ସତ୍କଲ୍ପପାଦପଭୁଜସ୍ ସୁଶିଖାଶୃଙ୍ଗକନ୍ଧରଃ । ରତ୍ନଵିଦ୍ଯୋତନଯନୋ ଵନାଵଲିତନୂରୁହଃ
ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କର ବାହୁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ପରି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଆଖି ମଣିର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଉରୁ ଉପରେ ଜଙ୍ଗଲ ଲତା ଲପଟି ରହିଛି।
କାଚକନ୍ଦରକେଶଶ୍ରୀସ୍ ସ୍ଵଵନାଵଲନାଂଶୁକଃ । ପଵନୋଦ୍ଧୂତକିଞ୍ଜଲ୍କଜାଲାରୁଣତଲାମ୍ବରଃ
ତାଙ୍କର କେଶ କାଚ ପରି ଚମକୁଛି, ସେ ନିଜ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁନା ଚୋଲା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତଳ ଭାଗର ପୋଶାକ ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ପୁଷ୍ପର ରେଣୁରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଛି।
ତତ୍ରାସ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵୋ ହରଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରକଲାଧରଃ । ଶୂଲପାଣିସ୍ ତ୍ରିନଯନୋ ଗଣୌଘପରିଵାରିତଃ
ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଦେବ ହର ରହୁଛନ୍ତି, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି, ତିନୋଟି ଆଖି ଅଛି, ଏବଂ ଅନେକ ଗଣରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ।
ଭଵାନୀହୃତଦେହାର୍ଧସ୍ ସର୍ଵଲୋକୈକକାରଣମ୍ । କନ୍ଦର୍ପଦର୍ପଦଲନଃ କଲାକରକଲାଧରଃ
ଯାହାଙ୍କ ଅର୍ଧଦେହ ଭବାନୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, କାମଦେବଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ତାହାର ଚମକ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ଷଣ୍ମୁଖାନୁଗତଚ୍ଛାଯଃ ପ୍ରମତ୍ତଵୃଷଵାହନଃ । ମତ୍ତେଭକୃତ୍ତିଵସନଶ୍ ଶ୍ମଶାନରମଣାଲଯଃ
ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କର ଛାୟାରେ, ମତାଳ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମତଗଜ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ମଶାନକୁ ନିଜ ନିବାସ କରିଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି।
ତଂ ପୂଜଯନ୍ ମହାଦେଵଂ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଗିରୌ ପୁରା । କଦାଚିଦ୍ ଅଵସଂ ଗଙ୍ଗାତଟେ ଽହଂ ରଚିତାଶ୍ରମଃ
ସେଇ ପର୍ବତରେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମୁଁ ଏହି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲି। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି, ସେଠାରେ ରହୁଥିଲି।
ତପୋଽର୍ଥଂ ତାପସାଚାରେ ଚିରାଯ ରଚିତସ୍ଥିତିଃ । ଯଥାକ୍ରମସଦାଚାରଃ ପୁଣ୍ଯସାନୁସମାଶ୍ରଯଃ
ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାପସ ଭଳି ବାସ କରୁଥିଲି, ନିୟମିତ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରି, ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ର ଢାଳାରେ ରହୁଥିଲି।
ନିଵାସାର୍ଥଂ କୃତସ୍ନାନଃ କୃତନୀଲଦଲୋଟଜଃ । ବାଲଵୃକ୍ଷକବଦ୍ଧାସ୍ଥସ୍ ସଂରୋପିତଲତାଵୃତିଃ
ବାସ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରି, ନୀଳ ପତ୍ର ଓ ଚାଲିର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଏକ ତରୁଣ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସି, ଲତା ଲଗାଇ ଚାରିପାଖ ଘେରି ରହୁଥିଲି।
ସଞ୍ଚିତାଗ୍ର୍ଯଵନପ୍ରାଣିର୍ ଉପାର୍ଜିତକମଣ୍ଡଲୁଃ । ପୁଷ୍ପାର୍ଥଂ ସ୍ଯୂତପୁଟକସ୍ ସୂମ୍ଭିତସ୍ଵାକ୍ଷମାଲିକଃ
ମୁଁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ଉଠାଇ, ଜଳପାତ୍ର ହାସଲ କରି, ଫୁଲ ଟୋପା ପାଇଁ ଏକ ଥାଇଲି ନେଇ, ନିଜ ମଣିମାଳା ଗଠନ କରିଥିଲି।
ଶିଷ୍ଯସଙ୍ଘାତଵଲିତଃ କୃତଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥସଙ୍ଗ୍ରହଃ । ଆନୀତପୁସ୍ତକଵ୍ଯୂହଃ ପରିପାଲିତସନ୍ମୃଗଃ
ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆସପାସ ଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତାତ୍ପର୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲି, ବହୁ ପୁସ୍ତକ ଏକଠା କରିଥିଲି ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପଶୁମାନେକୁ ଯଥାଯଥ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲି।
ଏଵଂଗୁଣଵିଶିଷ୍ଟସ୍ଯ କୈଲାସଵନକୁଞ୍ଜକେ । ତପଃ ପ୍ରଚରତୋ ରାମ ମମ କାଲୋ ଽତ୍ଯଵର୍ତତ
ହେ ରାମ, ଏଭଳି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନଙ୍କ ଛାୟାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋର ସମୟ ଏଭଳି ଚାଲିଗଲା।
ଅଥୈକଦା କଦାଚିତ୍ ତୁ ବହୁଲସ୍ଯାଷ୍ଟମେ ଦିନେ । ଗତେ ଶ୍ରାଵଣପକ୍ଷସ୍ଯ ରାତ୍ର୍ଯର୍ଧେ କ୍ଷଯମ୍ ଆଗତେ
ତାପରେ ଏକ ଦିନ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ରାତିର ଆଧା ଅଂଶ କଟିଯିବାବେଳେ, ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଲା।
ଦିକ୍ଷୁ ସଂଶାନ୍ତରୂପାସୁ କାଷ୍ଠମୌନସ୍ଥିତାସ୍ଵ୍ ଇଵ । ଖଡ୍ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯାନ୍ଧକାରେଷୁ କୁଞ୍ଜେଷୁ ଗହନେଷୁ ଚ
ଯେତେବେଳେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଗଭୀର ମୌନରେ ବସିଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଏମିତି ଅନ୍ଧାର ଥିଲା ଯାହାକୁ ତଳୱାରରେ କାଟି ଦେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା,
ଅଵଶ୍ଯାଯଲସନ୍ମୁକ୍ତାହାସେ ସରତି ମାରୁତେ । ଆଲଵାଲୋପଧାନେଷୁ ମୃଗେଷ୍ଵ୍ ଆଶ୍ରମଶାଯିଷୁ
ସେଠାରେ ପବନ ହଳୁକ ତରଳ ହାସରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଘାସର ଛାଡ଼ି ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଶୁଅଁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଯାଉଥିଲା,
ଅମୃତାଂଶୁକରସ୍ଯନ୍ଦମ୍ ଆତ୍ମନଃ ପରିଵୃଦ୍ଧଯେ । ଲିହତ୍ସୁ ଶଶିରଶ୍ମିଭ୍ଯଃ ପଲ୍ଲଵେଷ୍ଵ୍ ଅମୃତଦ୍ରଵମ୍
ଏଉଁ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଅମୃତ ରଶ୍ମି ନିଜର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପତ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅମୃତ ତରଳକୁ ଚୁଷି ନେଉଥିଲା,
କୁମୁଦ୍ଵତୀଷ୍ଵ୍ ଓଷଧୀଷୁ ଚକୋରୀଷୁ ଲତାସୁ ଚ । ପିବନ୍ତୀଷ୍ଵ୍ ଅମୃତସ୍ଯନ୍ଦଂ କରୈର୍ ଆକୀର୍ଣମ୍ ଐନ୍ଦଵମ୍
ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଭରିଥିବା ଅମୃତ ଝରଣାକୁ କମଳ, ଔଷଧି, ଚକୋରୀପକ୍ଷୀ ଓ ଲତାମାନେ ପିଇଉଥିଲେ,
ଶୈଲଵିଶ୍ରାନ୍ତନୀଲାଭ୍ରପଲ୍ଲଵସ୍ଯ ଵିସାରିଣଃ । କୃତ୍ତିକାଗୁଚ୍ଛକେ ଵ୍ଯୋମତାପିଞ୍ଛସ୍ଯ ତ୍ରିଭାଗଗେ
ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ନୀଳ ମେଘର ଗୁଛ, କିମ୍ବା କୃତ୍ତିକା ତାରାମାଳା, କିମ୍ବା ଆକାଶର ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ପଙ୍ଖା—ଏହାମାନେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତାରୌଘପ୍ରତିବିମ୍ବେନ ଗିରୌ ସ୍ଫଟିକଭୂମିଷୁ । ଵିକାସିପୁଷ୍ପପ୍ରକରେ ଦ୍ଵିଗୁଣତ୍ଵମ୍ ଉପାଗତେ
ପାହାଡ଼ର ସ୍ଫଟିକ ଭୂମିରେ ତାରାମାଳାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା, ଖିଲିଥିବା ଫୁଲମାଳା ଦୁଇଗୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛି।
ମଯି ପଲ୍ଲଵପଲ୍ଯଙ୍କଗତେ ମୁକ୍ତେହଯା ଧିଯା । ଚିନ୍ତଯତ୍ଯ୍ ଅମଲାଭାସମ୍ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଵିପ୍ଲୁତମ୍
ମୁଁ କୋମଳ ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଇଚ୍ଛାରହିତ ମନେ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅବିଚଳିତ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଛି।
ଦ୍ଵିତୀଯମଦ୍ଦେହଵତି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲେ । ମଦର୍ଥମ୍ ଇଵ ତାମ୍ ଏଵ ଦିଶମ୍ ଆପତତୀଵ ଚ
ଆକାଶରେ ସପ୍ତୃଷି ତାରାମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ଦେହ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଟି ମୋ ପାଇଁ ସେଇ ଦିଗକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଯାଉଛି ବୋଲି ଲାଗୁଛି।
ତାରକାତ୍ରିତଯେ ଵ୍ଯୋମ୍ନୋ ଗୃହମୂର୍ଧନି ମଧ୍ଯଗେ । ମୃଗତ୍ରଯେ କିରାତାତ୍ତେ ସଦା ଭ୍ରମମ୍ ଇଵାଗତେ
ଆକାଶର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ତିନିଟି ତାରା, ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଉପରେ, ମୃଗ ତାରାମାଳା ତିନିଟି ତାରା ମନେ ହୁଏ ସଦା ଏକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଘୂରୁଛି, ଯେପରି ଜଣେ ଅରଣ୍ୟବାସୀ ଶିକାରି ତାଙ୍କୁ ଧାଉଛି।
ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲକୁମୁଦାମୋଦଦ୍ଵିଗୁଣୋଦ୍ଦାମମନ୍ମଥେ । ଚକ୍ରଵାକଗଣେ ଶୈଲସରସୀଷ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯତାଂ ଗତେ
ରାତିରେ ଫୁଟିଥିବା କମଳର ଗନ୍ଧ ଦୁଗୁଣି ହୋଇ ବାତାସରେ ଭରିଯାଏ, ଏହି ସୁଗନ୍ଧରେ ବନ୍ଧୁ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀମାନେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ଏକ ପାହାଡ଼ର ଝିଲିକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ପାହାଡ଼ ଝିଲିକୁ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଶିଲାଶିଖୋପଵିଷ୍ଟାସୁ ଶୈଲୋତ୍କୀର୍ଣାସ୍ଵ୍ ଇଵାଭିତଃ । ପିବନ୍ତୀଷୁ ଚକୋରୀଷୁ ଶୀତଂ ଶଶିକରାମୃତମ୍
ପାହାଡ଼ର ପଥର ଶିଖର ଉପରେ ବସିଥିବା ଚକୋରୀ ପକ୍ଷୀମାନେ, ଯେପରି ଶିଳା ମଧ୍ୟରୁ ତିଆରି, ଚାରିପାଖରେ ବସି ଶଶୀର ଶୀତଳ କିରଣର ଅମୃତ ପାନ କରୁଛନ୍ତି।
ଵହତି ମଧୁରମାରୁତେ ଵନେ ଽନ୍ତଶ୍ ଶଶିକରଶୀକରଵର୍ଷଣୈକଶୀତେ । ଦଲଚଯଚଲନୋତ୍ଥଶବ୍ଦଗୀତେ କୁମୁଦଵଧୂପ୍ରଥମାଭିସାରିଣୀଵ
ବନରେ ମଧୁର ପବନ ବହୁଛି, ପତ୍ର ହଲୁଚିବାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣାଯାଉଛି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଶୀତଳ ତୁଷାର ବର୍ଷା କରୁଛି, ଏହି ରାତିର ସଙ୍ଗୀତରେ କମଳବନ୍ଧୁମାନେ ପ୍ରଥମ ମିଳନ ପାଇଁ ଚୁପଚାପ ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ଏତସ୍ମିନ୍ ସମଯେ ତତ୍ର ଯାମାର୍ଧେ ପ୍ରଥମେ ଗତେ । ସମାଧିଂ ତନୁତାଂ ନୀତ୍ଵା ସ୍ଥିତୋ ଽହଂ ବାହ୍ଯଲଗ୍ନଦୃକ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ରାତିର ପ୍ରଥମାର୍ଧ ଯିବା ପରେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ବସିଥିଲି; ମୋ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ବାହାରକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଶାନ୍ତ ରହିଥିଲି।
ଅପଶ୍ଯଂ କାନନେ ତେଜୋ ଝଗିତ୍ଯ୍ ଏଵ ସମୁତ୍ଥିତମ୍ । ମନ୍ଦରାହନନୋଦ୍ଧୂତକ୍ଷୁବ୍ଧକ୍ଷୀରୋଦଭାସୁରମ୍
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକ ହଠାତ୍ ଉଦୟ ହେଲା, ଯେଉଁଥିରେ ମନ୍ଦରା ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୀରସାଗର ମଥାଯିବା ବେଳେ ଯେପରି ଚମକ ଦେଖାଯାଏ, ସେହିପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରଶତସଙ୍କାଶଂ ନୃତ୍ଯଦିନ୍ଦୁଗଣୋପମମ୍ । ଚଣ୍ଡାନିଲବଲୋଦ୍ଧୂତଂ ହିମରାଶିମ୍ ଇଵାଚଲମ୍
ସେଇ ଆଲୋକ ଶତଶଃ ଧଳା ମେଘମାଳା ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଚନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଦଳ ପରି, ତୀବ୍ର ପବନରେ ଉଡ଼ୁଥିବା ବରଫ ପାହାଡ଼ ପରି।
ଯୁଗାନ୍ତତାପଗଲିତଂ ସୁସ୍ଫାଟିକମ୍ ଇଵାଚଲମ୍ । ନାଵନୀତମ୍ ଇଵାମ୍ଭୋଦଂ କେତକୌଘମ୍ ଇଵୋତ୍ଥିତମ୍
ଏହା ଏମିତି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତର ତାପରେ ଗଳିଯାଇଥିବା ଶୁଧ୍ଧ ସ୍ଫଟିକ ପାହାଡ଼, କିମ୍ବା ଘିଅ ମେଘ ପରି, କିମ୍ବା ହଠାତ୍ ଉଦୟ ହୋଇଥିବା କେତକୀ ଫୁଲର ଗୁଛ ପରି।
ଶଙ୍ଖଶୌକ୍ଲ୍ଯମ୍ ଇଵୋଡ୍ଡୀନଂ ଶୁଭ୍ରାଭ୍ରମ୍ ଇଵ ସମ୍ଭୃତମ୍ । କ୍ଷୀରଫେନମ୍ ଇଵୋତ୍ଫାଲଂ ମୁକ୍ତାସାରମ୍ ଇଵୋଦ୍ଧତମ୍
ସେହି ଜ୍ୟୋତି ଉଠା ଶଂଖ ପରି ଧଳା ଥିଲା, ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମେଘ ଭଳି ଏକଠା ହୋଇଥିଲା, ମଥାଯାଇଥିବା ଖୀରର ଫେନ ପରି ଫୁଲିଉଠିଥିଲା, ଏବଂ ଛିଟିଯାଇଥିବା ମୁକ୍ତାମାଳା ପରି ଚମକୁଥିଲା।
ଗଙ୍ଗାତରଙ୍ଗଭରଵତ୍ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଂ କନ୍ଦରାନ୍ତରମ୍ । ପିଣ୍ଡହାର୍ଯଂ ସୁଦଧିଵଚ୍ ଛାର୍ଵଂ ହାସମ୍ ଇଵାତତମ୍
ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ଭଳି ସେହି ଜ୍ୟୋତି ଗୁହା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ଦହିର ଗଠିକା ପରି ଦୃଢ଼ ଥିଲା, ସମୁଦ୍ର ପରି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଏବଂ ହସ ପରି ସାରା ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଉଥିଲା।