ନ ତ୍ଵଂ ଶିରୋ ନ ନଯନେ ନ ଚ ରକ୍ତମାଂସେ ନାସ୍ଥୀନି ନୈଵ ଚ ମନୋ ନ ଚ ଭୂତଜାଲମ୍ । ମା ମୋହମ୍ ଏହି ନ ଶରୀରମ୍ ଅସି ପ୍ରସନ୍ନା ଚିତ୍ ତ୍ଵଂ ପ୍ରପନ୍ନସକଲାମଲସର୍ଵଗେତି
ତୁମେ ମୁଣ୍ଡ, ଆଖି, ରକ୍ତ ଓ ମାଂସ, ହାଡ଼, ମନ, କିମ୍ବା ପଞ୍ଚଭୂତ ନୁହଁ। ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ନି—ତୁମେ ଶରୀର ନୁହଁ, ତୁମେ ନିର୍ମଳ, ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ନଷ୍ଟକଷ୍ଟେଷ୍ଟଚେଷ୍ଟିତଃ । ତିଷ୍ଠାଷ୍ଟଗୁଣମ୍ ଐଶ୍ଵର୍ଯମ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅରିଷ୍ଟମ୍ ଇଵୋତ୍ସୃଜନ୍
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଧରି, ହାନି-ଲାଭ ଓ ଇଚ୍ଛାର କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ି, ଏବଂ ଆଠପ୍ରକାର ଶକ୍ତିକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନରେ ଯେପରି ଛାଡ଼ିଦିଅ, ଏଭଳି ଶାନ୍ତ ରୁହ।
ଅଥେମାମ୍ ଅପରାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ମହାମୋହଵିନାଶିନୀମ୍ । ଦୁଷ୍ପ୍ରାପାମ୍ ଅପି ସୁପ୍ରାପାମ୍ ଅନପାଯାମ୍ ଅନାମଯାମ୍
ଏବେ ଆଉ ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ଯାହା ବଡ଼ ମୋହକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଲାଗିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ମିଳିଯାଏ, କେବେ ହରାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ।
ଶୃଣୁ ଯା କଥିତା ପୂର୍ଵଂ ମମ କୈଲାସକନ୍ଦରେ । ସଂସାରଦୁଃଖଶାନ୍ତ୍ଯର୍ଥଂ ଦେଵେନାର୍ଧେନ୍ଦୁମୌଲିନା
ଯେଉଁ କଥାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଗୁହାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଧାରୀ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଂସାର ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କହିଥିଲି, ସେଇ କଥାକୁ ଏବେ ଶୁଣ।
ଅସ୍ତୀନ୍ଦୁକରସମ୍ଭାରଭାସୁରଃ ପାରଗୋ ଦିଵଃ । କୈଲାସୋ ନାମ ଶୈଲେନ୍ଦ୍ରୋ ଗୌରୀରମଣମନ୍ଦିରମ୍
ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ପର୍ବତମାନଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ କୈଳାସ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଅଛି, ଯାହା ଗୌରୀଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନିବାସ।
ଗଙ୍ଗାନିର୍ଝରନିର୍ଧୌତୋ ଗଣୋଦ୍ଗୀର୍ଣଗୁହାଗୃହଃ । ମନ୍ଦାନିଲଵଲଚ୍ଚୂତକଦମ୍ବଵନବନ୍ଧୁରଃ
ଏହି ପାହାଡ଼ର ଗୁହାଗୁଡ଼ିକୁ ଗଙ୍ଗା ଝରଣାର ପବିତ୍ର ଜଳ ଧୋଇଯାଏ, ଏଠାରେ ଗଣମାନେ ଉଚ୍ଚାରିତ କରୁଥିବା ଧ୍ୱନି ଗୁଞ୍ଜରିତ, ମୃଦୁ ପବନ ଓ ଆମ୍ବ ଏବଂ କଦମ୍ବ ଜଙ୍ଗଲରେ ଏହା ଶୋଭିତ।
ଲୀଲାଲୋଲାମରଗଣଃ କୃତକୋକକଲାରଵଃ । କୌମାରବର୍ହିଵଲିତଖର୍ଜୂରଵନପିଞ୍ଜରଃ
ଏଠାରେ ଦେବମାନ୍ୟା ମଣିଷମାନେ ମଜାରେ ଖେଳୁଛନ୍ତି, କୋକିଲା ପାଖରେ ଗୀତ ଗାଉଛି; ନବପିଲା ପାଉଁଖି ଓ ସୁନା ଖଜୁରି ଗଛରେ ଏଠି ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭା ପାଇଛି।
ତମାଲାନ୍ତର୍ହିତାମ୍ଭୋଦଃ କଦଲୀତୁଲିତାମ୍ବୁଦଃ । ଚଞ୍ଚରୀଜାଲଜଟିଲଃ କୂଜତ୍କଲକପିଞ୍ଜଲଃ
ତମାଳ ଗଛ ମଧ୍ୟରେ ମେଘ ଲୁଚି ରହିଛି, କଦଳୀ ଗଛ ମେଘକୁ ଛୁଇଁ ଦେଉଛି; ମଧୁମକୁଳୀର ଝୁଣ୍ଡ ଏଠି ଗୁଞ୍ଜି ରହିଛି, ଏବଂ କଳକପିଞ୍ଜଳ ପକ୍ଷୀ ଚିତ୍କାର କରୁଛି।
ଵିଦ୍ଯାଧରୋଦ୍ଗୀତଗୁହଃ କଚତ୍କନକକନ୍ଦରଃ । କାରଣ୍ଡଵୋଡ୍ଡାମରଵାଗ୍ ଅସଙ୍ଖ୍ଯକୁସୁମାମ୍ବୁଦଃ
ଏଠିର ଗୁହାଗୁଡିକୁ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ଗୀତ ଗାଇ ଚମକାଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ତଳ ଦୁଃଖରେ ସୁନା ଚମକି ରହିଛି; କାରଣ୍ଡବ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି, ଅନେକ ଫୁଲ ଏଠି ମେଘ ଭଳି ଚାରିପାଖରେ ରହିଛି।
ଵିମୁକ୍ତଜଲଦୋଦ୍ଗାରସ୍ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତଃ । ଚନ୍ଦ୍ରାଵଚୂଲଦଯିତସ୍ ତ୍ରିଲୋକୀଲୋକଵନ୍ଦିତଃ
ଏଠିରେ ବଜ୍ରପାତର ଗୁଞ୍ଜନ ନାହିଁ, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି; ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଏଠିକୁ ପ୍ରିୟ କରିଛି, ତିନି ଲୋକର ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି।
ସତ୍କଲ୍ପପାଦପଭୁଜସ୍ ସୁଶିଖାଶୃଙ୍ଗକନ୍ଧରଃ । ରତ୍ନଵିଦ୍ଯୋତନଯନୋ ଵନାଵଲିତନୂରୁହଃ
ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କର ବାହୁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ଶାଖା ପରି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଆଖି ମଣିର ଭଳି ଚମକୁଛି, ଉରୁ ଉପରେ ଜଙ୍ଗଲ ଲତା ଲପଟି ରହିଛି।
କାଚକନ୍ଦରକେଶଶ୍ରୀସ୍ ସ୍ଵଵନାଵଲନାଂଶୁକଃ । ପଵନୋଦ୍ଧୂତକିଞ୍ଜଲ୍କଜାଲାରୁଣତଲାମ୍ବରଃ
ତାଙ୍କର କେଶ କାଚ ପରି ଚମକୁଛି, ସେ ନିଜ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୁନା ଚୋଲା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତଳ ଭାଗର ପୋଶାକ ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ପୁଷ୍ପର ରେଣୁରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଛି।
ତତ୍ରାସ୍ତେ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵୋ ହରଶ୍ ଚନ୍ଦ୍ରକଲାଧରଃ । ଶୂଲପାଣିସ୍ ତ୍ରିନଯନୋ ଗଣୌଘପରିଵାରିତଃ
ସେଠାରେ ଭଗବାନ ଦେବ ହର ରହୁଛନ୍ତି, ମାଥାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି, ତିନୋଟି ଆଖି ଅଛି, ଏବଂ ଅନେକ ଗଣରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ।
ଭଵାନୀହୃତଦେହାର୍ଧସ୍ ସର୍ଵଲୋକୈକକାରଣମ୍ । କନ୍ଦର୍ପଦର୍ପଦଲନଃ କଲାକରକଲାଧରଃ
ଯାହାଙ୍କ ଅର୍ଧଦେହ ଭବାନୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅଛି, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର କାରଣ, କାମଦେବଙ୍କ ଅହଂକାରକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଥିବା, ଚନ୍ଦ୍ରକଳା ଓ ତାହାର ଚମକ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ଷଣ୍ମୁଖାନୁଗତଚ୍ଛାଯଃ ପ୍ରମତ୍ତଵୃଷଵାହନଃ । ମତ୍ତେଭକୃତ୍ତିଵସନଶ୍ ଶ୍ମଶାନରମଣାଲଯଃ
ଷଣ୍ମୁଖଙ୍କର ଛାୟାରେ, ମତାଳ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ମତଗଜ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ମଶାନକୁ ନିଜ ନିବାସ କରିଥିବା ମହାଦେବଙ୍କୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି।
ତଂ ପୂଜଯନ୍ ମହାଦେଵଂ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଏଵ ଗିରୌ ପୁରା । କଦାଚିଦ୍ ଅଵସଂ ଗଙ୍ଗାତଟେ ଽହଂ ରଚିତାଶ୍ରମଃ
ସେଇ ପର୍ବତରେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ, ମୁଁ ଏହି ମହାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲି। ଗଙ୍ଗା ତଟରେ ଏକ ଆଶ୍ରମ ତିଆରି କରି, ସେଠାରେ ରହୁଥିଲି।
ତପୋଽର୍ଥଂ ତାପସାଚାରେ ଚିରାଯ ରଚିତସ୍ଥିତିଃ । ଯଥାକ୍ରମସଦାଚାରଃ ପୁଣ୍ଯସାନୁସମାଶ୍ରଯଃ
ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାପସ ଭଳି ବାସ କରୁଥିଲି, ନିୟମିତ ଚରିତ୍ର ଅନୁସରଣ କରି, ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼ର ଢାଳାରେ ରହୁଥିଲି।
ନିଵାସାର୍ଥଂ କୃତସ୍ନାନଃ କୃତନୀଲଦଲୋଟଜଃ । ବାଲଵୃକ୍ଷକବଦ୍ଧାସ୍ଥସ୍ ସଂରୋପିତଲତାଵୃତିଃ
ବାସ ପାଇଁ ସ୍ନାନ କରି, ନୀଳ ପତ୍ର ଓ ଚାଲିର ପୋଶାକ ପିନ୍ଧି, ଏକ ତରୁଣ ବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସି, ଲତା ଲଗାଇ ଚାରିପାଖ ଘେରି ରହୁଥିଲି।
ସଞ୍ଚିତାଗ୍ର୍ଯଵନପ୍ରାଣିର୍ ଉପାର୍ଜିତକମଣ୍ଡଲୁଃ । ପୁଷ୍ପାର୍ଥଂ ସ୍ଯୂତପୁଟକସ୍ ସୂମ୍ଭିତସ୍ଵାକ୍ଷମାଲିକଃ
ମୁଁ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ଜନ୍ତୁମାନେ ଉଠାଇ, ଜଳପାତ୍ର ହାସଲ କରି, ଫୁଲ ଟୋପା ପାଇଁ ଏକ ଥାଇଲି ନେଇ, ନିଜ ମଣିମାଳା ଗଠନ କରିଥିଲି।
ଶିଷ୍ଯସଙ୍ଘାତଵଲିତଃ କୃତଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥସଙ୍ଗ୍ରହଃ । ଆନୀତପୁସ୍ତକଵ୍ଯୂହଃ ପରିପାଲିତସନ୍ମୃଗଃ
ଶିଷ୍ୟମାନେ ଆସପାସ ଥିଲେ, ଶାସ୍ତ୍ରର ତାତ୍ପର୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିଥିଲି, ବହୁ ପୁସ୍ତକ ଏକଠା କରିଥିଲି ଏବଂ ଉତ୍ତମ ପଶୁମାନେକୁ ଯଥାଯଥ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲି।
ଏଵଂଗୁଣଵିଶିଷ୍ଟସ୍ଯ କୈଲାସଵନକୁଞ୍ଜକେ । ତପଃ ପ୍ରଚରତୋ ରାମ ମମ କାଲୋ ଽତ୍ଯଵର୍ତତ
ହେ ରାମ, ଏଭଳି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, କୈଳାସ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲ ଗଛମାନଙ୍କ ଛାୟାରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ, ମୋର ସମୟ ଏଭଳି ଚାଲିଗଲା।
ଅଥୈକଦା କଦାଚିତ୍ ତୁ ବହୁଲସ୍ଯାଷ୍ଟମେ ଦିନେ । ଗତେ ଶ୍ରାଵଣପକ୍ଷସ୍ଯ ରାତ୍ର୍ଯର୍ଧେ କ୍ଷଯମ୍ ଆଗତେ
ତାପରେ ଏକ ଦିନ, ଶ୍ରାବଣ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ରାତିର ଆଧା ଅଂଶ କଟିଯିବାବେଳେ, ଏହି ଘଟଣା ଘଟିଲା।
ଦିକ୍ଷୁ ସଂଶାନ୍ତରୂପାସୁ କାଷ୍ଠମୌନସ୍ଥିତାସ୍ଵ୍ ଇଵ । ଖଡ୍ଗଚ୍ଛେଦ୍ଯାନ୍ଧକାରେଷୁ କୁଞ୍ଜେଷୁ ଗହନେଷୁ ଚ
ଯେତେବେଳେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେଉଁଠି ଗଭୀର ମୌନରେ ବସିଛି, ଏବଂ ଯେଉଁଠି ଘନ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଝାଡ଼ିରେ ଏମିତି ଅନ୍ଧାର ଥିଲା ଯାହାକୁ ତଳୱାରରେ କାଟି ଦେଉଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା,
ଅଵଶ୍ଯାଯଲସନ୍ମୁକ୍ତାହାସେ ସରତି ମାରୁତେ । ଆଲଵାଲୋପଧାନେଷୁ ମୃଗେଷ୍ଵ୍ ଆଶ୍ରମଶାଯିଷୁ
ସେଠାରେ ପବନ ହଳୁକ ତରଳ ହାସରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ଘାସର ଛାଡ଼ି ଓ ଆଶ୍ରମରେ ଶୁଅଁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚଳିଯାଉଥିଲା,
ଅମୃତାଂଶୁକରସ୍ଯନ୍ଦମ୍ ଆତ୍ମନଃ ପରିଵୃଦ୍ଧଯେ । ଲିହତ୍ସୁ ଶଶିରଶ୍ମିଭ୍ଯଃ ପଲ୍ଲଵେଷ୍ଵ୍ ଅମୃତଦ୍ରଵମ୍
ଏଉଁ ସମୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଅମୃତ ରଶ୍ମି ନିଜର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପତ୍ରରେ ପଡ଼ିଥିବା ଅମୃତ ତରଳକୁ ଚୁଷି ନେଉଥିଲା,
କୁମୁଦ୍ଵତୀଷ୍ଵ୍ ଓଷଧୀଷୁ ଚକୋରୀଷୁ ଲତାସୁ ଚ । ପିବନ୍ତୀଷ୍ଵ୍ ଅମୃତସ୍ଯନ୍ଦଂ କରୈର୍ ଆକୀର୍ଣମ୍ ଐନ୍ଦଵମ୍
ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଭରିଥିବା ଅମୃତ ଝରଣାକୁ କମଳ, ଔଷଧି, ଚକୋରୀପକ୍ଷୀ ଓ ଲତାମାନେ ପିଇଉଥିଲେ,
ଶୈଲଵିଶ୍ରାନ୍ତନୀଲାଭ୍ରପଲ୍ଲଵସ୍ଯ ଵିସାରିଣଃ । କୃତ୍ତିକାଗୁଚ୍ଛକେ ଵ୍ଯୋମତାପିଞ୍ଛସ୍ଯ ତ୍ରିଭାଗଗେ
ପାହାଡ଼ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ନୀଳ ମେଘର ଗୁଛ, କିମ୍ବା କୃତ୍ତିକା ତାରାମାଳା, କିମ୍ବା ଆକାଶର ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ପଙ୍ଖା—ଏହାମାନେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ତାରୌଘପ୍ରତିବିମ୍ବେନ ଗିରୌ ସ୍ଫଟିକଭୂମିଷୁ । ଵିକାସିପୁଷ୍ପପ୍ରକରେ ଦ୍ଵିଗୁଣତ୍ଵମ୍ ଉପାଗତେ
ପାହାଡ଼ର ସ୍ଫଟିକ ଭୂମିରେ ତାରାମାଳାର ପ୍ରତିବିମ୍ବ ପଡ଼ିବା ଦ୍ୱାରା, ଖିଲିଥିବା ଫୁଲମାଳା ଦୁଇଗୁଣି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛି।
ମଯି ପଲ୍ଲଵପଲ୍ଯଙ୍କଗତେ ମୁକ୍ତେହଯା ଧିଯା । ଚିନ୍ତଯତ୍ଯ୍ ଅମଲାଭାସମ୍ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଅଵିପ୍ଲୁତମ୍
ମୁଁ କୋମଳ ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟାରେ ବସି, ଇଚ୍ଛାରହିତ ମନେ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଅବିଚଳିତ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କରୁଛି।
ଦ୍ଵିତୀଯମଦ୍ଦେହଵତି ଵ୍ଯୋମ୍ନି ସପ୍ତର୍ଷିମଣ୍ଡଲେ । ମଦର୍ଥମ୍ ଇଵ ତାମ୍ ଏଵ ଦିଶମ୍ ଆପତତୀଵ ଚ
ଆକାଶରେ ସପ୍ତୃଷି ତାରାମଣ୍ଡଳର ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ଦେହ ଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଟି ମୋ ପାଇଁ ସେଇ ଦିଗକୁ ଦୃତ ଗତିରେ ଯାଉଛି ବୋଲି ଲାଗୁଛି।