ସଂଵିତ୍ ସର୍ଵକଲାତୀତା ସର୍ଵଭାଵାନ୍ତରସ୍ଥିତା । ସର୍ଵସତ୍ତାପ୍ରଦା ଦେଵୀ ସର୍ଵସନ୍ତାପହାରିଣୀ
ଚେତନା ସମସ୍ତ ସମୟର ଭେଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଭାବର ଭିତରେ ବସିଥାଏ, ସମସ୍ତକୁ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଉଛି, ସେ ଦେବୀ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସଦସତୋର୍ ମଧ୍ଯଂ ତଦ୍ ଦେଵ ଉଚ୍ଯତେ । ପରମାତ୍ମାପରାଭିଖ୍ଯଂ ତତ୍ ସଦ୍ ଓଁ ଇତ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତମ୍
ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସତ ଓ ଅସତ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ସେହିଁଠି 'ଦେବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ପରମାତ୍ମା ଓ ଅପରା ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାଏ, ଏହାକୁ 'ସତ', 'ଓଁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ମହାସତ୍ତାସ୍ଵଭାଵେନ ସର୍ଵତ୍ର ସମତାଂ ଗତମ୍ । ମହାଚିଦ୍ ଇତି ଚ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପରମାର୍ଥ ଇତି ଶ୍ରୁତମ୍
ଏହି ପରମ ସ୍ୱଭାବ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି । ଏହାକୁ 'ମହାଚେତନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ଏବଂ 'ପରମ ସତ୍ୟ' ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ ।
ସ୍ଥିତଂ ସର୍ଵତ୍ର ସର୍ଵର୍ତୁ ଲତାସ୍ଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଯଥା ରସଃ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯରୂପେଣ ମହାଚିତ୍ତ୍ଵାତ୍ମନାପି ଚ
ଏହା ସମସ୍ତ ଠାରେ, ସମସ୍ତ ଋତୁରେ, ଲତାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ରସ ଯେପରି ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଥାଏ, ସେପରି ସାଧାରଣ ସତ୍ତାର ରୂପରେ ଏବଂ ମହାଚେତନାର ସ୍ୱରୂପରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଛି ।
ଯଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯା ଯଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ତଵାନଘ । ଯଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଚ ପାର୍ଵତ୍ଯା ଯଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଗଣେଷୁ ଚ
ଯେଉଁ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଅରୁଣ୍ଧତୀଙ୍କ ମନରେ, ଯେଉଁ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ତୁମରେ, ଅପାପୀ, ଯେଉଁ ଚେତନା ପାର୍ବତୀଙ୍କ ମନରେ ଏବଂ ଗଣମାନଙ୍କ ମନରେ ଅଛି—
ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯନ୍ ମମେଦଂ ଚ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ଯଜ୍ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ । ତଦ୍ ଦେଵ ଇତି ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞା ଵିଦୁର୍ ଉତ୍ତମବୁଦ୍ଧଯଃ
ଯେଉଁ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ମୋରେ ଅଛି, ଯେଉଁ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଏହି ତିନୋଟି ଜଗତରେ ଅଛି, ତାହାକୁ ଉତ୍ତମ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ଦେବତା', ଏହି ପରମ ସତ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ।
ପାଦପାଣ୍ଯାଦିମାନ୍ ଅନ୍ଯୋ ଯୋ ଵା ଦେଵଃ ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯତେ । ସ ଚିନ୍ମାତ୍ରାଦ୍ ଋତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କିଂସାରଃ କିଲ କଥ୍ଯତାମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ହାତ, ପାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟେ କଳ୍ପନା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଛାଡ଼ି କିଛି ଏକ ସତ୍ୟ ସାର ରଖନ୍ତି କି? ଏହା ଖୋଲାସା କର।
ନ ସ ଦୂରେ ସ୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପସ୍ ସ କସ୍ଯଚିତ୍ । ସ ସଂସ୍ଥିତସ୍ ସଦା ଦେହେ ସର୍ଵତ୍ରୈଵ ଚ ଖେ ତଥା
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ସେ କେବେ ଦୂରେ ନୁହଁନ୍ତି, କିମ୍ବା କାହା ପାଇଁ ଅପହ୍ରାପ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ସେ ସବୁବେଳେ ଦେହରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ।
ସ କରୋତି ସ ଚାଶ୍ନାତି ସ ବିଭର୍ତି ପ୍ରଯାତି ଚ । ସ ନିଶ୍ଶ୍ଵସତି ସଂଵେତ୍ତା ସୋ ଽଙ୍ଗାନ୍ଯ୍ ଅଙ୍ଗାନି ଵେତ୍ତି ତେ
ସେ କାମ କରନ୍ତି, ସେ ଖାନ୍ତି, ସେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଚଳନ କରନ୍ତି, ସେ ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି, ସେ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମର ଅଙ୍ଗ ଓ ସେମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି।
ସୋ ଽସ୍ଯାଂ ଵିଚିତ୍ରଚେଷ୍ଟାଯାଂ ପ୍ରକାଶାଯାଂ ଚ ତଦ୍ଵଶାତ୍ । ତତ୍ସ୍ଵରୂପନିବଦ୍ଧାଯାଂ ପୁର୍ଯାମ୍ ଅଙ୍ଗପୁରୀଶ୍ଵରଃ
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କ୍ରିୟା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାର ଖେଳରେ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ସେ ଦେହର ନଗରର ନାୟକ, ଏହାର ନିଜ ଗୁଣରେ ବନ୍ଧା।
ଶରୀରପର୍ଵତସ୍ଥାଯାଂ ଚଲାଯାଂ ତତ୍ପ୍ରସାଦତଃ । ସୋ ଽସ୍ଯାଂ ଗହନକୋଶାଯାଂ ହୃଦ୍ଗୁହାଯାଂ ଗୁହେଶ୍ଵରଃ
ଦେହର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବସି, ଏହି ଦେହ ଚଳିତ ହେଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କର କୃପାରେ, ସେ ଏହି ଗଭୀର ମାନସିକ ଆବରଣ ମଧ୍ୟରେ, ହୃଦୟର ଗୁହାରେ, ଗୁହାର ମାଲିକ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି।
ମନଷ୍ଷଷ୍ଠେନ୍ଦ୍ରିଯାଚାରସତ୍ତାତୀତାମଲାତ୍ମନଃ । ତସ୍ଯ ସଂଵ୍ଯଵହାରାର୍ଥଂ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଚିଦ୍ ଇତି କଲ୍ପିତା
ଯାହାଙ୍କର ପରିଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱରୂପ ମନ, ଛଅଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ସତ୍ତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣ ଲୋକ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ ପାଇଁ 'ଚେତନା' ବୋଲି ନାମ ଦେଇଛନ୍ତି।
ସ ଏଷ ଚିନ୍ମଯସ୍ ସୂକ୍ଷ୍ମସ୍ ସର୍ଵଵ୍ଯାପୀ ନିରଞ୍ଜନଃ । ଇମଂ ଭାସୁରମ୍ ଆଭାସଂ କରୋତି ନ କରୋତି ଚ
ସେଇ ଚେତନା, ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପି, ନିର୍ମଳ, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖାକୁ ଦେଉଛି, ତଥାପି ଏହାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରୁନାହାନ୍ତି।
ସା ଚିଦ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଵିମଲା ଜଗଦର୍ଥାଂ ଜଗତ୍କ୍ରିଯାମ୍ । ଇମାଂ ରଞ୍ଜଯତି ପ୍ରାଜ୍ଞ ରସେନେଵ ମଧୁର୍ ଲତାମ୍
ସେଇ ଚେତନା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଶୁଦ୍ଧ, ଏହି ସଂସାର ଓ ତାହାର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ରଙ୍ଗିନ କରେ, ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଯେପରି ରସ ମିଠା ବେଳ ଲତାକୁ ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ କରେ।
ଚାରଵୋ ଯେ ଚମତ୍କାରାଶ୍ ଚିତଶ୍ ଚିତି ଯଥାସ୍ଥିତମ୍ । ଚମତ୍କୁର୍ଵନ୍ତି କିଲ ତେ ଏତେ କେଚିନ୍ ନଭୋଽଭିଧାଃ
ଚେତନା ଯେପରି ଜ୍ଞାନରେ ବସିଥାଏ, ସେଠାରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏହାର କିଛିକୁ 'ଆକାଶ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କେଚିଜ୍ ଜୀଵାଭିଧାନାଶ୍ ଚ କେଚିଚ୍ ଚିତ୍ତାଭିଧାନକାଃ । କେଚିତ୍ କାଲାଭିଧାନାଶ୍ ଚ କେଚିଦ୍ ଦେଶାଭିଧାନକାଃ
କିଛିକୁ 'ଜୀବ', କିଛିକୁ 'ମନ', କିଛିକୁ 'ସମୟ', ଏବଂ କିଛିକୁ 'ସ୍ଥାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କେଚିତ୍ କ୍ରିଯାଭିଧାନାଶ୍ ଚ କେଚିଦ୍ ଦ୍ରଵ୍ଯାଭିଧାନକାଃ । କେଚିଦ୍ ଭାଵଵିକାରାଦିଜାଡ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵାଭିଧାନକାଃ
କିଛିକୁ 'କାର୍ଯ୍ୟ', କିଛିକୁ 'ବସ୍ତୁ', ଏବଂ କିଛିକୁ ଭାବର ପରିବର୍ତ୍ତନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ମନର ଜଡତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରାକାଶ୍ଯାଦ୍ଯଭିଧାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଚ୍ ଚୈଵ ତମୋଽଭିଧାଃ । ଅର୍କେନ୍ଦ୍ଵାଦ୍ଯଭିଧାଃ କେଚିତ୍ କେଚିଦ୍ ଯକ୍ଷାଭିଧାନକାଃ
କିଛିକୁ 'ପ୍ରଭା', କିଛିକୁ 'ଅନ୍ଧାର', କିଛିକୁ 'ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର', ଏବଂ କିଛିକୁ 'ଯକ୍ଷ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନିରିଚ୍ଛସ୍ଵସ୍ଵଭାଵେନ ଵସନ୍ତେନ ଯଥାଙ୍କୁରଃ । ଜନ୍ଯତେ ତଦ୍ଵଦ୍ ଏଵେଯଂ ଜଗଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ ଚିଦାତ୍ମନା
ଯେପରି ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ନିଜେ ଅଂକୁର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସମୃଦ୍ଧି ମଧ୍ୟ ଚେତନାରୁ ନିଜେ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।
ଚିଦ୍ ଇମାସୁ ସମଗ୍ରାସୁ ସର୍ଵଦୈଵୈକିକୈଵ ହି । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାମ୍ବୁଧିସଂସ୍ଥାସୁ ଶରୀରଜଲଜାଲିକା
ଏହି ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକର ଅପାର ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଶରୀରର ଜାଲ ଭଳି ସବୁଠାରେ ସଦା ଏକମାତ୍ର ଚେତନା ଅଛି।
ଶରୀରପଙ୍କଜଭ୍ରାନ୍ତମନୋଭ୍ରମରସମ୍ଭୃତମ୍ । ଆସ୍ଵାଦଯତି ସଙ୍କଲ୍ପମଧୁ ମତ୍ତା ଚିଦୀଶ୍ଵରୀ
ଏହି ଶରୀର ରୂପୀ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମନ ମଧୁମକୁ ଯେଉଁ ଭଳି କଳ୍ପନାର ମଧୁ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ଚେତନା ରାଣୀ ସେହି ମଧୁକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଉପଭୋଗ କରେ।
ସସୁରାସୁରଗନ୍ଧର୍ଵଂ ସଶୈଲାର୍ଣଵକଂ ଜଗତ୍ । ଚିତି ସ୍ଥିରଂ ପ୍ରଵହତି ଜଲାଵର୍ତେ ତୃଣଂ ଯଥା
ଦେବ, ଦାନବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପାହାଡ଼ ଓ ସମୁଦ୍ର ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚେତନା ଜଳର ଘୂର୍ଣ୍ଣିରେ ତିଳ ଭଳି ନିରନ୍ତର ବହି ନେଇଯାଏ।
ଚଞ୍ଚଚ୍ଚିତ୍ତମଯାଚାରଚାରଚଞ୍ଚୁରଚକ୍ରିକମ୍ । ସଂସାରଚକ୍ରଂ ଚିଚ୍ଚକ୍ରେ ଭ୍ରାମ୍ଯତି ଭ୍ରମଭାଜନମ୍
ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଗଠିତ ଏହି ସଂସାରର ଚକ୍ର, ଭ୍ରମର ଭାଣ୍ଡାର ଭଳି ଅବିରତ ଘୂରୁଛି ।
ଚିଚ୍ ଚତୁର୍ଭୁଜରୂପେଣ ଜଘାନାସୁରମଣ୍ଡଲମ୍ । କାଲୋ ଜଲଦଖଣ୍ଡେନ ସାଯୁଧେନ ଯଥାତପମ୍
ଚେତନା ଚାରିଟି ହାତ ଧରି ଆସି, ଦାନବମାନେଙ୍କ ଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କଲା, ଯେପରି ଦିଗନ୍ତରେ ମେଘ ଖଣ୍ଡ ଧରିଥିବା କାଳ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ କରେ ।
ଚିତ୍ ତ୍ରିନେତ୍ରତଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵୃଷଶୀତାଂଶୁଚିହ୍ନଯା । ଗୌରୀକମଲିନୀଵକ୍ତ୍ରପଦ୍ମଷଣ୍ଡାଲିତାଂ ଗତା
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଚେତନା ତିନିଟି ଚକ୍ଷୁ, ବୃଷଭ ଚିହ୍ନ ଓ ଶୀତଳ ଚନ୍ଦ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ଗୌରୀଙ୍କ ପଦ୍ମମୁଖ ଶୋଭା ପ୍ରାପ୍ତ କଲା ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦ୍ମାଲିତାମ୍ ଏତ୍ଯ ଚିଦ୍ ଧ୍ଯାନାଧୀନମାନସୀମ୍ । ତ୍ରଯୀନଲିନ୍ଯାସ୍ ସରସୀଂ ଧତ୍ତେ ପୈତାମହୀଂ ସ୍ଥିତିମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦ୍ମଶୋଭିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚି, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ମନ ସହିତ ଚେତନା, ତିନି ବେଦର ପଦ୍ମ ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥିତିକୁ ଧାରଣ କରେ ।
ଚିତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଶରୀରାଣୀହ ଭୂରିଶଃ । ପତ୍ତ୍ରାଣୀଵ ତରୋର୍ ହେମ୍ନି କେଯୂରାଦିକ୍ରିଯେଵ ଵା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ଜଗତରେ ଚେତନାରୁ ଅନେକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯେପରି ଗଛରେ ଅନେକ ପତ୍ର ହୁଏ, କିମ୍ବା ସୁନାରୁ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ଗହନା ତିଆରି ହୁଏ।
ଚିତ୍ ସମସ୍ତସୁରାନୀକପରିଵନ୍ଦିତପାଦଯା । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚୂଡାମଣିତାଂ ଧତ୍ତେ ଵାସଵଲୀଲଯା
ଯାହାର ପାଦକୁ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି, ସେଇ ଚେତନା ନିଜ ଖେଳରେ ତିନି ଲୋକର ମୁକୁଟମଣି ଭାବେ ପ୍ରକଟିତ ହୁଏ।
ଚିତ୍ ସୁରାସୁରତାମ୍ ଏତ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯୋଦରଡମ୍ବରେ । ପତତ୍ଯ୍ ଉଦେତି ସଂଯାତି ସ୍ଵାତ୍ମନୈଵାବ୍ଧିଵାରିଵତ୍
ଏହି ଚେତନା ଦେବତା ଓ ଦାନବ ଭାବ ଧାରଣ କରି, ବିଶାଳ ତିନି ଲୋକରେ ସ୍ୱୟଂ ମୁହଁ ଦେଉଛି, ଉଠୁଛି, ପଡ଼ୁଛି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ବାତାସ ଭଳି ଚଳିତି ହୁଏ।
ଚିଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଚତୁର୍ଦିକ୍କମ୍ ଏଵାଭାସଂ ଵିତନ୍ଵତୀ । ଵିକାସଯତି ନିଶ୍ଶେଷଭୂତସତ୍ତାକୁମୁଦ୍ଵତୀମ୍
ଚେତନାର ଚାନ୍ଦ୍ରିକା ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଆଲୋକରେ ଭରି ଦେଉଛି, ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଜୀବନକୁ କମଳ ଭଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଖୋଲି ଦେଉଛି, କିଛି ମଧ୍ୟ ଅନାବୃତ ରହି ନାହିଁ।