ଜାନନ୍ନ୍ ଅପି ହି ସର୍ଵଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜିଜ୍ଞାସଯୈଵ ମାମ୍ । ପୃଚ୍ଛସି ପ୍ରଭଵୋ ନିତ୍ଯଂ ଭୃତ୍ଯଂ ଵାଚାଲଯନ୍ତି ହି
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଜିଜ୍ଞାସାରୁ ମୋତେ ପଚାରୁଛ। ପ୍ରଭୁମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ଦାସମାନେଙ୍କୁ କଥାରେ ଲାଗି ରଖନ୍ତି।
ତଥାପି ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛସି ମାଂ ତତ୍ ତେ ପ୍ରକଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅନାଜ୍ଞାଭଙ୍ଗମ୍ ଏଵାହୁର୍ ମୁଖ୍ଯମ୍ ଆରାଧନଂ ସତାମ୍
ତଥାପି ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ ମୋତେ ପଚାରିଛ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଉଛି। ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ କହନ୍ତି, ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ନକରିବା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସେବା।
ଦୋଷମୁକ୍ତାଫଲପ୍ରୋତା ଵାସନାତନ୍ତୁସନ୍ତତିଃ । ହୃଦି ନ ଗ୍ରଥିତା ଯସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁସ୍ ତଂ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୋଷ ଓ ଫଳରେ ଗଠିତ ଆସକ୍ତିର ତାନ୍ତୁ ଗଠିତ ହୋଇନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ସେଉଁଠି ଆସି କିଛି କରିପାରେନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵାସଵୃକ୍ଷକ୍ରକଚାସ୍ ସର୍ଵେ ଦେହଲତାଘୁଣାଃ । ଆଧଯୋ ଯଂ ନ ଭିନ୍ଦନ୍ତି ମୃତ୍ଯୁସ୍ ତଂ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହର କରାତି ଭଳି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶରୀର ଲତାକୁ କାଟିପାରେନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ସେଉଁଠି କିଛି କରିପାରେନାହିଁ।
ଷଣ୍ଡାତ୍ ଷଣ୍ଡଂ ନିପତିତଂ ଶାଖାମୃଗମ୍ ଇଵୋଦ୍ଧତଂ । ନ ଚଞ୍ଚଲଂ ମନୋ ଯସ୍ଯ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ନୁହେଁ, ଯେପରି ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଶାଖାମୃଗ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ପରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ଶରୀରତରୁସର୍ପୌଘାଶ୍ ଚିତ୍ତୌର୍ଵଶିଖିନଶ୍ ଶିଖାଃ । ଆଶା ଯଂ ନ ଦହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଆଶାର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଭିତରେ ପୋଡ଼ି ନଯାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଷାପୂରସ୍ ସ୍ଵମନୋବିଲମନ୍ଦିରଃ । ଲୋଭଵ୍ଯାଲୋ ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯଂ ମୃତ୍ଯୁସ୍ ତଂ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କ ମନର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ବିଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋଭର ସାପ ତାଙ୍କୁ ଖାଇନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ପୀତାଶେଷଵିଵେକାମ୍ବୁଶ୍ ଶରୀରାମ୍ଭୋଧିଵାଡଵଃ । ନ ନିର୍ଦହତି ଯଂ କୋପସ୍ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବେକର ଜଳ ପିଇ ଶରୀର ସମୁଦ୍ରର ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ଜଳାଇପାରେନାହିଁ, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ଯନ୍ତ୍ରଂ ତିଲାନାଂ କଠିନଂ ରାଶିମ୍ ଉଗ୍ରମ୍ ଇଵାକୁଲମ୍ । ଯଂ ପୀଡଯତି ନାନଙ୍ଗସ୍ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି ଦେହକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ଧରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ; ଯେପରି ଦୃଢ଼ ତେଲ ଚାପା ଯନ୍ତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେସମୟରେ ତିଳ ଗଛିକୁ ଚିପିପାରେନାହିଁ।
ଏକସ୍ମିନ୍ ନିର୍ମଲେ ଯେନ ପଦେ ପରମପାଵନେ । ସଂଶ୍ରିତା ଦୃଢଵିଶ୍ରାନ୍ତିସ୍ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯିଏ ଏକମାତ୍ର ନିର୍ମଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥିତିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ।
ଏତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମହାଦୋଷାସ୍ ସଂସାରଵ୍ଯାଧିହେତଵଃ । ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଲୁମ୍ପନ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ମହା ଦୋଷ, ଯେଉଁମାନେ ସଂସାର ରୋଗର କାରଣ, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ କିଛି ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଆଧିଵ୍ଯାଧିସମୁତ୍ଥାନି ଵଲିତାନି ମହାଭ୍ରମୈଃ । ନ ଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି ଦୁଃଖାନି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ବଡ଼ ବ୍ୟାମୋହରେ ବେକାର ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ, ଯାହା ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ଦାଦତି ନ ଚାଦତ୍ତେ ନ ଜହାତି ନ ଯାଚତେ । କୁର୍ଵଦ୍ ଏଵ ଚ କାର୍ଯାଣି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଏହି ମନ ଦେଉନାହିଁ, ନେଉନାହିଁ, ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହିଁ, ମାଗୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସବୁବେଳେ ଏକାଗ୍ର ରହିଥାଏ।
ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଚୋଦେତି ନସଂସ୍ମୃତି ନଵିସ୍ମୃତି । ନ ସୁପ୍ତଂ ନ ଚ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଥଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଏହି ମନ ନ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ନ ଉଦୟ ହୁଏ, ନ ସ୍ମରଣ କରେ, ନ ଭୁଲିଯାଏ; ଏହା ନ ସୁତିଏ, ନ ଜାଗିଥାଏ—ସବୁବେଳେ ଏକାଗ୍ର ରହିଥାଏ।
ଅନ୍ଧୀକୃତହୃଦାକାଶାଃ କାମକ୍ରୋଧଵିକାରଜାଃ । ଚିନ୍ତା ନ ପରିହିଂସନ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଚିନ୍ତା, ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ଧାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ କେବେ ଅଶାନ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେ ଦୁରର୍ଥା ଦୁରାରମ୍ଭା ଦୁର୍ଗୁଣା ଦୁରୁଦାହୃତାଃ । ଦୁଷ୍କ୍ରମାସ୍ ତେ ନ କୃନ୍ତନ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଯେଉଁ ଭାବନାମାନେ ଖରାପ, ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ଖରାପ ଗୁଣର, କିମ୍ବା କରିବାକୁ ଅତି କଠିନ—ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ କେବେ କ୍ଷତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶୁଭାନି ଵିପୁଲାର୍ଥାନି ମହାନ୍ତି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ । ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏଵାନୁଧାଵନ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ବହୁତ ଲାଭଦାୟକ, ବଡ଼ ଏବଂ ଗୁଣମୟ — ସେସବୁ ଜିନିଷ ସଦା ଏକାଗ୍ର ମନକୁ ସ୍ୱତଃ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଯଦ୍ ଉଦର୍କହିତଂ ସତ୍ଯମ୍ ଅନପାଯି ଗତଭ୍ରମମ୍ । ଦୁରୀହିତଦଶାମୁକ୍ତଂ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ଯାହା ପରେଶେଷରେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ଭଲ, ଅଚଳ, ଭ୍ରମ ରହିତ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ଦୂର — ମନକୁ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାଗ୍ର କର।
ଯଦ୍ ଅଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅଶୁଦ୍ଧେନ ଚିରଵୈଧୁର୍ଯକାରିଣା । ମୁନେ କାମପିଶାଚେନ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ଯାହାକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରୁପେ କାମବାସନାର ପିଶାଚ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ — ମୁନି, ମନକୁ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାଗ୍ର କର।
ଆଦୌ ମଧ୍ଯେ ତଥାନ୍ତେ ଚ ଚିରାଯ ପରି ଚୋଦିତମ୍ । ଯଚ୍ ଚାରୁ ମଧୁରଂ ପଥ୍ଯଂ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ଯାହା ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରଶଂସିତ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର, ମଧୁର ଏବଂ ଉପକାରୀ — ମନକୁ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାଗ୍ର କର।
ଯଦ୍ ଅନର୍ଥଦଶାହୀନଂ ନିର୍ଣୀତଂ ସଦ୍ଭିର୍ ଆଦିତଃ । ଗୁଣାନୁବନ୍ଧି ଲୋକ୍ଯଂ ଚ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ମନକୁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଆରମ୍ଭରୁ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଃଖରହିତ, ନିତ୍ୟ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଅନୁଭବ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଛି।
ପେଶଲଂ ମଧୁରଂ ହୃଦ୍ଯଂ ସ୍ଵାଦୁ ଶୀତମ୍ ଅପକ୍ଷଯମ୍ । ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣମ୍ ଅତିନିର୍ଣୀତଂ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ମନକୁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ମୂଦ୍ରା ରୂପରେ ଭଲ, ମଧୁର, ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ, ଶୀତଳ, କ୍ଷୟ ନହେଉଥିବା ଏବଂ ବହୁତ ସୁନିର୍ମଳ।
ଯଦ୍ ବୁଦ୍ଧେଃ ପରମ୍ ଆଲୋକ୍ଯମ୍ ଆଦ୍ଯଂ ଯଦ୍ ଅମୃତଂ ପରମ୍ । ଯଦ୍ ଅନୁତ୍ତମସୌଭାଗ୍ଯଂ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ମନକୁ ଏହିପରି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ବୁଦ୍ଧିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଆଦିକାଳରୁ ଅଛି, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅମୃତ ଏବଂ ସବୁଠୁ ଭଲ ଭାଗ୍ୟ।
ସାମରେ ସହଗନ୍ଧର୍ଵେ ସଵିଦ୍ଯାଧରକିନ୍ନରେ । ସସୁରସ୍ତ୍ରୀଗଣେ ସ୍ଵର୍ଗେ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ସୁସ୍ଥିରଂ ଶୁଭମ୍
ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ, ବିଦ୍ୟାଧର, କିନ୍ନର ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଦେବୀମାନେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଦଳରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘକାଳ ଶୁଭ ଏବଂ ସ୍ଥିର ରହିନଥାଏ।
ସନରେ ସନରାଧୀଶେ ସପର୍ଵତପୁରଵ୍ରଜେ । ସାମ୍ବୁଧୌ ଭୂତଲେ ତାତ ନ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଛୋଭନଂ ସ୍ଥିରମ୍
ମନୁଷ୍ୟମାନେ, ରାଜାମାନେ, ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଥିବା ସହର, ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ କିମ୍ବା ଭୂମିରେ — ଏ ଜଗତରେ, ପ୍ରିୟ, କିଛି ମଧୁର କିମ୍ବା ଦର୍ଶନୀୟ ଜିନିଷ ଦୀର୍ଘକାଳ ଟିକି ରହେନାହିଁ।
ସନାଗେ ସାସୁରଵ୍ଯୂହେ ସାସୁରସ୍ତ୍ରୀଜନେ ତଥା । ସମସ୍ତ ଏଵ ପାତାଲେ ନ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଛୋଭନଂ ସ୍ଥିରମ୍
ସର୍ପମାନେ, ଦାନବମାନଙ୍କର ସେନା, ଦାନବୀମାନେ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ପାତାଳରେ — କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଶୋଭାବାନ୍ତ ଜିନିଷ ସ୍ଥିର ରହେନାହିଁ।
ସସ୍ଵର୍ଗେ ସଧରାଭୋଗେ ସପାତାଲେ ସଦିକ୍ତଟେ । ଜଗତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତୁ ସର୍ଵସ୍ମିନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଛୋଭନଂ ସ୍ଥିରମ୍
ସ୍ୱର୍ଗରେ, ପୃଥିବୀରେ, ପାତାଳରେ, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ରତଟରେ — ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଶୋଭା ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିନଥାଏ।
ସମୁଖେ ସକରେ ସାଂସେ ସପାଦେ ସୋରୁମଣ୍ଡଲେ । ସରକ୍ତମାଂସେ ଦେହେ ଽସ୍ମିନ୍ ନ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଛୋଭନଂ ସ୍ଥିରମ୍
ମୁହଁରେ, ହାତରେ, ଜଂଘାରେ, ପାଦରେ, ଦେହର ଯୋଡ଼ାଯୋଡ଼ି ଅଂଶରେ, ଏହି ରକ୍ତ ଓ ମାଂସର ଦେହରେ — କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କିଛି ଶୋଭା ଦୀର୍ଘକାଳ ଟିକି ରହେନାହିଁ।
ଆଧିଵ୍ଯାଧିଵିଲୋଲାସୁ ଦୁଃଖୌଘଵଲିତାସୁ ଚ । କ୍ରିଯାସୁ ନିତ୍ଯତୁଚ୍ଛାସୁ ନ କିଞ୍ଚିଚ୍ ଛୋଭନଂ ସ୍ଥିରମ୍
ଦୁଃଖ ଓ ରୋଗରେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁଥିରେ ସଦା ଦୁଃଖର ଲହରି ରହିଛି ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ସଦା ଖାଲି, ସେଠାରେ କିଛି ଭଲ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ନାହିଁ।
ତରଲୀକୃତଚିତ୍ତାସୁ ହୃଦଯାମର୍ଦନୀଷୁ ଚ । ଚିନ୍ତାସୁ ଜୀଵକାରାସୁ ନ କିଞ୍ଚିତ୍ ସୁସ୍ଥିରଂ ଶୁଭମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଏ, ହୃଦୟକୁ ଯେଉଁ ଚିନ୍ତା ଦୁଃଖିତ କରେ, ଏବଂ ଯେଉଁ ଚିନ୍ତା ଜୀବନକୁ ଆକାର ଦେଉଛି, ସେଠାରେ କିଛି ଭଲ କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ ନାହିଁ।