍ ଆକାଶମକୁରୋଦରେ । ଧତ୍ତେ କଲ୍ପନିମେଷାଙ୍କଂ କାଲାଖ୍ଯମ୍ ଅମଲଂ ଵପୁଃ
ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଆକାଶର ଗର୍ଭରେ ରହି, କଳ୍ପନାର ଏକ ମିଷ୍ଟି ଚମକ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ 'କାଳ' ନାମକ ରୂପକୁ ଧାରଣ କରେ।
ଆମହାପଞ୍ଚମେଶାନପରିଣାମମ୍ ଅନାମଯା । ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇଦଂ ନେତି ନିଯତିର୍ ଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍
ପଞ୍ଚମ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରୋଗ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ସ୍ୱୟଂ ଏହି ନିଶ୍ଚିତି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ— 'ଏହା ଠିକ୍, ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ'।
ସାକ୍ଷିଣି ସ୍ଫାର ଆଭାସେ ଧ୍ରୁଵେ ଦୀପ ଇଵ କ୍ରିଯାଃ । ସତ୍ଯ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଜଗଚ୍ଚିତ୍ରପରମ୍ପରାଃ
ଏହି ସାକ୍ଷୀ, ଯିଏ ବିଶାଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଦୀପବତ୍ ଅଚଳ, ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ସତ୍ୟ ଉପରେ ସମସ୍ତ ବିବିଧ ପ୍ରପଞ୍ଚ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ପରମାକାଶନଗରନାଟ୍ଯମଣ୍ଡପଭୂମିଷୁ । ସ୍ଵଶକ୍ତିନୃତ୍ତଂ ସଂସାରଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସାକ୍ଷିଵତ୍ ସ୍ଥିତା
ପରମ ଆକାଶର ନଗର ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ନାଟ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ, ସେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଦଢ଼ିଅଛନ୍ତି; ନିଜ ଶକ୍ତିର ନୃତ୍ୟକୁ ସଂସାର ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଶିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥ ଶକ୍ତଯସ୍ ତାଃ କଥଂ ସ୍ଥିତାଃ । ସାକ୍ଷିତା କାଥ କିଂ ତାସାଂ ନୃତ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ କିଯଦ୍ ଏଵ ଵା
ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଶିବଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନ୍ୟମାନେ କିପରି ବସିଛନ୍ତି? ସେମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ଭାବ କଣ? ସେମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟ କ'ଣ ଏବଂ ସେହି ନୃତ୍ୟ କେତେ ବଡ଼?
ସ୍ଵଭାଵାଚଲଶାନ୍ତସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ସୋମ୍ଯ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯାନାକୃତେର୍ ଅପି
ଯିଏ ସ୍ବଭାବରୁ ଅଚଳ ଓ ଶାନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଶିବ, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଆକୃତି ନାହିଁ—
ଇଚ୍ଛାସତ୍ତା ଵ୍ଯୋମସତ୍ତା କାଲସତ୍ତା ତଥୈଵ ଚ । ତଥା ନିଯତିସତ୍ତା ଚ ମହାସତ୍ତା ଚ ସୁଵ୍ରତ
ଇଚ୍ଛାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଆକାଶର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସମୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଏଭଳି ନିୟମର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ମହାନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିଃ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିଃ କର୍ତୃତାକର୍ତୃତାପି ଚ । ଇତ୍ଯାଦିକାନାଂ ଶକ୍ତୀନାମ୍ ଅନ୍ତୋ ନାସ୍ତି ଶିଵାତ୍ମନି
ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି, କରିବା ଓ ନ କରିବାର ଶକ୍ତି—ଏପରି ଅନେକ ଶକ୍ତିର ଶିବ ଆତ୍ମାରେ କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ।
ଶକ୍ତଯଃ କୁତ ଏତାସ୍ ତା ବହୁତ୍ଵଂ କଥମ୍ ଆସୁ ଚ । ଉଦଯଶ୍ ଚ କଥଂ ଦେଵ ଭେଦାଭେଦଶ୍ ଚ କୀଦୃଶଃ
ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? କିପରି ଏମିତି ବହୁ ହେଉଛନ୍ତି? କିପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ଏହାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ଓ ଏକତା କେମିତି?
ଶିଵସ୍ଯାନନ୍ତରୂପସ୍ଯ ଯୈଷା ଚିନ୍ମାତ୍ରତାତ୍ମନଃ । ଏଷା ହି ଶକ୍ତିର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ନାସ୍ମାଦ୍ ଭିନ୍ନା ମନାଗ୍ ଅପି
ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କର ଯେଉଁ ଶକ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସେଇ ଶକ୍ତି ନିଜେ ଶିବଠାରୁ କିଛିମାତ୍ର ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞତ୍ଵକର୍ତୃତ୍ଵଭୋକ୍ତୃତ୍ଵସାକ୍ଷିତ୍ଵାଦିଵିଭାଵନାତ୍ । ଶକ୍ତଯୋ ଵିଵିଧଂ ରୂପଂ ଧାରଯନ୍ତି ବହୂଦଯମ୍
ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ, ଭୋଗ, ସାକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି।
ଶିଵଶକ୍ତ୍ଯାଖ୍ଯଯୈକୋ ଽପି ବହୁଵଦ୍ ଭାସତେ ସ୍ଵତଃ । ସର୍ଵଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ମନୈକେନ ଶିଵେନୈଵ ଶିଵାତ୍ମସୁ । ଅର୍ଥେଷ୍ଵ୍ ଅର୍ଥିତଯା ସତ୍ସୁ ସାକ୍ଷିଵତ୍ କଲ୍ପିତାତ୍ମସୁ
ଶିବ ଓ ଶକ୍ତି ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେମାନେ ନିଜେ ଅନେକ ରୂପରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ଥିବା ଏକମାତ୍ର ଶିବ, ଶିବ ସ୍ୱରୂପ ଲୋକମାନେ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ବସ୍ତୁମାନେ ଓ କଳ୍ପିତ ଆତ୍ମାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସାକ୍ଷୀ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି।
ଏତା ଜଗତି ନୃତ୍ଯନ୍ତି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡେ ନୃତ୍ତମଣ୍ଡପେ । କାଲେନ ନର୍ତକେନେଵ କ୍ରମେଣ ପରିଶିକ୍ଷିତାଃ
ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମଞ୍ଚରେ, ସମୟ ନାମକ ନୃତ୍ୟକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ କ୍ରମେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି।
ଯା ସା ପରମ୍ପରୈତାସାମ୍ ଏଷା ନିଯତିର୍ ଉଚ୍ଯତେ । କ୍ରିଯା ପ୍ରକୃତିର୍ ଇଚ୍ଛା ସା କାଲେତ୍ଯାଦିକୃତାଭିଧା
ଏହି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମକୁ 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ କାର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱଭାବ କିମ୍ବା ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସମୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ନାମ ହୁଏ।
ଆମହାରୁଦ୍ରପର୍ଯନ୍ତମ୍ ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇତି ସ୍ଥିତେଃ । ଆତୃଣଂ ପଦ୍ମଜସ୍ପନ୍ଦନିଯମାନ୍ ନିଯତିସ୍ ସ୍ମୃତା
ଆଦିରୁ ରୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ନିଶ୍ଚିତ କ୍ରମ ଅଛି, ଏହି ଅନୁକ୍ରମକୁ 'ଭାଗ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ପଦ୍ମରେ ଜନ୍ମିଥିବା ବ୍ରହ୍ମାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ ଘାସ ଶଳା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରେ।
ନିଯତିର୍ ନିତ୍ଯମ୍ ଉଦ୍ଵେଗଵର୍ଜିତା ପରମୋର୍ଜିତା । ଏଷା ନୃତ୍ଯତି ଖେ ନିତ୍ଯଂ ଜଗଜ୍ଜାଲକନାଟକମ୍
ଭାଗ୍ୟ ସଦା ଶାନ୍ତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ସେ ଆକାଶରେ ନିତ୍ୟ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ନାଟକ ଚାଲାଉଛନ୍ତି।
ନାନାରସଵିଲାସାଢ୍ଯଂ ଵିଵର୍ତାଭିନଯାନ୍ଵିତମ୍ । କଲ୍ପକ୍ଷଣହତାନେକପୁଷ୍କରାଵର୍ତଘର୍ଘରମ୍
ନାନା ପ୍ରକାର ଭାବନାର ଖେଳ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନର ଭଙ୍ଗୀ ସହିତ, ସେ ଅନେକ କଳ୍ପରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଉଡ଼ିଯାଇଥିବା ପଦ୍ମ ଘୂର୍ଣ୍ଣନର ଶବ୍ଦରେ ଗଞ୍ଜିଉଠନ୍ତି।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାକୀର୍ଣଧରାଗୋଲକମନ୍ଦିରମ୍ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପତଦ୍ଵର୍ଷଭୂରିସ୍ଵେଦଜଲୋତ୍କରମ୍
ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଗୋଳକ ଘର, ପୁଣି ପୁଣି ଘମ ଝରା ପ୍ରଚୁର ବର୍ଷାଧାରାରେ ଭିଜିଯାଏ।
ପଯୋଦପଲ୍ଲଵାଲୋଲନୀଲାମ୍ବରକୃତଭ୍ରମମ୍ । ପୂର୍ଣସଂଶୁଷ୍କସପ୍ତାବ୍ଧିରତ୍ନାଢ୍ଯଵଲଯାକୁଲମ୍
ମେଘର କିଶଳୟ ଭଳି ହଲାହଳା ହେଉଥିବା ନୀଳ ଆକାଶ ମାୟା ସୃଷ୍ଟି କରେ; ଏହି ପୃଥିବୀ ରତ୍ନମୟ ବଳୟରେ ଘେରାଯାଇଛି, ଏଠାରେ ସାତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ କେବେ ଶୁଷ୍କ ସମୁଦ୍ର ଅଛି।
ଯାମାପକ୍ଷ୍ମଦିନପ୍ରେକ୍ଷାକଟାକ୍ଷାଶାରିତାମ୍ବରମ୍ । ମଜ୍ଜନୋନ୍ମଜ୍ଜନଵ୍ଯଗ୍ରକୁଲାଦ୍ରିକୁଲଶେଖରମ୍
ଦିନ ଓ ରାତିର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆକାଶ ଛାୟାପ୍ରଦାନ ହୁଏ, ଯାହାର ପଳକ ହେଉଛି ଘଣ୍ଟାମାନେ; ଜୀବମାନଙ୍କର ଉଠିବା ଓ ଡୁବିବା ଉତ୍ସାହରେ ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ମାଳା ଶୋଭିତ।
ଭ୍ରମଚ୍ଛଶିମଣିପ୍ରୋତଗଙ୍ଗାମୁକ୍ତାଲତାତ୍ରଯମ୍ । ଚତୁର୍ଦଶଵିଧାନନ୍ତଭୂତରୋମନତୋନ୍ନତମ୍
ଚଳିଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିର ମୁକ୍ତା ମଣି ଲଗା ଗଙ୍ଗାର ତିନୋଟି ଧାରା ଉଠି ଓ ତଳେ ଯାଉଛି; ଚୌଦ ଧରଣର ଅନେକ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଉଁଚା କରିଛନ୍ତି।