ଅକସ୍ମାଦ୍ ଏଵ ରୂଢେନ ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନେନ ଵଲ୍ଗତା । ଅଭ୍ଯସ୍ତେନ ତଥୈଵେଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଦେହଚକ୍ରକମ୍
ଏହି ଶରୀର ଚକ୍ରଟି, ଅଚାନକ ଭାବେ ଭୁଲ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇଛି ଏବଂ ମନରେ ଗଢ଼ିଯାଇଛି, ତାହାର ଫଳରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ଭ୍ରମିତଂ ଚ ଭ୍ରମଦ୍ରୂପଂ ପତଦ୍ରୂପଂ ଚ ପାତିତମ୍ । ହତଂ ଚ ହନ୍ଯମାନଂ ଚ ଵପୁର୍ ଦୁର୍ଵାସନାଵଶାତ୍
ଖରାପ ଆଦତର ଜୋରରେ ଏହି ଶରୀରକୁ ଘୂରୁଥିବା, ଚଳିଥିବା, ପଡ଼ୁଥିବା, ଆଘାତ ପାଉଥିବା ଏବଂ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ।
ଅଜ୍ଞାନଜଂ ଭ୍ରମଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସତ୍ଯାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ । ଧୀରତାମ୍ ଅଲମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ଘନଂ ଭ୍ରମମ୍ ଇଦଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ଅଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଭ୍ରମକୁ ଛାଡ଼ି, ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଦୃଢ଼ ସାହସ ଧରି, ଏହି ଗାଢ଼ ଭ୍ରମକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ସଙ୍କଲ୍ପେନ କୃତୋ ଦେହୋ ମିଥ୍ଯାଜ୍ଞାନେନ ସନ୍ ନ ସନ୍ । ଅସତ୍ଯେନ କୃତଂ ଯତ୍ ସ୍ଯାନ୍ ନ ତତ୍ ସତ୍ଯଂ କଦାଚନ
କଳ୍ପନା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ଶରୀର, ଭୁଲ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛି, ଏହା ସତ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯାହା କି ଅସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି, ସେଥିରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟତା ନାହିଁ।
ଅସଦଭ୍ଯୁତ୍ଥିତୋ ଦେହୋ ରଜ୍ଜ୍ଵାମ୍ ଇଵ ଭୁଜଙ୍ଗମଃ । ଅସତ୍ଯାମ୍ ଏଵ ଚେମାଂ ଚ କରୋତି ଚ ଜଗତ୍କ୍ରିଯାମ୍
ଅସତ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏହି ଦେହ, ରସିରେ ସାପ ଦେଖିବା ପରି, ଏହି ଅସତ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଜଗତର କାର୍ଯ୍ୟ କରେ।
ଜଡେନ ରାମ କ୍ରିଯତେ ଯତ୍ ତନ୍ ନ କୃତମ୍ ଉଚ୍ଯତେ । କୁର୍ଵନ୍ନ୍ ଅପି ତତୋ ଦେହୋ ନ କର୍ତା କ୍ଵଚିଦ୍ ଏଵ ହି
ହେ ରାମ, ଜଡ ଦେହ ଯାହା କରେ, ତାହା ସତ୍ୟରେ କିଛି କରାଯାଇନାହିଁ; କାମ କରୁଥିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେହ କେବେ ମୂଳ କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ।
ନିରୀହୋ ହି ଜଡୋ ଦେହୋ ନାତ୍ମନୋ ଽସ୍ତ୍ଯ୍ ଅଭିଵାଞ୍ଛିତମ୍ । କର୍ତା ନ କଶ୍ଚିଦ୍ ଏଵାତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟା କେଵଲମ୍ ଅସ୍ଯ୍ ଅଜଃ
ଏହି ଜଡ ଦେହର କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ, ସେ ନିଜେ କିଛି କରିପାରେନାହିଁ; ତେଣୁ କେହି କର୍ତ୍ତା ନୁହେଁ, କେବଳ ଜନ୍ମହୀନ ସାକ୍ଷୀ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥା ଦୀପୋ ନିଵାତସ୍ଥସ୍ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଏଵ ହି ତିଷ୍ଠତି । ସାକ୍ଷିଵତ୍ ସର୍ଵଭାଵେଷୁ ତଥା ତିଷ୍ଠ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତୌ
ଯେପରି ଏକ ଦୀପ ବାତାସ ନଥିବା ସ୍ଥାନରେ ନିଜ ଆଲୋକରେ ଅବିଚଳ ରହେ, ସେପରି ତୁମେ ସାକ୍ଷୀ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଭାବରେ ଏହି ଜଗତରେ ଅବିଚଳ ରୁହ।
ଯଥା ଦିଵସକାର୍ଯାଣି ଭାସ୍କରସ୍ ସ୍ଵସ୍ଥ ଏଵ ସନ୍ । କରୋତ୍ଯ୍ ଏଵମ୍ ଇମାଂ ରାମ କୁରୁ ପାର୍ଥିଵସଂସ୍ଥିତିମ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥିତିରେ ରହି ଦିନର କାମକୁ କରେ, ସେପରି ରାମ, ତୁମେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରାଜଧର୍ମକୁ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କର।
ଅସ୍ମିନ୍ ହ୍ଯ୍ ଅସନ୍ମଯେ ଦେହଗେହେ ଶୂନ୍ଯେ ସମୁତ୍ଥିତେ । ସତ୍ତାମ୍ ଉପଗତେ ମିଥ୍ଯା ବାଲକଲ୍ପିତଯକ୍ଷଵତ୍
ଏହି ଦେହ ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ କିଛି ନାହିଁ, ଶୂନ୍ୟ ଏବଂ ଅସାର, ତାହାରେ ଯେତେବେଳେ ଭାସ୍କର ଅସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହା ଏକ ଶିଶୁ ଭାବିଥିବା ଭୂତ ପରି ଅସତ୍ୟ।
କୁତୋ ଽପ୍ଯ୍ ଆଗତ୍ଯ ନିସ୍ସାରସ୍ ସର୍ଵସଜ୍ଜନଵର୍ଜିତଃ । ଅହଙ୍କାରକୁଵେତାଲଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଶ୍ ଚିତ୍ତନାମଭୃତ୍
କେଉଁଠୁ ଆସି, ସମସ୍ତ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, ଅର୍ଥହୀନ ଅହଂକାର ଭୂତ ମନ ନାମରେ ଏହି ଦେହରେ ବସିଯାଏ।
ଭୃତ୍ଯତାଂ ମାସ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵମ୍ ଅହଙ୍କାରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ । ଅସ୍ଯ ଭୃତ୍ଯତଯା ରାମ ନିରଯଃ ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଫଲମ୍
ହେ ମୂଢ଼, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଅହଂକାରର ଦାସ ହେଉନି; ଏହାର ଦାସତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ରାମ, ତାହାର ଫଳ ହେଉଛି ଦୁଃଖ ଓ ନରକ ଭୋଗ।
ସ୍ଵସଙ୍କଲ୍ପଵିଲାସେନ ଦେହଗେହେ ନିରାକୃତିଃ । ଉନ୍ମତ୍ତଚିତ୍ତଵେତାଲଃ ପରିଵଲ୍ଗତି ଲୀଲଯା
ନିଜର କଳ୍ପନାର ଖେଳରେ ଅକାର ମନର ପାଗଳ ଭୂତ ଦେହର ଘରେ ମଜାରେ ଘୁରୁଛି।
ଶୂନ୍ଯଦେହଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚିତ୍ତଯକ୍ଷେଣ ତତ୍ କୃତମ୍ । ଭୀତା ଯେନ ମହାନ୍ତୋ ଽପି ସମାଧିନିରତାସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଏହି ମନର ଭୂତ ଶୂନ୍ୟ ଦେହ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହାନ ଧ୍ୟାନରତ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ରହିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରେ।
ଚିତ୍ତଵେତାଲମ୍ ଉଦ୍ଵାସ୍ଯ ସ୍ଵଶରୀରୈକମନ୍ଦିରାତ୍ । ସଂସାରଶୂନ୍ଯନଗରେ ନ ବିଭେଷି କଦାଚନ
ତୁମେ ନିଜ ଶରୀର ଏକମାତ୍ର ମନ୍ଦିରରୁ ମନର ଭୂତକୁ ବାହାର କରିଦେଲେ, ସଂସାରର ଶୂନ୍ୟ ନଗରରେ କେବେ ଭୟ ପାଇବେ ନାହିଁ।
ଚିତ୍ତଭୂତାଭିଭୂତେ ଽସ୍ମିନ୍ ଯେ ଶରୀରଗୃହେ ରତାଃ । ଚିତ୍ରମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ତେ କସ୍ମାଦ୍ ଘଟ୍ଟିତା ନାଶ୍ମଵତ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଏଠାରେ ମନର ଭୂତରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଶରୀର ଘରରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିବା ଲୋକମାନେ କି ଅଜବ! ସେମାନେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କାହିଁକି ପାଥର ପରି ଅଚଳ ଓ ଅସ୍ପନ୍ଦିତ ରହିଛନ୍ତି?
ଗ୍ରସ୍ତେ ଚିତ୍ତପିଶାଚେନ ଦେହଵେଶ୍ମନି ଯା ଧୃତିଃ । ପିଶାଚସ୍ଯୈଵ ସା ବୁଦ୍ଧିର୍ ନାପିଶାଚସ୍ଯ ରାଘଵ
ମନର ଭୂତ ଯେତେବେଳେ ଦେହର ଘରକୁ ଦଖଳ କରିନେଇଥାଏ, ଯେ ଧୃତି ରହିଯାଏ ସେ ମନର ଭୂତର ଇଚ୍ଛା ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ, ତୁମର ନୁହେଁ ରାଘବ।
ଅହଙ୍କାରବୃହଦ୍ଯକ୍ଷେ ଗୃହେ ଦଗ୍ଧଶରୀରକେ । ଵିହରାନାସ୍ଥଯା ସାଧୋ ନ ତଵୈତତ୍ କିଲ ସ୍ଥିରମ୍
ଏହେ ମହାନୁଭାବ, ଯେଉଁଠି ଅହଂକାରର ଭୂତ ଦେହକୁ ଜଳାଇ ଭସ୍ମ କରିଦେଇଛି, ସେଠି ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ଟିକି ରହେ ନାହିଁ।
ଅହଙ୍କାରାନୁଚରତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵିତତଯା ଧିଯା । ଅହଙ୍କାରମୃତିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସ୍ଵାତ୍ମୈଵାଶ୍ଵ୍ ଅଵଲମ୍ବ୍ଯତାମ୍
ବିସ୍ତୃତ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ଅହଂକାରର ସଙ୍ଗ ଛାଡ଼, ଏବଂ ଅହଂକାରର ଶେଷ ହେବା ପରେ, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଅଧାର କର।
ଅହଙ୍କାରପିଶାଚେନ ଗ୍ରସ୍ତା ଯେ ନିରଯୈଷିଣଃ । ତେଷାଂ ମୋହାମଯାନ୍ଧାନାଂ ନ ମିତ୍ରାଣି ନ ବନ୍ଧଵଃ
ଯେମାନେ ଅହଂକାରର ଭୂତ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ, ନରକକୁ ଚାହାନ୍ତି, ମୋହରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ କାହାରି ମିତ୍ର କିମ୍ବା ଆତ୍ମୀୟ ନାହାନ୍ତି।
ଅହଙ୍କାରୋପହତଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଯା କ୍ରିଯତେ କ୍ରିଯା । ଵିଷଵଲ୍ଲ୍ଯା ଇଵ ଫଲଂ ତସ୍ଯାସ୍ ସ୍ଯାନ୍ ମରଣାତ୍ମକମ୍
ଯେ କୌଣସି କାମ କରାଯାଏ ଏହି ଭାବରେ ଯେ, ବୁଦ୍ଧିଟି ଅହଂକାରରେ ଆବୃତ, ସେ କାମର ଫଳ ହୁଏ ବିଷାକ୍ତ ଲତାର ଫଳ ପରି, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଇଥାଏ।
ଵିଵେକଧୈର୍ଯହୀନେନ ସ୍ଵାହଙ୍କାରମହାଶଵମ୍ । ମୂର୍ଖେଣାଲମ୍ବିତଂ ଯେନ ନଷ୍ଟମ୍ ଏଵାଶୁ ଵିଦ୍ଧି ତମ୍
ଯେ ମୂର୍ଖ ଜଣେ ବିବେକ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ବିନା ନିଜ ଅହଂକାରର ମହା ମୃତଦେହକୁ ଧରି ରହିଥାଏ, ସେଠାରେ ଯାହାକୁ ଧରିଥାଏ, ତାହା ଶୀଘ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ—ଏହି କଥା ଜାଣ।
ଅହଙ୍କାରପିଶାଚେନ ଵରାକା ଯେ ଵଶୀକୃତାଃ । ତ ଏତେ ନରକାଗ୍ନୀନାଂ ରାଘଵେନ୍ଧନତାଂ ଗତାଃ
ଯେ ସମସ୍ତେ ଅହଂକାରର ପିଶାଚ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ, ହେ ରାଘବ, ସେମାନେ ନରକର ଅଗ୍ନି ପାଇଁ ଜଳାଣି ହୋଇଯାନ୍ତି।
ଅହଙ୍କାରୋରଗୋ ଯସ୍ଯ ପରିସ୍ଫୁରତି କୋଟରେ । ସ ଦେହପାଦପୋ ଧୀରୈର୍ ଅଚିରେଣ ନିପାତ୍ଯତେ
ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ଗୁହାରେ ଅହଂକାରର ସାପ ଡ଼ହଳିଉଠେ, ସେ ଦେହର ଗଛକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ଶୀଘ୍ର ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥାନ୍ତି।
ଅହଙ୍କାରପିଶାଚୋ ଽସ୍ମିନ୍ ଦେହେ ତିଷ୍ଠତୁ ଯାତୁ ଵା । ତ୍ଵମ୍ ଏନମ୍ ଆଲୋକଯ ମା ମନସା ମହତାଂ ଵର
ଏହି ଦେହରେ ଅହଂକାରର ଭୂତ ରହୁ କିମ୍ବା ଚାଲିଯାଉ, ତୁମେ ଏହାକୁ କେବଳ ଦେଖ, ମନରେ ଏହାକୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଧରିନ ନାହିଁ, ମହାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅଵଧୂତୋ ହ୍ଯ୍ ଅଵଜ୍ଞାତଶ୍ ଚେତସୈଵ ତିରସ୍କୃତଃ । ଅହଙ୍କାରପିଶାଚସ୍ ତେ ନେହ କିଞ୍ଚିତ୍ କରିଷ୍ଯତି
ଯେତେବେଳେ ମନ ଏହି ଅହଂକାରର ଭୂତକୁ ଅବହେଳା କରି, ଅପମାନ ଦେଇ, ଅନ୍ଦେଖା କରିଦିଏ, ସେତେବେଳେ ଏହି ଭୂତ ତୁମକୁ କିଛି କରିପାରିବ ନାହିଁ।
ଦେହାଲଯେ ସ୍ଫୁରତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ରାମ ଚିତ୍ତପିଶାଚକେ । ଅସ୍ଯାନନ୍ତଵିଲାସସ୍ଯ କିମ୍ ଇଵାଗତମ୍ ଆତ୍ମନଃ
ହେ ରାମ, ଏହି ଦେହ ଘରେ ମନର ଭୂତ ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଅନେକ ରୂପରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଆତ୍ମା ପାଖରେ କଣସି କଷ୍ଟ ଆସିପାରିବ କି?
ଚିତ୍ତଯକ୍ଷାଭିଭୂତାନାଂ ଯାଃ ପୁଂସାଂ ଵିତତାପଦଃ । ଶକ୍ଯନ୍ତେ ପରିସଙ୍ଖ୍ଯାତୁଂ ନ ତା ଵର୍ଷଶତୈର୍ ଅପି
ଯେଉଁମାନେ ମନର ଭୂତମାନେ ଦ୍ୱାରା ବଶୀଭୂତ, ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଏତେ ବ୍ୟାପକ ଯେ, ଶତବର୍ଷ ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିହେବ ନାହିଁ।
ହତୋ ମୃତୋ ଽସ୍ମି ଦଗ୍ଧୋ ଽସ୍ମୀତ୍ଯ୍ ଏତା ଦୁର୍ଭଗଵୃତ୍ତଯଃ । ଅହଙ୍କାରପିଶାଚସ୍ଯ ଶକ୍ତଯୋ ଽନ୍ଯସ୍ଯ ନାନଘ
ମୁଁ ମରିଗଲି, ମୁଁ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲି, ମୁଁ ପୁଡ଼ିଗଲି—ଏଭଳି ଦୁଃଖଦ ଅବସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମାନେ ମାତ୍ର ଅହଂକାର ଭୂତର ଶକ୍ତି, ଓ ନିର୍ମଳ, ଅନ୍ୟ କାହାରି ନୁହେଁ।
ସର୍ଵଗୋ ଽପି ଯଥାକାଶସ୍ ସମ୍ବଦ୍ଧୋ ନେହ କେନଚିତ୍ । ସର୍ଵଗୋ ଽପି ତଥୈଵାତ୍ମା ନାହଙ୍କାରେଣ ସଙ୍ଗତଃ
ଯେପରି ଆକାଶ ସବୁଠାରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧାଯାଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଆତ୍ମା ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଅହଂକାର ସହିତ ମିଶିଯାଏ ନାହିଁ।