ନାପାନୋ ଽଭ୍ଯୁଦିତୋ ଯତ୍ର ପ୍ରାଣଶ୍ ଚାସ୍ତମ୍ ଉପାଗତଃ । ନାସାଗ୍ରଗଗନାଵର୍ତଂ ତଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପାସ୍ମହେ
ମୁ ଏହି ଚିତ୍ତର ସ୍ୱରୂପକୁ ଧ୍ୟାନ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ନ ତଳ ଶ୍ୱାସ ଉଠେ, ନ ଉପର ଶ୍ୱାସ ଅସ୍ତମାନେ, ନାକର ଟିପ୍ରେ ଥିବା ଆକାଶ ଭଳି ଘୁରଣି — ଏହି ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁ ଉପାସନା କରେ।
ପ୍ରାଣାପାନୋଦ୍ଭଵସ୍ଥାନେ ବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରସଂସ୍ଥିତେ । ଯେ ଦ୍ଵେ ଯୋଗିପଦାଧାରଂ ତଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପାସ୍ମହେ
ଯେଉଁଠାରେ ତଳ ଓ ଉପର ଶ୍ୱାସ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଓ ବାହାର ଓ ଭିତରେ ରହେ, ଦୁଇଟି ଯୋଗ ଅବସ୍ଥାର ଆଧାର ହେଉଥିବା ଏହି ଚିତ୍ତର ସ୍ୱରୂପକୁ ମୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ପ୍ରାଣାପାନରଥାରୂଢମ୍ ଅପ୍ରାଣାପାନମ୍ ଆତତମ୍ । ଯଚ୍ ଛକ୍ତିରୂପଂ ଶକ୍ତୀନାଂ ତଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପାସ୍ମହେ
ଉପର ଓ ତଳ ଶ୍ୱାସର ରଥରେ ବସିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ସ୍ୱରୂପ ଏହି ଦୁଇ ଶ୍ୱାସରୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥାଏ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ହେଉଛି — ଏହି ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ହୃତ୍ପ୍ରାଣକୁମ୍ଭକଂ ଦେଵଂ ବହିଶ୍ ଚାପାନକୁମ୍ଭକମ୍ । ପୂରକାଂଶଵିମୃଷ୍ଟଂ ଯତ୍ ତଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପାସ୍ମହେ
ହୃଦୟରେ ଶ୍ୱାସ ଧରି ରଖିବା ଦେବତା ସ୍ୱରୂପ, ବାହାରେ ତଳ ଶ୍ୱାସ ଧରିବା, ଏବଂ ପୂରକ ଶ୍ୱାସର ମାପରେ ସ୍ପର୍ଶିତ ହେଉଥିବା ଏହି ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁ ଧ୍ୟାନ କରେ।
ପ୍ରାଣାପାନପରାମର୍ଶସତ୍ତାରୂପାଵବୋଧକମ୍ । ଯତ୍ ପ୍ରାପ୍ଯଂ ପ୍ରାଣମନନାତ୍ ତଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପାସ୍ମହେ
ଉପର ଓ ତଳ ସ୍ୱାସର ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ତିତ୍ୱର ସତ୍ୟ ଜଣାପଡ଼େ, ଏବଂ ଯାହାକୁ ସ୍ୱାସ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ, ସେଇ ମନର ସାରକୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ।
ଯତ୍ ପ୍ରାଣପଵନସ୍ପନ୍ଦୋ ଯତ୍ ସ୍ପନ୍ଦାନନ୍ଦକାରଣମ୍ । କାରଣଂ କାରଣାନାଂ ଯତ୍ ତଚ୍ ଚିତ୍ତତ୍ତ୍ଵମ୍ ଉପାସ୍ମହେ
ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରାଣର ଗତି ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଗତିର ଆନନ୍ଦର କାରଣ ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତ କାରଣର କାରଣ ଯାହା, ସେଇ ମନର ସାରକୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁଛୁ।
ଯଦ୍ ଅଖିଲକଲନାକଲଙ୍କହୀନଂ ପରିଵଲିତଂ ଚ ସଦା କଲାଗଣେନ । ଅନୁଭଵଵିଭଵଂ ପଦଂ ତଦ୍ ଅଗ୍ର୍ଯଂ ସକଲସୁରାଵନତଂ ପରଂ ପ୍ରପଦ୍ଯେ
ଯେଉଁ ପରମ ପଦ ସମସ୍ତ କଳାରେ ଚିରକାଳ ଘିରିଥାଏ, ସମସ୍ତ ଚିନ୍ତା ଓ କଳ୍ପନାର ଦୌଷରୁ ମୁକ୍ତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କରେ ପୂଜିତ, ସେଇ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନୁଭୂତିରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।
ଏଷା ହି ଚିତି ଵିଶ୍ରାନ୍ତିର୍ ମଯା ପ୍ରାଣସମାଧିନା । କ୍ରମେଣାନେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମନି ନିର୍ମଲେ
ଏହି ହେଉଛି ଚେତନାର ସ୍ୱସ୍ଥତା, ଯାହାକୁ ମୁଁ ପ୍ରାଣ ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ନିଜ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛି।
ଏତାଂ ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଅଵଷ୍ଟଭ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତୋ ଽସ୍ମି ମହାମୁନେ । ନ ଚଲାମି ନିମେଷାଂଶମ୍ ଅପି ମେରୁର୍ ଇଵାଚଲଃ
ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ରହିଛି। ମେରୁ ପର୍ବତ ଯେପରି ଅଚଳ, ସେପରି ମୁଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଡାହାଡ଼ି ନଉଠେ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ ତିଷ୍ଠତୋ ଵାପି ଜାଗ୍ରତସ୍ ସ୍ଵପତୋ ଽପି ଵା । ସ୍ଵପ୍ନେ ଽପି ନ ଚଲତ୍ଯ୍ ଏଷ ସୁସମାଧିର୍ ମମାତ୍ମନି
ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ରୁହିଥିବା ବେଳେ, ଜାଗୁଥିବା କିମ୍ବା ସୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ସ୍ୱପ୍ନରେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ଆତ୍ମାରେ ଏହି ଗଭୀର ଏକାଗ୍ରତା କେବେ ଅପସାରି ନାହିଁ।
ନିତ୍ଯାନିତ୍ଯାସୁ ଲୋଲାସୁ ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଷୁ ସଂସ୍ଥିତଃ । ଅନ୍ତର୍ମୁଖୋ ଽସ୍ମି ତିଷ୍ଠାମି ସ୍ଵଯମ୍ ଏଵାତ୍ମନାତ୍ମନି
ଏହି ନିତ୍ୟ-ଅନିତ୍ୟ ଏବଂ ଚଞ୍ଚଳ ଜଗତର ଅବସ୍ଥାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଭିତରକୁ ମୁହଁ କରି ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ନିଜେ ଅବିଚଳ ରହିଛି।
ଅପି ସଂରୁଧ୍ଯତେ ଵାଯୁର୍ ଅପି ଵା ସଲିଲଂ ଗତେଃ । ନୈତସ୍ମାତ୍ ସୁସମାଧାନାନ୍ ନିରୁଦ୍ଧଂ ସଂସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ବାୟୁକୁ ଅଟକାଯାଇପାରେ କିମ୍ବା ଜଳର ଗତି ରୁକିଯାଇପାରେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଗଭୀର ଏକାଗ୍ରତା କେବେ ମଧ୍ୟ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ବୋଲି ମୁଁ ମନେ ପକାଏନି।
ପ୍ରାଣାପାନାନୁସରଣାତ୍ ପରମାତ୍ମାଵଲୋକନାତ୍ । ଅଶୋକମ୍ ଅନୁଯାତୋ ଽସ୍ମି ପଦମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ମହାତପଃ
ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସ ଚଳାପରେ ଏବଂ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ, ମହାତପସ୍ବୀ, ମୁଁ ଦୁଃଖରହିତ ପ୍ରଥମ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ଆ ମହାପ୍ରଲଯାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଉନ୍ମଜ୍ଜନନିମଜ୍ଜନେ । ଅଯମ୍ ଅଦ୍ଯାପି ଭୂତାନାଂ ପଶ୍ଯଞ୍ ଜୀଵାମି ଧୀରଧୀଃ
ବ୍ରହ୍ମଣ୍, ବଡ଼ ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଜୀବଗୁଡ଼ିକର ଉଦ୍ଭବ ଓ ନାଶ ଦେଖି, ମୁଁ ଏଉଁ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖି ଏବେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ।
ନ ଭୂତଂ ନ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ ଚ ଚିନ୍ତଯାମି କଦାଚନ । ଦୃଷ୍ଟିମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ତିଷ୍ଠାମି ଵର୍ତମାନାମ୍ ଇହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ କେବେ ପୂର୍ବ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଭବିଷ୍ୟତ ଭାବି ଚିନ୍ତା କରେନି; ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଭରସା କରି, ଏଠାରେ ଏବଂ ବର୍ତ୍ତମାନରେ ଆତ୍ମାରେ ଏକାଗ୍ର ରହିଛି।
ଯଥାପ୍ରାପ୍ତେଷୁ କାର୍ଯେଷୁ ପରିତ୍ଯକ୍ତଫଲୈଷଣଃ । ସୁଷୁପ୍ତସମଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପରିତିଷ୍ଠାମି କେଵଲମ୍
ଯେଉଁ କାମ କିଛି ଆସେ, ତାହାର ଫଳ ଆଶା ଛାଡ଼ି, ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ସମୟର ଜ୍ଞାନରେ ମୁଁ ସରଳ ଭାବେ ରହିଛି।
ଭାଵାଭାଵମଯୀଂ ଚିନ୍ତାମ୍ ଈହିତାନୀହିତାନ୍ଵିତାମ୍ । ଵିମୁଚ୍ଯାତ୍ମନି ତିଷ୍ଠାମି ଚିରଂ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି ଭାବରେ ଗଠିତ, ଇଚ୍ଛା ଓ ଅନିଚ୍ଛାରେ ଭରିତ ଚିନ୍ତାକୁ ଛାଡି, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ବସି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅସୁସ୍ଥତା ଚାଡି ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି।
ପ୍ରାଣାପାନସମାଯୋଗସମଯଂ ସମନୁସ୍ମରନ୍ । ସ୍ଵଯମ୍ ଆତ୍ମନି ତୁଷ୍ଯାମି ତେନାସ୍ମି ଚିରଜୀଵିତଃ
ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନର ଏକତାକୁ ସଦା ସ୍ମରଣ କରି, ମୁଁ ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିଛି; ଏହିପରି ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି।
ଇଦମ୍ ଅଦ୍ଯ ମଯା ଲବ୍ଧମ୍ ଇଦଂ ଲପ୍ସ୍ଯାମି ସୁନ୍ଦରମ୍ । ଇତି ଚିନ୍ତା ନ ମେ ତେନ ଚିରଂ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
‘ଆଜି ମୁଁ ଏହା ପାଇଲି’ କିମ୍ବା ‘ମୁଁ ସୁନ୍ଦର ଜିନିଷ ପାଇବି’ ଭାବର ଚିନ୍ତା ମୋ ମନରେ ଆସେନାହିଁ; ଏହିପରି ମୁଁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅସୁସ୍ଥତା ଚାଡି ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି।
ନ ସ୍ତୌମି ନ ଚ ନିନ୍ଦାମି କ୍ଵଚିତ୍ କିଞ୍ଚିତ୍ କଦାଚନ । ଆତ୍ମନୋ ଽନ୍ଯସ୍ଯ ଵା ସାଧୋ ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ମୁଁ କେବେ କୌଣସି କିଛିକୁ ନ ସ୍ତୁତି କରେ, ନ ନିନ୍ଦା କରେ—ନିଜ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ପାଇଁ, କେଉଁଠି କେଉଁସି ସମୟରେ ନୁହେଁ; ଏହିପରି ମୁଁ ଅସୁସ୍ଥତା ଚାଡି ଜୀବନ୍ତ ରହିଛି।
ନ ତୁଷ୍ଯତି ଶୁଭପ୍ରାପ୍ତୌ ନାଶୁଭେଷ୍ଵ୍ ଅପି ଖିଦ୍ଯତେ । ମନୋ ମମ ସମଂ ନିତ୍ଯଂ ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ମୋର ମନ ସଦା ସମ, ଭଲ ଘଟଣାରେ ଖୁସି ହୁଏନାହିଁ, ଖରାପ ଘଟଣାରେ ଦୁଃଖି ହୁଏନାହିଁ; ଏହିପରି ମୁଁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ଜୀବନ କଟାଉଛି।
ପରମଂ ତ୍ଯାଗମ୍ ଆଲମ୍ବ୍ଯ ସର୍ଵମ୍ ଏଵ ସଦୈଵ ହି । ଜୀଵିତାଦି ମଯା ତ୍ଯକ୍ତଂ ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିରାଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ସବୁ କିଛି ସହିତ ଜୀବନକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡିଦେଇଛି; ଏହିପରି ମୁଁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ଜୀବନ କଟାଉଛି।
ପ୍ରଶାନ୍ତଚାପଲଂ ଵୀତଶୋକମ୍ ଅସ୍ତସମୀହିତମ୍ । ମନୋ ମମ ମୁନେ ଶାନ୍ତଂ ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ମୁନି, ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ, ଅସ୍ଥିରତା ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କିଛି ଚେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ; ଏହିପରି ମୁଁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ଜୀବନ କଟାଉଛି।
କାଷ୍ଠଂ ଵିଲାସିନୀଂ ଶୈଲଂ ତୃଣମ୍ ଅଗ୍ନିଂ ହିମଂ ନଭଃ । ସମଂ ସର୍ଵତ୍ର ପଶ୍ଯାମି ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
କାଠ, ଜନନୀ, ପାହାଡ଼, ଘାସ, ଅଗ୍ନି, ହିମ, ଆକାଶ—ମୁଁ ସବୁକୁ ସମ ଭାବରେ ଦେଖିବି; ଏହିପରି ମୁଁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ଜୀବନ କଟାଉଛି।
କିମ୍ ଅଦ୍ଯ ମମ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାତର୍ ଵା ଭଵିତା ପୁନଃ । ଇତି ଚିନ୍ତାଜ୍ଵରୋ ନାସ୍ତି ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ଆଜି କିଛି ମୋ ପାଖରେ ଆସିଛି କି? କିମ୍ବା କାଲି ସକାଳେ କଣ ଘଟିବ? ଏପରି ଚିନ୍ତାର ଜ୍ୱର ମୋ ମନରେ ନାହିଁ; ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ବଞ୍ଚୁଛି।
ଜରାମରଣଦୁଃଖେଷୁ ରାଜ୍ଯଲାଭସୁଖେଷୁ ଚ । ନ ବିଭେମି ନ ହୃଷ୍ଯାମି ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ଭୟଭିତ ହେଉନି, ରାଜ୍ୟ ଲାଭର ସୁଖରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ହେଉନି; ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ବଞ୍ଚୁଛି।
ଅଯଂ ବନ୍ଧୁଃ ପରଶ୍ ଚାଯଂ ମମାଯମ୍ ଅଯମ୍ ଅନ୍ଯତଃ । ଇତି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନ ଜାନାମି ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହା ମୋର ଆତ୍ମୀୟ, ସେ ଅନ୍ୟ, ଏହା ମୋର, ସେ ଅନ୍ୟର — ଏପରି ଭାବରେ ମୁଁ କିଛି ଜାଣେନି; ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ବଞ୍ଚୁଛି।
ଆହରନ୍ ଵିହରଂସ୍ ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ଉତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ନ୍ ଉଚ୍ଛ୍ଵସନ୍ ସ୍ଵପନ୍ । ଦେହୋ ଽହମ୍ ଇତି ନୋ ଵେଦ୍ମି ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ଖାଇବା, ଘୁଞ୍ଚିବା, ଦଢ଼ିବା, ଉଠିବା, ଶ୍ୱାସ ନେବା, ଶୁଇବା — ଏହି କାମ କରିବାବେଳେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଶରୀର ଭାବି ନାହିଁ; ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ନିରୋଗ ଭାବରେ ବଞ୍ଚୁଛି।
ଇମଂ ସଂସାରମ୍ ଆରମ୍ଭଂ ସୁଷୁପ୍ତଵଦ୍ ଅଵସ୍ଥିତଃ । ଅସନ୍ତମ୍ ଇଵ ପଶ୍ଯାମି ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ଏହି ସଂସାରରେ ମୁଁ ଏମିତି ରହୁଛି, ଯେପରି ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଅଛି, ଏହାକୁ ଅସଲି ନୁହେଁ ବୋଲି ଦେଖୁଛି। ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବଞ୍ଚୁଛି।
ଯଥାକାଲମ୍ ଉପାଯାତାଵ୍ ଅର୍ଥାନର୍ଥୌ ସମୌ ମମ । ହସ୍ତାଵ୍ ଇଵ ଶରୀରସ୍ଥୌ ତେନ ଜୀଵାମ୍ଯ୍ ଅନାମଯଃ
ଲାଭ ଓ ହାନି ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମୋ ପାଖକୁ ଆସେ, ଦୁଇଟି ହାତ ଶରୀରରେ ଥିବା ପରି। ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବଞ୍ଚୁଛି।