ଶୁଦ୍ଧା ନିରଂଶା ସତ୍ଯୈକା ସତ୍ତା ଚେତ୍ଯେଵମାଦିଭିଃ । ଵିମୁକ୍ତା ନାମଶବ୍ଦାର୍ଥୈସ୍ ସର୍ଵୈସ୍ ସର୍ଵାତ୍ମିକାପି ଖମ୍
ଚେତନା ଯଦିଓ ପବିତ୍ର, ଅଂଶହୀନ ଏବଂ ସତ୍ୟ ସହିତ ଏକତାରେ ଅଛି, ଏହାକୁ 'ସତ୍ତା', 'ଚେତନା' ଇତ୍ୟାଦି ନାମରେ ଡାକାଯାଏ, ତଥାପି ଏହା ସମସ୍ତ ନାମ ଓ ଧାରଣାରୁ ମୁକ୍ତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତର ମୂଳ ରୂପ, ଆକାଶ ପରି।
ସର୍ଵଂ ନିରୁପମଂ ଶାନ୍ତଂ ମନସୋ ଽନ୍ତେ ତ୍ରିମାର୍ଗଗମ୍ । ବ୍ରହ୍ମେଦଂ ବୃଂହିତଂ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ଶକ୍ତ୍ଯାକାଶନିକାଶଯା
ସମସ୍ତ କିଛି ତୁଳନାହୀନ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମନର ଶେଷ ପଥରେ ମିଳେ, ତିନି ପ୍ରକାରରେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହିଏ ବ୍ରହ୍ମ, ବ୍ରହ୍ମର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିସ୍ତୃତ, ଏହା ଚେତନାର ଶକ୍ତି ଆକାଶ ପରି ପ୍ରକାଶିତ।
ମନସା ମନସି ଚ୍ଛିନ୍ନେ ସର୍ଵାକ୍ଷପ୍ରସଵାତ୍ମନି । ଦ୍ଵିତୀଯେ ଽଥ ତୃତୀଯେ ଵା ପଦେ କିମ୍ ଅଵଶିଷ୍ଯତେ
ମନ ନିଜେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହୋଇଗଲେ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ମୂଳରେ ଲିନ୍ ହେଲେ, ଦ୍ୱିତୀୟ କିମ୍ବା ତୃତୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏଠାରେ କଣ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ?
ଯାଵତ୍ କିଲାତ୍ମନସ୍ ସତ୍ତା ମହାସତ୍ତୈଵ ତାଵତୀ । ସମସ୍ତାସ୍ତମଯେ ଜାତେ ସତ୍ତା କେଵ କୁତଶ୍ ଚ କା
ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆତ୍ମାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଛି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ରହେ। ସମସ୍ତ କିଛି ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲାପରେ, କେଉଁଠି କିଏ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରହିଯାଏ, କିଏ ତାହାକୁ ଦେଖିପାରିବ?
ମନସା ମନସି ଚ୍ଛିନ୍ନେ ସ୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯାଵଯଵାତ୍ମନି । ଵିଚାରେଣ ସମାଧାନାତ୍ ପ୍ରଯୋଗେଣ ଜଯେନ ଵା
ମନ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଂଶରେ ଲୟ ହେଲେ, ବିଚାର, ଧ୍ୟାନ, ଅଭ୍ୟାସ କିମ୍ବା ବିଜୟ ଦ୍ୱାରା ଯେପରି ହେଉନାହିଁ,
ଦ୍ଵୈତୈକ୍ଯକଲନାଭେଦେ ଗଲିତେ କଲିତାତ୍ମନି । ସତ୍ଯାଲୋକେ ଜଗଜ୍ଜାଲେ ପ୍ରୋଚ୍ଛୂନେ ଵିଲଯଂ ଗତେ
ଦ୍ୱିତ୍ୱ ଓ ଏକତ୍ୱର ଭେଦ ଯେତେବେଳେ ଅନୁଭୂତ ଆତ୍ମାରେ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟର ଆଲୋକରେ ସଂସାରର ଜାଲ ଭାଙ୍ଗି ଲୟ ହୋଇଯାଏ,
ଶିଷ୍ଯତେ ଶୀର୍ଣସଂସାରକଲନାକଲନାତ୍ମିକା । ଭୃଷ୍ଟବୀଜୋପମା ସତ୍ତା ଜୀଵସ୍ଯ ଚିତିନାମିକା
ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ସଂସାରିକ ଭାବନା ଭଙ୍ଗ ହେବା ପରେ ଯେଉଁ ତତ୍ତ୍ୱ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେହି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭଜା ଚାଷ ଦାଣା ପରି ଅକ୍ଷମ, ଏହାକୁ ଜୀବର ଚେତନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପଶ୍ଯନ୍ତୀନାମକଲିତା ତ୍ଯଜନ୍ତୀ ଚେତ୍ଯଚର୍ଵଣମ୍ । ମନୋମହାଭ୍ରନିର୍ମୁକ୍ତଶରଦାକାଶକୋଶଵତ୍
ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖୁଥିବା, ଅପ୍ରକଟ ଓ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ବିଷୟ ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି, ମନର ମହାମେଘ ହଟିଯାଇଥିବା ଶରତ୍ ଆକାଶ ପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଶୁଦ୍ଧା ଚିଦ୍ ଭାଵମାତ୍ରସ୍ଥା ଚେତ୍ଯଚିଚ୍ଚାପଲାଦ୍ ଗତା । ଅଦୂରଵିପ୍ରକୃଷ୍ଟେଶା ପଦୋପନତିପାଵନୀ
ଏହା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ ବସିଥାଏ, ବିଷୟ ଓ ଚେତନାର ଅସ୍ଥିରତାରୁ ମୁକ୍ତ, ନିକଟ କିମ୍ବା ଦୂର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ଚିଦ୍ ଵ୍ଯୋମାତ୍ମେତି କଲିତା ଗଲିତାଖିଲକଲ୍ପନା । ସମସ୍ତସାମାନ୍ଯଵତୀ ନାଵତୀର୍ଣଭଵାର୍ଣଵା
ଚେତନାକୁ ଚେତନାର ଆକାଶ ଭାବରେ ଧାରଣ କରାଯାଏ, ସମସ୍ତ କଳ୍ପନା ହରାଇଯାଇଛି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖେ, ଏହା ଭବସାଗରରେ ପଡ଼ିନାହିଁ।
ଅପୁନର୍ବୋଧସୌଷୁପ୍ତପଦପାଣ୍ଡିତ୍ଯପୀଵରୀ । ପାରମ୍ ଆସାଦ୍ଯ ଵିଶ୍ରାନ୍ତା ଚିରଶ୍ରାନ୍ତା ତତେ ପଦେ
ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନଃ ଜାଗ୍ରତି ନାହିଁ, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ପରି ଅନ୍ଧକାର ଓ ନିଦ୍ରାର ଜ୍ଞାନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେଠାକୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଥକିଥିବା ସେ ଶାନ୍ତି ଓ ବିଶ୍ରାମ ପାଇଥାଏ।
ଏତତ୍ ତେ ମନସି କ୍ଷୀଣେ କଥିତଂ ପ୍ରଥମଂ ପଦମ୍ । ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଶୃଣୁ ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ତେର୍ ଅସ୍ଯାସ୍ ସୁପାଵନମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମକୁ ମନ ଶାନ୍ତ ହେଲାପରେ ପ୍ରଥମ ଅବସ୍ଥା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏବେ ଏହାର ଦ୍ୱିତୀୟ, ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଏଷୈଵ ମନନୋନ୍ମୁକ୍ତା ଚିଚ୍ଛକ୍ତିଶ୍ ଶାନ୍ତିଶାଲିନୀ । ସର୍ଵଜ୍ଯୋତିସ୍ତମୋମୁକ୍ତଵିତତାକାଶସୁନ୍ଦରୀ
ଏହି ଚେତନାଶକ୍ତି, ଯାହା ମନରୁ ମୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଅନ୍ଧକାରରୁ ଦୂର, ଏବଂ ଆକାଶ ପରି ସୁନ୍ଦର।
ଘନସୌଷୁପ୍ତଲେଖାଵଚ୍ଛିଲାନ୍ତସ୍ସନ୍ନିଵେଶଵତ୍ । ସୈନ୍ଧଵାନ୍ତସ୍ସ୍ଥରସଵଦ୍ ଵାତାନ୍ତସ୍ସ୍ପନ୍ଦଶକ୍ତିଵତ୍
ଏହି ଶକ୍ତି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଚିହ୍ନ ପରି, ପାଥର ଭିତର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ପରି, ପାଣିରେ ଲୁଚିଥିବା ଲୁଣ ପରି, ବାତାସରେ ଲୁଚିଥିବା ଚଳନ ପରି ଅଛି।
କାଲେନାଯାତି ତତ୍ରୈଵ ପରାଂ ପରିଣତିଂ ଯଦା । ଶବ୍ଦଶକ୍ତିର୍ ଇଵାକାଶେ ପରମାକାଶଗା ତଦା
ସମୟ କ୍ରମରେ ସେଠି ଉଚ୍ଚତମ ପରିଣତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯେପରିକି ଶବ୍ଦର ଶକ୍ତି ଆକାଶରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚେ।
ଚେତ୍ଯାଂଶୋନ୍ମୁଖତାଂ ନୂନଂ ତ୍ଯଜନ୍ତ୍ଯ୍ ଅମ୍ବ୍ଵ୍ ଇଵ ଚାପଲମ୍ । ଵାତଲେଖେଵ ଚଲନଂ ପୁଷ୍ପଲେଖେଵ ସୌରଭମ୍
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ଞାନ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ଥିବା ଆଗ୍ରହକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଯେପରିକି ପାଣି ଚଞ୍ଚଳତାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ବାୟୁରେଖା ଚଳନକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ, ଫୁଲରେଖା ସୁଗନ୍ଧକୁ ଛାଡ଼ିଦିଏ।
କାଲତାକାଶତେ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସକଲେ ଚାପଲେ ଽମଲା । ନ ଜଡାଂ ନାଜଡାଂ ସ୍ଫାରାଂ ଧତ୍ତେ ସତ୍ତାମ୍ ଅନାମିକାମ୍
ସମୟର ବିସ୍ତୃତିରେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଦ୍ଧତାକୁ ଛାଡ଼ି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ନ ଜଡ଼, ନ ଅଜଡ଼, ନ ବିସ୍ତୃତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଧାରଣ କରେ—ଅନାମିକ ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ବସିଥାଏ।
ଦିକ୍କାଲାଦ୍ଯନଵଚ୍ଛିନ୍ନାଂ ମହାସତ୍ତାପଦାଦ୍ ଗତାମ୍ । ତୁର୍ଯତୁର୍ଯାଂଶକଲିତାମ୍ ଅକଲଙ୍କାମ୍ ଅନାମଯାମ୍
ଦିଗ୍, ସମୟ ଓ ଏହାଦିର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଚତୁର୍ଥ ଉପରେ ଥିବା ଚତୁର୍ଥ ଅଂଶର ଅନୁଭବ କରେ, ନିର୍ମଳ ଓ ଦୁଃଖରହିତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଥାଏ।
କାଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵ ଵିଶାଲାକ୍ଷସାକ୍ଷିଵତ୍ ସମଵସ୍ଥିତାମ୍ । ସର୍ଵତସ୍ ସର୍ଵଦା ସର୍ଵପ୍ରକାରାସ୍ଵାଦତତ୍ପରାମ୍
ହେ ବିଶାଳ ନୟନି, ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ଯାହା ସଦା ସମସ୍ତ କାଳରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ଅନୁଭୂତିରେ ସଦା ଆନନ୍ଦ ପାଏ।
ଏଷା ଦ୍ଵିତୀଯା ପଦତା କଥିତା ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ତୃତୀଯଂ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପଦଂ ପଦଵିଦାଂ ଵର
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତଧାରିଣୀ, ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ପଦବୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ତୃତୀୟ ପଦବୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ତୁମେ ଶୁଣ।
ଏଷା ଦୃକ୍ ଚେତ୍ଯଗଲନାଦ୍ ଅନାମାର୍ଥପଦଂ ଗତା । ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମତ୍ଵାଦିଶବ୍ଦାର୍ଥାଦ୍ ଅତୀତୋଦେତି କେଵଲମ୍
ଏହି ଦୃଷ୍ଟି, ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦୃଶ୍ୟର ଲୟ ହେବା ପରେ, ନାମ ଓ ଅର୍ଥ ଉପରେ ଯାଇ, 'ବ୍ରହ୍ମ' କିମ୍ବା 'ଆତ୍ମା' ଭଳି ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ଏକମାତ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ସ୍ଥୈର୍ଯେଣ କାଲତସ୍ ସ୍ଵାଚ୍ଛ୍ଯାନ୍ ନିଷ୍କଲଙ୍କପଦାତ୍ମନା । ତୁର୍ଯାତୀତାଦିନାମତ୍ଵାଦ୍ ଅପି ଯାତି ପରଂ ପଦମ୍
ଦୃଢତା, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ପବିତ୍ରତା ଓ ନିର୍ମଳ ଅବସ୍ଥାର ଗୁଣରେ, 'ଚତୁର୍ଥାତୀତ' ଓ ଏହା ପରି ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦବୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ସା ପରାତ୍ ପରମା କାଷ୍ଠା ପ୍ରଧାନଂ ଶିଵଭାଵତଃ । ନିତ୍ଯୈକା ନିରଵଚ୍ଛେଦ୍ଯା ତୃତୀଯା ପାଵନୀ ସ୍ଥିତିଃ
ଏହି ଅବସ୍ଥା ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ଶିବତାର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା, ତୃତୀୟ ଏବଂ ପବିତ୍ର ନିବାସ, ଏହା ଚିରକାଳ ଏକ ଏବଂ ଅଖଣ୍ଡ।
ଚିରମ୍ ଅସ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାଯାଂ ସର୍ଵାଶାଧ୍ଵାନଦୂରଗା । ସା ମମାପ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗ ଵଚସାଂ ନ ସମାଯାତି ଗୋଚରମ୍
ଏହି ଦଶାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଲେ ସମସ୍ତ ପଥ ଏବଂ ଆଶା ଦୂରେ ରହିଯାଏ; ହେ ପ୍ରିୟ, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କଥାର ଆଉତାରେ ଆସୁନାହିଁ।
ତ୍ରିମାର୍ଗକଲନାତୀତମ୍ ଇତି ତେ କଥିତଂ ମୁନେ । ତିଷ୍ଠୈତସ୍ମିନ୍ ପଦେ ନିତ୍ଯମ୍ ଇତି ଦେଵସ୍ ସନାତନଃ
ମୁନି, ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ତିନି ପଥର ଗଣନାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ, ତାହା କହିଦେଲି; ଏହି ପଦରେ ସଦା ଅବିଚଳ ରୁହ, ହେ ସନାତନ।
ଏତନ୍ମଯମ୍ ଇଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ମୁନେ ତନ୍ମଯଵେଦନାତ୍ । ସତ୍ଯସଂଵେଦନାନ୍ ନେଦଂ ନ ଚ ନେଦଂ ମୁନୀଶ୍ଵର
ମୁନି, ଏହି ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହି ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ନିଜକୁ ଏହି ଭାବରେ ଜାଣିଲେ, ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ଏହା ଏହି ନୁହେଁ, ଏବଂ ଏହି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ନେଦଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ କିଞ୍ଚିନ୍ ନେଦଂ କିଞ୍ଚିତ୍ ନିଵର୍ତତେ । ଶାନ୍ତଂ ସମସମାଭାସମ୍ ଅଖମ୍ ଏଵ ଖକୋଶଵତ୍
ଏଠାରେ କିଛି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ନାହିଁ, କିଛି ସମାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସବୁଠି ଶାନ୍ତ ଓ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, ଅଖଣ୍ଡ ଓ ଏକାକୀ, ମଟିଏ ଭିତର ଆକାଶ ପରି।
ଅଦ୍ଵୈତୈକ୍ଯାଦ୍ ଅସଙ୍କ୍ଷୋଭାଦ୍ ଘନାଘନତଯା ତଥା । ଅଵିକାରାଦିମତ୍ତ୍ଵାଚ୍ ଚ ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯତଯା ଚିରମ୍
ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟତା, ଅଚଳତା, ଘନ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗୁଣ, ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳତା, ଆରମ୍ଭ ଥିବା ଓ ନ ଥିବା, ଚିରକାଳ ଧରି ଅବିଭାଜ୍ୟ ରହିଛି—
ଚିଦ୍ଘନାତ୍ମତଯା ଶୈଲକୋଶାନାଂ ଜଗତାମ୍ ଅପି । ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଭେଦୋ ଽସ୍ତି ସତାମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅସତାମ୍ ଇଵ
ଚେତନାରେ ଘେରା ଶିଳାପର୍ବତ ଭଳି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ, ସତ କିମ୍ବା ଅସତ ଯେଉଁ ହେଉନାହିଁ, କିଛିମାତ୍ର ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।
ସମସ୍ତଂ ସଚ୍ ଛିଵଂ ଶାନ୍ତମ୍ ଅତୀତଂ ଵାଗ୍ଵିଲାସତଃ । ଓଁ ଇତ୍ଯ୍ ଅସ୍ଯ ଚ ତନ୍ମାତ୍ରାତ୍ ତୁର୍ଯାଂଶାତ୍ ପରମ୍ ଓଁ ଇତି
ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ, ଶୁଭ, ଶାନ୍ତି ଓ ବାଣୀର ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ; ଏହା 'ଓଁ' ର ତତ୍ତ୍ୱ, ଯାହା ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉପରେ, ପରମ ଅବସ୍ଥା।