ତେ ଦେଶାସ୍ ତେ ଜନପଦାସ୍ ତା ଦିଶସ୍ ତେ ଚ ପର୍ଵତାଃ । ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣୈକାନ୍ତଧିଯୋ ଯତ୍ର ନରାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ସେଇ ଦେଶ, ସେଇ ଲୋକ, ସେଇ ଦିଗ ଓ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ କେବଳ ତୁମ ସ୍ମରଣରେ ଲଗି ରହନ୍ତି।
ଫଲଂ ଭୂତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ସେଚନମ୍ । ତରୋର୍ ଇଵୈଷ୍ଯତୋ ବୀଜଂ ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ସ୍ମରଣ ଗତ ପୁଣ୍ୟର ଫଳ, ବର୍ତ୍ତମାନର ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟର ସିଞ୍ଚନ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ବିଜ ଭଳି। ଗଛ ପାଇଁ ଯେମିତି ବିଜ, ସିଞ୍ଚନ ଓ ଫଳ ଦରକାର, ସେପରି ତୁମ ସ୍ମରଣ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ ଚ ସଫଲଂ ଯେନ ନାମ ତତ୍ । କାଲତ୍ରିତଯକଲ୍ଯାଣଂ ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଗତ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ସବୁ ସାର୍ଥକ ହୁଏ; ଏହା ତିନି କାଳର ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟ।
ପରମଂ ମନସୋ ମିତ୍ରଂ ସର୍ଵାପତ୍ପ୍ରସରାପହମ୍ । ସର୍ଵସମ୍ପଲ୍ଲତାସେକସ୍ ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ ସ୍ମରଣ ମନର ସର୍ବୋତ୍ତମ ବନ୍ଧୁ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧିର ଝରଣା।
ମହାମହିମ୍ନାଂ ମହତାଂ ମହିତାନାଂ ଚ କର୍ମଣାମ୍ । କାରଣଂ କାରଣାନାଂ ଵୈ ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ହେଉଛି ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ବଡ଼ମାନେ କରୁଥିବା ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟର ମୂଳ, ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟମାନେ କରୁଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟର ଆଧାର।
ଵିଵେକପଯସାମ୍ ଅବ୍ଧିଃ ପୁଣ୍ଯରତ୍ନାକରଃ ପରଃ । ଅଜ୍ଞାନତିମିରାର୍କୌଘସ୍ ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ବିବେକର ଜଳର ସାଗର, ପୁଣ୍ୟର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନର ଖଣି, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ଅନେକ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ଜ୍ଞାନାମୃତୌଘକଲଶୋ ଧୃତିଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାନିଶାକରଃ । ଅପଵର୍ଗପୁରଦ୍ଵାରଂ ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଜ୍ଞାନର ଅମୃତରେ ଭରିଥିବା ପାତ୍ର, ଧୃତିର ଆଲୋକର ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଏବଂ ମୋକ୍ଷର ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଦ୍ୱାର।
ତୃଷ୍ଣାଲତାଯାଃ ପରଶୁର୍ ଧୈର୍ଯାମ୍ଭୋଧରପର୍ଵତଃ । ଦୈନ୍ଯଦୁର୍ଵନଦାଵାଗ୍ନିସ୍ ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ତୃଷ୍ଣାର ଲତାକୁ କାଟିବା ପାଇଁ କୁହାଡ଼ି, ଧୈର୍ଯ୍ୟର ମେଘର ପାହାଡ଼, ଏବଂ ଦୁଃଖର ଘନବନରେ ଜଳୁଥିବା ଅଗ୍ନି।
ଜଯତ୍ଯ୍ ଆଭାସିତାଶେଷଚିତ୍ତସଂସାରମଣ୍ଡପଃ । ଅପୂର୍ଵଃ ପରମୋ ଦୀପସ୍ ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣଂ ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଏକ ଅପୂର୍ବ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୀପ, ଯାହା ମନର ସମସ୍ତ ଭାସ୍କର ଜଗତକୁ ପ୍ରକାଶିତ କରେ ଏବଂ ସଦା ବିଜୟୀ ହୁଏ।
ତ୍ଵଦନୁସ୍ମରଣୋଦାରଚିନ୍ତାମଣିମତା ମଯା । ସର୍ଵାସାମ୍ ଆପଦାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ଦତ୍ତଂ ଭୂତପତେ ପଦମ୍
ହେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାଥ, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଚିନ୍ତାର ମଣିରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବିପଦର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ମୋର ପାଦ ରଖିଛି।
ସକଲଦୁଃଖଭଯାପହର ପ୍ରଭୋ କ୍ଷଣମ୍ ଅପୀହ ମଯାସି ନ ଚେତସା । ଵରଦ ଵୀର ମହେଶ୍ଵର ଵିସ୍ମୃତସ୍ ସୁଖମ୍ ଅତୋ ନିଵସାମି ଭଵାନ୍ ଇଵ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଓ ଭୟକୁ ଦୂର କରିଥିବା, ଯଦି ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୋର ମନ ଆପଣଙ୍କୁ ଭାବେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଭୁଲି, ଆପଣଙ୍କ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵତ୍ଯ୍ ଅଥ ମୁନୌ ଦିଵସୋ ଜଗାମ ସାଯନ୍ତନାଯ ଵିଧଯେ ଽସ୍ତମ୍ ଇନୋ ଜଗାମ । ସ୍ନାତୁଂ ସଭା କୃତନମସ୍କରଣା ଜଗାମ ଶ୍ଯାମାକ୍ଷଯେ ରଵିକରୈଶ୍ ଚ ସହାଜଗାମ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ ଦିନ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାଞ୍ଜକୁ ଯାଇଲା ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତମିତ ହେଲା। ସେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ, ସଭାରେ ନମସ୍କାର କରିବାକୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଅପସାରିବା ସହିତ ଚାଲିଗଲା।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵନ୍ତମ୍ ଅତ୍ରାସୌ ଗୌରୀ ଭଗଵତୀ ଗିରମ୍ । ମାମ୍ ଉଵାଚ ଜଗନ୍ମାତା ମାତେଵ ତନଯଂ ପ୍ରିଯମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ପବିତ୍ର ଗୌରୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତଙ୍କ ମାଆ, ମୋତେ ଏମିତି କହିଲେ—ଯେପରିକି ଜଣେ ମାଆ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସନ୍ତାନଙ୍କୁ କଥା କହନ୍ତି।
ଭଗଵନ୍ ଭଵତା ବ୍ରୂହି ଭୂରିସୌଭାଗ୍ଯଭାଗିନୀ । ପତିଵ୍ରତାନାଂ ପ୍ରଥମା କ୍ଵ କୃତାରୁନ୍ଧତୀ ପ୍ରିଯା
ହେ ପୁଜ୍ୟ, ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ—ଅନେକ ସୌଭାଗ୍ୟର ଅଧିକାରିଣୀ, ପତିବ୍ରତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ, ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଅରୁନ୍ଧତୀ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?
ଉତ୍ତିଷ୍ଠାନଯ ତାମ୍ ଅସ୍ମାଦ୍ ଆଶ୍ରମାନ୍ ମଚ୍ଛ୍ରମାପହାତ୍ । ତଯା ସହ କଥାଶ୍ ଚିତ୍ରାଃ କରୋମ୍ଯ୍ ଏକଵଯସ୍ଯଯା
ତାଙ୍କୁ ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ଉଠାଇ ନେଇଆସ, ଯାହାରୁ ମୋର କ୍ଲାନ୍ତି ଦୂର ହେଉ। ସେ ମୋ ସହଯାତ୍ରିଣୀ, ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦମୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତେ ତତ୍ର ପାର୍ଵତ୍ଯା ମଯା ସା ଗୃହିଣୀ ସ୍ଵଯମ୍ । ଗତ୍ଵୋଦ୍ଦେଶଂ ତମ୍ ଏଵାଶୁ ସମାନୀତା ସମାଶଯା
ପାର୍ବତୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ମୁଁ ନିଜେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେ ଗୃହଣୀଙ୍କୁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ନେଇଆସିଲି।
ଅରୁନ୍ଧତ୍ଯା ସମଂ କୃତ୍ଵା ଲଲନାଚାରମ୍ ଅକ୍ଷତମ୍ । ସ୍ଵକାର୍ଯୈକପରା ଗୌରୀ ବଭୂଵ ପରିନିର୍ଵୃତା
ଅରୁନ୍ଧତୀଙ୍କ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ, ଜନାନୀଙ୍କ ଯଥାଯଥ ଆଚରଣକୁ ଅଟୁଟ ରଖି, ଗୌରୀ ନିଜ କାମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଗ୍ନ ହେଲେ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଲେ।
ଅହମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣେ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ରାମ ଚିନ୍ତିତଵାନ୍ ଇଦମ୍ । ଅଵ୍ଯଗ୍ରୋ ମତ୍ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ ଚ ଲବ୍ଧୋ ଽଯଂ ଭଗଵାନ୍ ମଯା
ଏହି କ୍ଷଣରେ, ହେ ରାମ, ମୁଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିରେ ଭାବିଲି: ମୋର କୃପାରେ ଏହି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ ଥିବା ପୁରୁଷକୁ ମୁଁ ଲାଭ କରିଛି।
କମ୍ ଏନଂ ପରମେଶାନଂ ସର୍ଵଜ୍ଞାନମହାର୍ଣଵମ୍ । ପରିପୃଚ୍ଛାମି ସନ୍ଦେହମ୍ ଇନ୍ଦୁଭୂଷିତଶେଖରମ୍
ମୋର ସନ୍ଦେହ ପାଇଁ କାହାକୁ ପଚାରିବି? ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସାଗର, ଶିରେ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନଙ୍କୁ କି?
ଇତି ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ଯ ସ ଗୁରୁର୍ ଇଦଂ ପୃଷ୍ଟୋ ମଯାନଘ । ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ ଉକ୍ତଂ ଚନ୍ଦ୍ରମୌଲିନା
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ମୁଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କଲି, ହେ ପାପହୀନ, ଶୁଣ, ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ ଭଗବାନ୍ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ତୋତେ କହିବି।
ଭଗଵନ୍ ଭୂତଭଵ୍ଯେଶ ସର୍ଵକାରଣକାରଣ । ଭଵତ୍ପ୍ରସାଦେନେଦଂ ମେ ଧାର୍ଷ୍ଟ୍ଯମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତଂ ସ୍ଫୁଟମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ୍ର ନାଥ, ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ଏହି ନିର୍ଭୟତା ମୋ ମନରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି।
ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵା ମହାଦେଵ ଯଦ୍ ଅହଂ ତତ୍ ତ୍ଵମ୍ ଆଶୁ ମେ । ବ୍ରୂହି ପ୍ରସନ୍ନଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତ୍ଯକ୍ତୋଦ୍ଵେଗମ୍ ଅନାମଯ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମହାଦେବ, ଯାହା ଜାଣିବାକୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା, ଦୟାକରି ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଓ ଶାନ୍ତ ମନେ ଆମକୁ ତାହା ଶୀଘ୍ର କହନ୍ତୁ।
ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵକଲ୍ଯାଣଵର୍ଧନମ୍ । ଦେଵାର୍ଚନଵିଧାନଂ ମେ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ମହେଶ୍ଵର
ହେ ମହେଶ୍ୱର, ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ଟ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳକୁ ବଢ଼ାଇବା ଦେବତା ପୂଜାର ସଠିକ୍ ପ୍ରଣାଳୀଟିକୁ ମୋତେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କହନ୍ତୁ।
ଶୃଣୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଵରମ୍ ଇଦଂ ଦେଵାର୍ଚନମ୍ ଅନୁତ୍ତମମ୍ । ଵଦାମି ମୁଚ୍ଯସେ ଯେନ କୃତେନ ସକୃଦ୍ ଏଵ ହି
ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବପୂଜା ବିଷୟରେ ଶୁଣନ୍ତୁ; ମୁଁ କହିବି, ଏହା କେବଳ ଏକଥର କଲେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
କଚ୍ଚିତ୍ ଵେତ୍ସି ମହାଦେଵୋ ଦେଵଃ କସ୍ ସ୍ଯାଦ୍ ଇତି ଦ୍ଵିଜ । ନ ଦେଵଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷୋ ନ ଚ ଦେଵସ୍ ତ୍ରିଲୋଚନଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜ, ତୁମେ କି ଜାଣିଛ, କିଏ ସେ ମହାଦେବ, କିଏ ସେ ଦେବତା? ପଦ୍ମନୟନ ବିଷ୍ଣୁ ଦେବ ନୁହଁନ୍ତି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶିବ ମଧ୍ୟ ଦେବ ନୁହଁନ୍ତି।
ନ ଦେଵଃ କମଲୋଦ୍ଭୂତୋ ନ ଦେଵସ୍ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରଃ । ନ ଦେଵଃ ପଵନୋ ନାର୍କୋ ନାନଲୋ ନ ନିଶାକରଃ
ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଦେବ ନୁହଁନ୍ତି, ତିନି ଦେବତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ବାୟୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ କେହି ଦେବ ନୁହଁନ୍ତି।
ନ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ନାଵନିପୋ ନାହଂ ନ ତ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ନ ଦେଵୋ ଦେହରୂପୋ ଽସ୍ତି ନ ଦେଵଶ୍ ଚିତ୍ରରୂପଧୃତ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜା, ମୁଁ କିମ୍ବା ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, କେହି ଦେବ ନୁହଁନ୍ତି। ଦେବତା କେବେ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, କିମ୍ବା ବିଚିତ୍ର ଆକାର ଧରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଦେଵଃ କଲନାରୂପୀ ନାପି ଦେଵୋ ଭଵେନ୍ ମତିଃ । ଅକୃତ୍ରିମମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ଵେଦନଂ ଦେଵ ଉଚ୍ଯତେ
ଦେବତା କେବେ ଗଣନା କରାଯାଇଥିବା ଆକାର ନୁହଁନ୍ତି, ମନର ଭାବ କିମ୍ବା ଚିନ୍ତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି। ଜେଉଁ ଜ୍ଞାନ ସ୍ୱାଭାବିକ, ଆଦି ଶେଷ ନାହିଁ, ସେଇ ଅନୁଭୂତିକୁ ଦେବତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଆକାରାଦିପରିଚ୍ଛିନ୍ନମ୍ ଇତି ଵସ୍ତୁନି ତତ୍ କୁତଃ । ଅକୃତ୍ରିମମ୍ ଅନାଦ୍ଯନ୍ତଂ ଵେଦନଂ ଚିଚ୍ଛିଵଂ ଵିଦୁଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଆକାର ଓ ଏହାଦି ଦ୍ୱାରା ସୀମିତି ହୋଇଛି, ସେଠାରେ ଏହା କେମିତି ସମ୍ଭବ? ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ଅକୃତ୍ରିମ, ଆଦି ଓ ଶେଷ ନଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ ଜାଗୃତିକୁ ଚେତନା ଓ ଶିବ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
ତଦ୍ ଏଵ ଦେଵଶବ୍ଦେନ କଥ୍ଯତେ ତତ୍ ପ୍ରପୂଜଯେତ୍ । ତଦ୍ ଏଵାସ୍ତି ଯତସ୍ ସର୍ଵଂ ସତ୍ତାସତ୍ତାତ୍ମରୂପଧୃତ୍
ଏହି ଚେତନାକୁ 'ଦେବ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ହିଁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏହା ଅଛି, କାରଣ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ, ଥିବା କିମ୍ବା ନଥିବା, ସବୁ ଏହାର ମୂଳ ଉପରେ ଅଟୁଟ ଅଛି।