ସ୍ଵସତ୍ତାମାତ୍ରସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଇଦମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ସ୍ଵତେଜସି । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ସମ୍ପନ୍ନମ୍ ଅନ୍ଯଦ୍ ଔଷ୍ଣ୍ଯାଦ୍ ଇଵାନଲେ
ଏହି ଜଗତ୍ ସେଇଁ ନିଜ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ଆତ୍ମାଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ହେଉନି—ଯେପରି ଅଗ୍ନିରେ କେବଳ ତାପ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।
ଗର୍ଭୀକୃତମହାମେରୁଂ ପରମାଣୁମ୍ ଅମୁଂ ଵିଦୁଃ
ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ, ଏହି ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଦାର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ମେରୁ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଅଛି।
ଗର୍ଭୀକୃତମହାକଲ୍ପୋ ନିମେଷୋ ଽଯମ୍ ଉଦାହୃତଃ । ଆକ୍ରାନ୍ତକଲ୍ପେନାନେନ ନ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତା ନିମେଷତା
ଏହି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବଡ଼ କାଳପ୍ରଳୟ ମଧ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ଅଛି; ଯଦିଓ ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଯୁଗ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ତଥାପି ଏହାର ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବ କେବେ ହରାଏ ନାହିଁ।
ଵାଲାଗ୍ରକାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଣୁନା ଵ୍ଯାପ୍ତାନେନାଖିଲା ମହୀ । ସପ୍ତାବ୍ଧିଵଲଯାପ୍ଯ୍ ଉର୍ଵୀ ନାସ୍ଯାନ୍ତମ୍ ଅଧିଗଚ୍ଛତି
ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମତମ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଆବୃତ ହୋଇଯାଏ; ଯଦିଓ ସାତଟି ସମୁଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘେରା ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଏହାର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିପାରେ ନାହିଁ।
ଅକୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଏଵ ସଂସାରରଚନାଂ କର୍ତୃତାଂ ଗତଃ । କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଏଵ ମହାକର୍ମ ନ କରୋତ୍ଯ୍ ଏଵ କିଞ୍ଚନ
କିଛି କାମ କରିନଥିବା ସତ୍ୱେ, ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କର୍ତ୍ତା ହୋଇଯାଏ; ଏବଂ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ କିଛି କରୁନାହିଁ।
ଦ୍ରଵ୍ଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଏଵ ନିର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୋ ନିର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୋ ଽପି ହି ଦ୍ରଵ୍ଯଵତ୍ । ଅକାଯୋ ଽପି ମହାକାଯୋ ମହାକାଯୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅକାଯଵାନ୍
ସେ ଦ୍ରବ୍ୟ ହେବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟହୀନ, ଦ୍ରବ୍ୟହୀନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଦୃଶ; ଦେହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଦେହର ଅଧିକାରୀ, ବଡ଼ ଦେହ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହହୀନ।
ଅଦ୍ଯାପ୍ଯ୍ ଏଷ ସଦା ପ୍ରାତଃ ପ୍ରାତର୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯତାଂ ଗତଃ । ନ ଚାଯମ୍ ଅଦ୍ଯ ନ ପ୍ରାତସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଦ୍ଯ ପ୍ରାତଶ୍ ଚ ଵା ସଦା
ସେ ଏଠାରେ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସଦା 'ଆଜି' ଏବଂ 'ପ୍ରଭାତ' ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ତଥାପି ସେ 'ଆଜି' ଓ 'ପ୍ରଭାତ' ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି; ସେ ନ 'ଆଜି', ନ 'ପ୍ରଭାତ', ନ ସଦା 'ଆଜି' ଓ 'ପ୍ରଭାତ'।
ହୁଣ୍ଡୁଭିଲ୍ଲିଘଲେ ମତ୍ତଶୁଲୁପିଣ୍ଠିଲିସାଲଘେ । ଵେଲ୍ଲିଘିଲ୍ଲିସଲାଵୋଲଲାସଗୁଗ୍ଗୁଲୁସୁସ୍ସୁନୀ
ହୁଣ୍ଡୁଭିଲ୍ଲିଘଲେ ମତ୍ତଶୁଲୁପିଣ୍ଠିଲିସାଲଘେ, ବେଲ୍ଲିଘିଲ୍ଲିସଲାଭୋଲଲାସଗୁଗ୍ଗୁଲୁସୁସ୍ସୁନୀ।
ଇତ୍ଯାଦ୍ଯ୍ ଅନର୍ଥକଂ ଵାକ୍ଯଂ ତଥା ସତ୍ଯଂ ସ ଏଵ ଚ । ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯତ୍ ସ ସ୍ଯାନ୍ ନ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ନ ଯତ୍ ତ୍ଵ୍ ଅସୌ
ଏପରି ଅର୍ଥହୀନ କଥା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ଏବଂ ସେ ଏଭଳି ଅଛନ୍ତି; ତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା କି ସେ ନୁହଁନ୍ତି, ଏମିତି କିଛି ନାହିଁ, ଯାହା ସେ ନୁହଁନ୍ତି।
ଯସ୍ମୈ ସର୍ଵଂ ଯତସ୍ ସର୍ଵଂ ଯସ୍ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵତଶ୍ ଚ ଯଃ । ଯଶ୍ ଚ ସର୍ଵମଯୋ ନିତ୍ଯଂ ତସ୍ମୈ ସର୍ଵାତ୍ମନେ ନମଃ
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ସବୁକିଛି ଅଛି, ଯାହାଠାରୁ ସବୁକିଛି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯିଏ ସବୁକିଛି ଅଟୁଟ ଭାବରେ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି, ସେହି ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମାକୁ ମୋର ପ୍ରଣାମ।
ପତ୍ତ୍ରାନ୍ତରାଲଗହନେନ ଵିଲାସଵତ୍ଯା ହେଲାଵିଲୋଲଘନଗର୍ଜିତଯା ମଲେନ । ମଲ୍ଲେନ ମଲ୍ଲପଦମାଲିତମାଲଵାନାଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଲତାଵିଵଲିତା ଵଲିତେଵ ପୁଷ୍ଟିଃ
ପତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଲୁଚିଥିବା ଲତାର ଖେଳ, ବାତାସର ଅଲସ ଗର୍ଜନରେ ଡୁଲୁଥିବା, ମଲ୍ଲ ମାନଙ୍କ ଧୂଳିରେ ଶୋଭିତ ମଲ୍ଲପଦ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଭାଗ୍ୟ ଲତାରେ ଜଡିଥିବା ଧନ-ସମୃଦ୍ଧି ଏଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ଇତ୍ଯାଦିକାପି ଶବ୍ଦାନାମ୍ ଅର୍ଥଶ୍ରୀସ୍ ସତ୍ଯରୂପିଣୀ । ତସ୍ମିନ୍ ସର୍ଵେଶ୍ଵରେ ସର୍ଵସତ୍ତାମଣିସମୁଦ୍ଗକେ
ଏପରି ଶବ୍ଦମାନଙ୍କର ଅର୍ଥର ଧନ, ସତ୍ୟର ରୂପ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ସତ୍ତାର ମଣିପେଟି ଭିତରେ ଥିବା ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
କା ନାମ ଵିମଲା ଭାସସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ପରମଚିନ୍ମଣୌ । ନ କଚନ୍ତି ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ଵିଚିତ୍ରାଣି ଜଗନ୍ତି ଯାଃ
ସେଇ ଶୁଦ୍ଧ ଆଲୋକର କିଏ ନାମ, ଯେଉଁଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଚେତନାର ମଣିରେ ରହିଛି, ଯେଉଁମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଜଗତକୁ ଖୋଜିବା କିମ୍ବା ଘୁରିବା କାମ କରନ୍ତିନାହିଁ?
ଏଷା ବୀଜକଣାନ୍ତସ୍ସ୍ଥା ଚିତ୍ସତ୍ତା ସ୍ଵଵପୁର୍ମଯମ୍ । ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ମୃତ୍କାଲଵାର୍ଯାଦି କରୋତ୍ଯ୍ ଅଙ୍କୁରଚୋଦନମ୍
ଏହି ଚେତନାର ସ୍ବଭାବ, ବୀଜର ଅଣୁ ମଧ୍ୟରେ ରହି, ନିଜ ଆକାର ଧାରଣ କରି, ମାଟି, ସମୟ, ପାଣି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟକୁ ଅନୁଭବ କରି, ଅଙ୍କୁର ହେବା ପ୍ରେରଣା ଦେଇଥାଏ।
ଫେନାଵର୍ତଵିଵର୍ତାନ୍ତର୍ଵର୍ତିନୀ ରସରୂପିଣୀ । କଚିତେନ୍ଦ୍ରିଯସମ୍ବନ୍ଧେ କରୋତି ସ୍ପନ୍ଦମ୍ ଅମ୍ଭସାମ୍
ଫେନ ଓ ଘୂର୍ଣ୍ଣିର ଭିତରେ ଥିବା ଏହି ରସରୂପୀ ଚେତନା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସହ ଯୋଗ ହେଲେ, ପାଣିରେ କମ୍ପନ ସୃଷ୍ଟି କରେ।
ଏଷା କୁସୁମଗୁଚ୍ଛେଷୁ ଗନ୍ଧରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତା । କଚନ୍ତୀ ଘ୍ରାଣରନ୍ଧ୍ରେଷୁ କରୋତି ପରିଫୁଲ୍ଲନମ୍
ଫୁଲର ଗୁଛା ମଧ୍ୟରେ ସୁଗନ୍ଧ ରୂପେ ଥିବା ଏହି ଚେତନା, ଘ୍ରାଣ ରନ୍ଧ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନୋହର ଖିଳିବା ଅନୁଭୂତି ଦେଇଥାଏ।
ଶିଲାଙ୍ଗସ୍ଥା ଶିଲାଙ୍ଗତ୍ଵଂ ନଯନ୍ତୀ ସତ୍ଯତାପଦମ୍ । ସର୍ଗାଧାରଦଶାଂ ଧତ୍ତେ ଗିରୀନ୍ଦ୍ରସ୍ଥିତିଲୀଲଯା
ପାଥର ଶରୀରରେ ବସି, ସେ ପାଥର ଭାବକୁ ଆଣେ; ସତ୍ୟର ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ଆଧାର ଭାବକୁ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ପାହାଡ଼ର ମହାରାଜାଙ୍କୁ ଖେଳ କରି କରି ଧାରଣ କରେ।
ପଵନସ୍ପନ୍ଦକୋଶାତ୍ମରୂପିଣୀ ଚ ତ୍ଵଗିନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ସଂସାଧଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମସୁତଂ ପିତେଵାତ୍ମପରାଜଯାତ୍
ବାୟୁର ଚଳନ ତରଙ୍ଗର ମୂଳ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ ଚମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ; ଯେପରି ଜଣେ ପିତା ନିଜ ପୁଅକୁ ନିଜ ଅଂଶରୁ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେପରି ଏହି ଶକ୍ତି ଚମ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ।
ଅଶେଷସାରସମ୍ପିଣ୍ଡମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଖସିଦ୍ଧଯେ । ଭାଵଯିତ୍ଵା ନକିଞ୍ଚିତ୍ତ୍ଵମ୍ ଇଵ ଖତ୍ଵଂ କରୋତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍
ସମସ୍ତ ସାରର ଏକ ଗଠିତ ରୂପ ଭାବି, ନିଜକୁ ଖାଲି ହେବା ପାଇଁ ଆକାଶର ସାକ୍ଷାତ୍କାର କରି, ସେ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୂନ୍ୟ, କିଛି ନଥିବା ଆକାଶ ଭଳି କରିଦିଏ।
ସ୍ଵସତ୍ତାପ୍ରତିବିମ୍ବାଭମ୍ ଆକାଶମକୁରୋଦରେ । ଧତ୍ତେ କଲ୍ପନିମେଷାଙ୍କଂ କାଲାଖ୍ଯମ୍ ଅମଲଂ ଵପୁଃ
ନିଜ ସ୍ୱରୂପର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ଭଳି ଆକାଶର ଗର୍ଭରେ ରହି, କଳ୍ପନାର ଏକ ମିଷ୍ଟି ଚମକ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ 'କାଳ' ନାମକ ରୂପକୁ ଧାରଣ କରେ।
ଆମହାପଞ୍ଚମେଶାନପରିଣାମମ୍ ଅନାମଯା । ଇଦମ୍ ଇତ୍ଥମ୍ ଇଦଂ ନେତି ନିଯତିର୍ ଭଵତି ସ୍ଵଯମ୍
ପଞ୍ଚମ ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ରୋଗ ଓ ପରିବର୍ତ୍ତନ ନାହିଁ, ସ୍ୱୟଂ ଏହି ନିଶ୍ଚିତି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ— 'ଏହା ଠିକ୍, ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ'।
ସାକ୍ଷିଣି ସ୍ଫାର ଆଭାସେ ଧ୍ରୁଵେ ଦୀପ ଇଵ କ୍ରିଯାଃ । ସତ୍ଯ୍ ଏତସ୍ମିନ୍ ପ୍ରକାଶନ୍ତେ ଜଗଚ୍ଚିତ୍ରପରମ୍ପରାଃ
ଏହି ସାକ୍ଷୀ, ଯିଏ ବିଶାଳ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଏବଂ ଦୀପବତ୍ ଅଚଳ, ତାଙ୍କରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ଏହି ସତ୍ୟ ଉପରେ ସମସ୍ତ ବିବିଧ ପ୍ରପଞ୍ଚ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ପରମାକାଶନଗରନାଟ୍ଯମଣ୍ଡପଭୂମିଷୁ । ସ୍ଵଶକ୍ତିନୃତ୍ତଂ ସଂସାରଂ ପଶ୍ଯନ୍ତୀ ସାକ୍ଷିଵତ୍ ସ୍ଥିତା
ପରମ ଆକାଶର ନଗର ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ନାଟ୍ୟ ମଞ୍ଚରେ, ସେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଦଢ଼ିଅଛନ୍ତି; ନିଜ ଶକ୍ତିର ନୃତ୍ୟକୁ ସଂସାର ଭାବେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଶିଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଜଗନ୍ନାଥ ଶକ୍ତଯସ୍ ତାଃ କଥଂ ସ୍ଥିତାଃ । ସାକ୍ଷିତା କାଥ କିଂ ତାସାଂ ନୃତ୍ତଂ ସ୍ଯାତ୍ କିଯଦ୍ ଏଵ ଵା
ଏହି ବିଶ୍ୱର ନାଥ ଶିବଙ୍କର ଶକ୍ତିମାନ୍ୟମାନେ କିପରି ବସିଛନ୍ତି? ସେମାନଙ୍କର ସାକ୍ଷୀ ଭାବ କଣ? ସେମାନଙ୍କର ନୃତ୍ୟ କ'ଣ ଏବଂ ସେହି ନୃତ୍ୟ କେତେ ବଡ଼?
ସ୍ଵଭାଵାଚଲଶାନ୍ତସ୍ଯ ଶିଵସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ସୋମ୍ଯ ଚିନ୍ମାତ୍ରରୂପସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯାନାକୃତେର୍ ଅପି
ଯିଏ ସ୍ବଭାବରୁ ଅଚଳ ଓ ଶାନ୍ତ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମା ଶିବ, ଯାହାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ଯେଉଁଠି କୌଣସି ଆକୃତି ନାହିଁ—
ଇଚ୍ଛାସତ୍ତା ଵ୍ଯୋମସତ୍ତା କାଲସତ୍ତା ତଥୈଵ ଚ । ତଥା ନିଯତିସତ୍ତା ଚ ମହାସତ୍ତା ଚ ସୁଵ୍ରତ
ଇଚ୍ଛାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଆକାଶର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ସମୟର ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଏଭଳି ନିୟମର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ମହାନ ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିଃ କ୍ରିଯାଶକ୍ତିଃ କର୍ତୃତାକର୍ତୃତାପି ଚ । ଇତ୍ଯାଦିକାନାଂ ଶକ୍ତୀନାମ୍ ଅନ୍ତୋ ନାସ୍ତି ଶିଵାତ୍ମନି
ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତି, କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି, କରିବା ଓ ନ କରିବାର ଶକ୍ତି—ଏପରି ଅନେକ ଶକ୍ତିର ଶିବ ଆତ୍ମାରେ କେବେ ଶେଷ ନାହିଁ।
ଶକ୍ତଯଃ କୁତ ଏତାସ୍ ତା ବହୁତ୍ଵଂ କଥମ୍ ଆସୁ ଚ । ଉଦଯଶ୍ ଚ କଥଂ ଦେଵ ଭେଦାଭେଦଶ୍ ଚ କୀଦୃଶଃ
ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛନ୍ତି? କିପରି ଏମିତି ବହୁ ହେଉଛନ୍ତି? କିପରି ଉଦୟ ହୁଏ, ହେ ପ୍ରଭୁ? ଏହାଙ୍କର ଭିନ୍ନତା ଓ ଏକତା କେମିତି?
ଶିଵସ୍ଯାନନ୍ତରୂପସ୍ଯ ଯୈଷା ଚିନ୍ମାତ୍ରତାତ୍ମନଃ । ଏଷା ହି ଶକ୍ତିର୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତା ନାସ୍ମାଦ୍ ଭିନ୍ନା ମନାଗ୍ ଅପି
ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଶିବଙ୍କର ଯେଉଁ ଶକ୍ତି, ଯାହାର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା, ସେଇ ଶକ୍ତି ନିଜେ ଶିବଠାରୁ କିଛିମାତ୍ର ଭିନ୍ନ ନୁହେଁ।
ଜ୍ଞତ୍ଵକର୍ତୃତ୍ଵଭୋକ୍ତୃତ୍ଵସାକ୍ଷିତ୍ଵାଦିଵିଭାଵନାତ୍ । ଶକ୍ତଯୋ ଵିଵିଧଂ ରୂପଂ ଧାରଯନ୍ତି ବହୂଦଯମ୍
ଜ୍ଞାନ, କର୍ମ, ଭୋଗ, ସାକ୍ଷୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରେ ଏହି ଶକ୍ତିମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି।