ଶରୀରପଙ୍କଜଭ୍ରାନ୍ତମନୋଭ୍ରମରସମ୍ଭୃତମ୍ । ଆସ୍ଵାଦଯତି ସଙ୍କଲ୍ପମଧୁ ମତ୍ତା ଚିଦୀଶ୍ଵରୀ
ଏହି ଶରୀର ରୂପୀ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମନ ମଧୁମକୁ ଯେଉଁ ଭଳି କଳ୍ପନାର ମଧୁ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ଚେତନା ରାଣୀ ସେହି ମଧୁକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ କରେ।
ସସୁରାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ସଶୈଲାର୍ଣଵକଂ ଜଗତ୍ । ଚିତି ସ୍ଥିରଂ ପ୍ରଵହତି ଜଲାଵର୍ତେ ତୃଣଂ ଯଥା
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚେତନା ଜଳର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ତିଳ ଭଳି ନିରନ୍ତର ବହି ନେଇଯାଏ।
ଚଞ୍ଚଚ୍ଚିତ୍ତମଯାଚାରଚାରଚଞ୍ଚୁରଚକ୍ରିକମ୍ । ସଂସାରଚକ୍ରଂ ଚିଚ୍ଚକ୍ରେ ଭ୍ରାମ୍ଯତି ଭ୍ରମଭାଜନମ୍
ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗଠିତ ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ର, ଭ୍ରମର ଭାଣ୍ଡାର ଭଳି ଅବିରତ ଘୂରୁଛି ।
ଚିଚ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜରୂପେଣ ଜଘାନାସୁରମଣ୍ଡଲମ୍ । କାଲୋ ଜଲଦଖଣ୍ଡେନ ସାଯୁଧେନ ଯଥାତପମ୍
ଚେତନା ଚାରିଟି ହାତ ଧରି ଆସି, ଦାନବମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କଲା, ଯେପରି ଦିଗନ୍ତରେ ମେଘ ଖଣ୍ଡ ଧରିଥିବା କାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରେ ।
ଚିତ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରତଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵୃଷଶୀତାଂଶୁଚିହ୍ନଯା । ଗୌରୀକମଲିନୀଵକ୍ତ୍ରପଦ୍ମଷଣ୍ଡାଲିତାଂ ଗତା
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଚେତନା ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ବୃଷଭ ଚିହ୍ନ ଓ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଗୌରୀଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଶୋଭା ପ୍ରାପ୍ତ କଲା ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦ୍ମାଲିତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଚିଦ୍ ଧ୍ଯାନାଧୀନମାନସୀମ୍ । ତ୍ରଯୀନଲିନ୍ଯାସ୍ ସରସୀଂ ଧତ୍ତେ ପୈତାମହୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ୍ମଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ମନ ସହିତ ଚେତନା, ତିନି ବେଦର ପଦ୍ମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥିତିକୁ ଧାରଣ କରେ ।
ଚିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଶରୀରାଣୀହ ଭୂରିଶଃ । ପତ୍ତ୍ରାଣୀଵ ତରୋର୍ ହେମ୍ନି କେଯୂରାଦିକ୍ରିଯେଵ ଵା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଜଗତରେ ଚେତନାରୁ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଗଛରେ ଅନେକ ପତ୍ର ହୁଏ, କିମ୍ବା ସୁନାରୁ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଗହନା ତିଆରି ହୁଏ।
ଚିତ୍ ସମସ୍ତସୁରାନୀକପରିଵନ୍ଦିତପାଦଯା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚୂଡାମଣିତାଂ ଧତ୍ତେ ଵାସଵଲୀଲଯା
ଯାହାର ପାଦକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେଇ ଚେତନା ନିଜ ଖେଳରେ ତିନି ଲୋକର ମୁକୁଟମଣି ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ।
ଚିତ୍ ସୁରାସୁରତାମ୍ ଏତ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦରଡମ୍ବରେ । ପତତ୍ଯ୍ ଉଦେତି ସଂଯାତି ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵାବ୍ଧିଵାରିଵତ୍
ଏହି ଚେତନା ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଭାବ ଧାରଣ କରି, ବିଶାଳ ତିନି ଲୋକରେ ସ୍ୱୟଂ ମୁହଁ ଦେଉଛି, ଉଠୁଛି, ପଡ଼ୁଛି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ବାତାସ ଭଳି ଚଳିତି ହୁଏ।
ଚିଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଚତୁର୍ଦିକ୍କମ୍ ଏଵାଭାସଂ ଵିତନ୍ଵତୀ । ଵିକାସଯତି ନିଶ୍ଶେଷଭୂତସତ୍ତାକୁମୁଦ୍ଵତୀମ୍
ଚେତନାର ଚାନ୍ଦ୍ରିକା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକରେ ଭରି ଦେଉଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନକୁ କମଳ ଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଖୋଲି ଦେଉଛି, କିଛି ମଧ୍ୟ ଅନାବୃତ ରହି ନାହିଁ।
ଚିଦ୍ଦର୍ପଣମହାଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ ତ୍ରିଜଗତ୍ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତମ୍ । ଗୃହ୍ଣାତ୍ଯ୍ ଅନୁଗ୍ରହେଣାନ୍ତସ୍ ସ୍ଵଗର୍ଭମ୍ ଇଵ ଗର୍ଭିଣୀ
ଚେତନାର ଦେବୀ, ଏକ ଦର୍ପଣ ପରି, ଦୟାରେ ତିନି ଜଗତର ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ନିଜ ଭିତରେ ଧରି ରଖିଛନ୍ତି, ଯେପରି ଗର୍ଭବତୀ ଜଣେ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଶିଶୁକୁ ଧରି ରଖେ।
ଚିଚ୍ ଚତୁର୍ଦଶଭୂତାନାଂ ମଣ୍ଡଲାନି ମହାନ୍ତି ଚ । ଭୂତୀକରୋତି ଵାରିଶ୍ରୀସ୍ ସମୁଦ୍ରତ୍ଵମ୍ ଇଵାମ୍ବୁଧେଃ
ଚେତନା, ସମୁଦ୍ରର ଜଳର ଧନ ପରି, ଚୌଦ ତତ୍ତ୍ୱର ବଡ଼ ବଡ଼ ମଣ୍ଡଳକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସମୁଦ୍ର ଜଳ ଭାବରେ ତାହାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।
ଵିଚିତ୍ରାଲୋକକୁସୁମା ଘନସଙ୍କଲ୍ପପଲ୍ଲଵା । ଵ୍ଯୋମକେଦାରିକାରୂଢା ସତ୍ତୌଘଫଲଶାଲିନୀ
ସେ ବିଭିନ୍ନ ଜଗତର ଅଦ୍ଭୁତ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଗଢ଼ି ନିଆ ଇଚ୍ଛାର କୁଡିରେ ଭରିଆ, ଆକାଶ ଭୂମିରେ ଉପସ୍ଥିତ, ଅନେକ ପ୍ରାଣୀର ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର।
ଜୀଵଜାଲରଜଃପୁଞ୍ଜା ଵାସନାରସରଞ୍ଜିତା । ସଂଵେଦନତ୍ଵଗ୍ଵଲିତା ଚିତ୍ରେହାକଲିକାକୁଲା
ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜାଲର ଧୂଳିର ଗଠିତ, ଇଚ୍ଛାର ରସରେ ରଙ୍ଗିତ, ଅନୁଭୂତିର ଚମ୍ମାରେ ଢାକା, ଅନେକ ରୂପରେ ଭରିଆ।
ଅତୀତାସଙ୍ଖ୍ଯତ୍ରିଜଗତ୍କେସରୋଜ୍ଜ୍ଵଲରୂପିଣୀ । ଅନାରତସ୍ପନ୍ଦମହାଵିଲାସୋଲ୍ଲାସହାସିନୀ
ସେ ତିନି ଜଗତର ଅସଂଖ୍ୟ ଗୋଲାପ ଗଛର ତଣ୍ଡା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅବିରତ ଖେଳର ଆନନ୍ଦରେ ସଦା ହସୁଛନ୍ତି।
ସର୍ଵର୍ତୁପର୍ଵପରୁଷା ଜଡଶୈଲାଦିଗୁମ୍ଫିତା । ଵିହଗଗ୍ରନ୍ଥିଵଲିତା ମୂଲାଗ୍ରପରିଵର୍ଜିତା
ସେ ସମସ୍ତ ଋତୁ ଓ ପର୍ବର କଠିନତାରେ ଭରିଆ, ଜଡ ପାହାଡ଼ ଓ ଏହାଦିକି ସହିତ ଗୁଞ୍ଚିତ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ଗଠି ଭଳି ଗୁଞ୍ଚାଯାଇଛି, ଏବଂ ମୂଳର ଶେଷ ନାହିଁ।
ଚିଲ୍ଲତେଯଂ ଵିକସିତା ପେଲଵଂ ସଦସଦ୍ଵପୁଃ । ଵିଚିତ୍ରଂ ଦୃଶ୍ଯକୁସୁମଂ ପରାମର୍ଶାସହଂ ବହୁ
ଏହି ଚେତନାର ଲତା ଫୁଲିଉଠିଛି, ସତ୍ ଓ ଅସତ୍ ଦେହର ନମ୍ରତାରେ ଭରିଆ, ଦୃଶ୍ୟର ବିଚିତ୍ର ଫୁଲ ଧରିଛି, ଏବଂ ଛୁଇଁବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟ।
ଅନଯେହ ହି ସର୍ଵତ୍ର ଚ୍ଛାଯାଚ୍ଛାପି ଵିଜନ୍ଯତେ । ମନ୍ଯତେ ତନ୍ଯତେ ଵସ୍ତୁ ଗୀଯତେ କ୍ରିଯତେ ଽପି ଚ
ତାଙ୍କ ଭିତରେ ସମସ୍ତଠାରେ ମାତ୍ର ଛାୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ବସ୍ତୁମାନେ ଭାବିତ, ପ୍ରସାରିତ, କହାଯାଏ ଏବଂ କରାଯାଏ।
ମହାଚିତାନଯା ନିତ୍ଯଂ ଭାସନ୍ତେ ଭାସ୍କରାଦଯଃ । ଦେହାସ୍ ସ୍ଵଦନ୍ତେ ଚ ମିଥସ୍ ତ୍ଵନ୍ମଚ୍ଚିଜ୍ଜଡଵିଭ୍ରମୈଃ
ବଡ଼ ଚେତନାର ଅନୁସୂତିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନିତ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଅନ୍ତି; ଦେହଗୁଡ଼ିକ ଆପସରେ ତୁମର, ମୋର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ଚେତନା ଓ ଜଡତାର ଭ୍ରମରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ଵିତତାଵର୍ତଵର୍ତନ୍ଯା ଚିଦ୍ଵାତ୍ଯେଯଂ ପ୍ରନୃତ୍ଯତି । ଜଗଜ୍ଜାଲରଜୋଲେଖା ତତ୍ସତ୍ତା ଦୃଶ୍ଯଦେହିନୀ
ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଥିବା ଚେତନାର ପବନ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି; ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଜାଲ ମାନେ ଧୂଳିର ଏକ ରେଖା ମାତ୍ର, ଏହାର ସତ୍ତା ହେଉଛି ଦେହୀ ଯିଏ ଦେଖିପାରେ।
ଚିତ୍ ସର୍ଵଂ ଜଗଦାରମ୍ଭମ୍ ଇମଂ ପ୍ରକଟଯତ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଦୀପକଶିଖା ଦୀପୋ ଵର୍ଣଶ୍ରିଯଂ ଯଥା
ଚେତନା ଏକା ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ, ଯେପରି ଦୀପର ଶିଖା ତିନି ଲୋକର ରଙ୍ଗର ରୂପକୁ ଦେଖାଏ।
ଚିଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବେ ଵିମଲେ ଶଶଵତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯ ସଙ୍ଗମମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ଯତାମ୍ ଏତି ପଦାର୍ଥଶ୍ରୀର୍ ଜଗଦ୍ଗତା
ପ୍ରପଞ୍ଚର ଯେଉଁ ଦ୍ରବ୍ୟର ଶ୍ରୀ ଶୁଧ୍ଧ ଚେତନାର ଚାନ୍ଦ୍ରବିମ୍ବ ସହିତ ଏକତା ପାଇଲେ, ସେ ଚାନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ପରି ସମସ୍ତଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ।
ଚିଦ୍ରସାଯନସେକେନ ପଦାର୍ଥପଟଲାଵଲୀ । ରୂପମ୍ ଏତି ଫଲଂ ଚୈଵ ପ୍ରାଵୃଟ୍ସିକ୍ତେଵ ସଲ୍ଲତା
ଚେତନାର ଅମୃତ ଝରଣା ପଡିଲେ, ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତୁମାନେ ଯେପରିକି ବର୍ଷାରେ ଲତା ଫୁଲେଫଳେ, ସେପରି ଆକୃତି ଓ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଚିଚ୍ଛାଯଯୈଵ ସର୍ଵସ୍ଯ ଜାଡ୍ଯଂ ଶାମ୍ଯତ୍ଯ୍ ଉଦେତି ଵା । ଶଵସ୍ଯାସ୍ଯ ଶରୀରସ୍ଯ ଗୃହସ୍ଯେଵ ତମସ୍ ତ୍ଵିଷା
ଚେତନାର ଛାୟା ଲାଗିଲେ, ସମସ୍ତ ଜଡତା କେବେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ କିମ୍ବା ଉଦୟ ହୁଏ; ଘରେ ଦୀପ ଥିଲେ ଆଲୋକ ଓ ନଥିଲେ ଅନ୍ଧାର ହେବା ପରି।
ଚିଚ୍ଚମତ୍କୃତଯୋ ଦେହେ ନ ଭଵେଯୁର୍ ଇମା ଯଦି । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଦେହାସ୍ ତତ୍ କେ ତେ କାନ୍ ସ୍ପୃଶେଯୁଃ କିମାକୃତୀନ୍
ଏହି ଦେହରେ ଯଦି ଚେତନାର ଅଦ୍ଭୁତ କଳା ନଥାନ୍ତା, ତେବେ ଏହି ତିନି ଲୋକର ଦେହମାନେ କେମିତି ହେଉଥାନ୍ତି, କାହାକୁ ଛୁଇଁପାରିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା କେଉଁ ଆକୃତି ନେଇଥାନ୍ତି?
ଚିଦାଲୋକପ୍ରକାଶେ ଽସ୍ମିନ୍ ସଙ୍କଲ୍ପଶିଶୁଧାରିଣୀ । କ୍ରିଯାକୁଲଵଧୂର୍ ଦେହଗେହେ ସ୍ଫୁରତି ଚଞ୍ଚଲା
ଏହି ଚେତନାର ଆଲୋକରେ, ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛାର ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, କାର୍ଯ୍ୟର ଚଞ୍ଚଳ ବଧୁ ଏହି ଦେହ ଘରେ ଜଗମଗାଉଛି।
ଚିଦାଲୋକଂ ଵିନା କସ୍ଯ ରସନାଗ୍ରେ ସ୍ଫୁରନ୍ନ୍ ଅପି । କଥଂ କଦା ପ୍ରକଟତାମ୍ ଏତି କୀଦୃକ୍ ଚ ଵା ରସଃ
ଚେତନାର ଆଲୋକ ଛଡ଼ି, ରସ ଜଦି ଜିଭାର ଟିପରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେ କେମିତି ପ୍ରକାଶିତ ହେବ? ଏବଂ ସେହି ରସ କେମିତି ହେବ?
ସୁସ୍କନ୍ଧସ୍ ସ୍ଵଙ୍ଗଶାଖୋ ଽପି କୁନ୍ତଲାଲିଵୃତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଲମ୍ । ଚିନ୍ମଞ୍ଜରୀଂ ଵିନା ଦେହଵୃକ୍ଷଃ କ ଇଵ ରାଜତେ
ଦେହ ଗଛଟି ଯଦି ଭଲ ଡାଳପାତା ଓ ନିଜ ଅଂଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ଶୋଭିତ ଓ କେଶରେ ଢାକା ଥାଏ, ତଥାପି ଚେତନାର ଫୁଲ ଛଡ଼ି, କିଏ ଏହାକୁ ଉଜ୍ୱଳ ଦେଖିପାରିବ?
ଵର୍ଧତେ ଽଭିଲଷତ୍ଯ୍ ଅତ୍ତି ଚିଚ୍ ଚରାଚରକାରିଣୀ । ଚିଦ୍ ଏଵାସ୍ତୀତରନ୍ ନାସ୍ତି ଚିନ୍ମାତ୍ରମ୍ ଇଦମ୍ ଉତ୍ଥିତମ୍
ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଇଚ୍ଛା କରେ, ଖାଏ—ଚେତନା ହିଁ ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ଜିନିଷରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଚେତନା ଛଡ଼ି କିଛି ନାହିଁ, ଏହି ସବୁ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଉତ୍ପତ୍ତି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ ଅଥ ତ୍ର୍ଯକ୍ଷସ୍ ସୁଧାସ୍ଯନ୍ଦାଚ୍ଛଯା ଗିରା । ପୁନଃ ପୃଷ୍ଟୋ ମଯା ରାମ ଵିନଯପ୍ରଶ୍ରଯୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍
ଏଭଳି କହିଥିଲେ, ତିନି ଆଖିଅଳି ମହାଦେବ ଅମୃତର ଝରଣା ପରି ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ। ପୁଣି, ମୁଁ ରାମ ଭକ୍ତି ଓ ନମ୍ରତା ସହିତ ପଚାରିଲି।