ଏକୈକଦେହସଂସ୍ଥାନନୀତବ୍ରହ୍ମନିଶାଗମଃ । ଧ୍ଯାନାନ୍ତେ ଖସ୍ଥ ଏଵୈତତ୍ ସର୍ଗମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଵେଦ୍ମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦେହର ସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମରାତ୍ରି ଆସିଥାଏ; ଧ୍ୟାନ ଶେଷରେ ମୁଁ ଆକାଶରେ ରହି ଏହି ସୃଷ୍ଟିକୁ ଦେଖିପାରିବି ଏବଂ ଜାଣିପାରିବି।
ଅର୍କାଦେର୍ ଋକ୍ଷସଞ୍ଚାରାନ୍ ମେର୍ଵାଦେସ୍ ସ୍ଥାନକାଦ୍ ଦିଶାମ୍ । ସଂସ୍ଥାନମ୍ ଅନ୍ଯଥା ତସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥିତେ ଯାନ୍ତି ଦିଶୋ ଽନ୍ଯଥା
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାରାମାନଙ୍କର ଗତି, ମେରୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନର ସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଦିଗମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ବଦଳିଯାଏ; ସେଠି ଯେଉଁଠାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ରହିଯାଏ, ସେଠାରେ ଦିଗମାନେ ଅନ୍ୟ ଭାବେ ଯାଆନ୍ତି।
ନ ସନ୍ ନାସଜ୍ ଜଗନ୍ ମନ୍ଯେ ଭ୍ରମୋ ଽଯଂ କେଵଲଂ ଧିଯଃ । ଆତ୍ମସ୍ପନ୍ଦଚମତ୍କାରଵିଭଵୋ ଽଯଂ ଵିଜୃମ୍ଭତେ
ମୁଁ ଏହି ସଂସାରକୁ ନ ଅଛି, ନ ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବେ ନାହିଁ; ଏହା କେବଳ ମନର ଭ୍ରମ। ଏହି ଜଗତ ଆତ୍ମାର କମ୍ପନର ଅଦ୍ଭୁତ ଖେଳରୁ ଦେଖାଯାଉଛି।
ପୁତ୍ରଃ ପିତୃତ୍ଵମ୍ ଆଯାତୋ ମିତ୍ରାଣି ତ୍ଵ୍ ଅରିତାଂ ତଥା । ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ଚ ଶତଶୋ ଯାତାନ୍ ପୁଂସଶ୍ ଚୈଵ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ପୁଅ ଥିଲି, ପରେ ବାପା ହେଲି; ବନ୍ଧୁ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଶତ୍ରୁ ହେଲେ; ଶତେ ଥର ମୁଁ ଜଣେ ଝିଅ ହୋଇଛି, ପୁରୁଷ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି—ମୁଁ ସେସବୁ ସ୍ମରଣ କରେ।
କଲୌ କୃତଯୁଗାଚାରାନ୍ କୃତେ କଲିଯୁଗସ୍ଥିତୀଃ । ତ୍ରେତାଯାଂ ଦ୍ଵାପରେ ଚୈଵ ସଂସ୍ମରାମି ମୁନୀଶ୍ଵର
ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଳିଯୁଗରେ କୃତଯୁଗର ଆଚାର, କୃତଯୁଗରେ କଳିଯୁଗର ଅବସ୍ଥା, ଏଭଳି ତ୍ରେତା ଓ ଦ୍ୱାପରରେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଅଦୃଷ୍ଟଵେଦଵେଦାର୍ଥାନ୍ ସ୍ଵସଙ୍କେତଵିହାରିଣଃ । ସର୍ଗାନ୍ ନିରର୍ଗଲାଚାରାନ୍ କ୍ଵଚିତ୍ କାଂଶ୍ଚିତ୍ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଯେଉଁ ସୃଷ୍ଟିର ବେଦ ଓ ତାହାର ଅର୍ଥ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକେ ନିଜ ଚିହ୍ନ ଅନୁଯାୟୀ ଘୁରିବା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଆଚରଣରେ କୌଣସି ରୋକ ନଥିଲା—ସେପରି କିଛି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମୁଁ କେବେ କେବେ ସ୍ମରଣ କରେ।
ଧ୍ଯାତରି ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସସୁରାସୁରମାନୁଷମ୍ । ଚତୁର୍ଯୁଗସହସ୍ରେ ଦ୍ଵେ ଜଗଚ୍ ଛୂନ୍ଯଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେତେବେଳେ ମନ ବ୍ରହ୍ମରେ ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେତେବେଳେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତ ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଦୁଇ ହଜାର ଚତୁର୍ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ଥିଲା ବୋଲି ମନେ ପକାଏ।
ଵିଚିତ୍ରସଂସ୍ଥାନଵିଶେଷଦେଶାନ୍ ଵିଚିତ୍ରକାର୍ଯାକୁଲଭୂତକୋଶାନ୍ । ଵିଚିତ୍ରଵିନ୍ଯାସଵିଲାସଵେଷାନ୍ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମଦିନେଷ୍ଵ୍ ଅଶେଷାନ୍
ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପ୍ରତିଟି ଦିନରେ ବିଭିନ୍ନ ଆକୃତି, ଅଲଗା ଅଞ୍ଚଳ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀମାନେ ନାନା କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଖେଳୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ମନେ ପକାଏ।
ଅଥାସୌ ଵାଯସଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଜିଜ୍ଞାସାର୍ଥମ୍ ଇଦଂ ମଯା । ଭୂଯଃ ପୃଷ୍ଟୋ ମହାବାହୋ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷଲତାଗ୍ରଖେ
ତାପରେ, ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ସେଇ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାଉଁକୁ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଆଉଥରେ ପଚାରିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ଡାଳି ଉପରେ ବସିଥିଲେ।
ଚରତାଂ ଜଗତଃ କୋଶେ ଵ୍ଯଵହାରଵତାମ୍ ଅପି । କଥଂ ଵିହଗରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦେହଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ବାଧତେ
ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ରାଜା, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଗତରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି ଓ ସାଧାରଣ କାମ କରୁଛନ୍ତି, ତେବେ କିପରି ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଛୁଁଇପାରୁନାହିଁ?
ଜାନନ୍ନ୍ ଅପି ହି ସର୍ଵଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ ଜିଜ୍ଞାସଯୈଵ ମାମ୍ । ପୃଚ୍ଛସି ପ୍ରଭଵୋ ନିତ୍ଯଂ ଭୃତ୍ଯଂ ଵାଚାଲଯନ୍ତି ହି
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁମେ ସବୁ କିଛି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ଜିଜ୍ଞାସାରୁ ମୋତେ ପଚାରୁଛ। ପ୍ରଭୁମାନେ ସଦା ତାଙ୍କର ଦାସମାନେଙ୍କୁ କଥାରେ ଲାଗି ରଖନ୍ତି।
ତଥାପି ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛସି ମାଂ ତତ୍ ତେ ପ୍ରକଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅନାଜ୍ଞାଭଙ୍ଗମ୍ ଏଵାହୁର୍ ମୁଖ୍ଯମ୍ ଆରାଧନଂ ସତାମ୍
ତଥାପି ତୁମେ ଯେଉଁଥିରେ ମୋତେ ପଚାରିଛ, ସେଥିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଉଛି। ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ କହନ୍ତି, ଆଜ୍ଞା ଭଙ୍ଗ ନକରିବା ହେଉଛି ସର୍ବୋତ୍ତମ ସେବା।
ଦୋଷମୁକ୍ତାଫଲପ୍ରୋତା ଵାସନାତନ୍ତୁସନ୍ତତିଃ । ହୃଦି ନ ଗ୍ରଥିତା ଯସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁସ୍ ତଂ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଦୋଷ ଓ ଫଳରେ ଗଠିତ ଆସକ୍ତିର ତାନ୍ତୁ ଗଠିତ ହୋଇନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ସେଉଁଠି ଆସି କିଛି କରିପାରେନାହିଁ।
ଵିଶ୍ଵାସଵୃକ୍ଷକ୍ରକଚାସ୍ ସର୍ଵେ ଦେହଲତାଘୁଣାଃ । ଆଧଯୋ ଯଂ ନ ଭିନ୍ଦନ୍ତି ମୃତ୍ଯୁସ୍ ତଂ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହର କରାତି ଭଳି ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶରୀର ଲତାକୁ କାଟିପାରେନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ସେଉଁଠି କିଛି କରିପାରେନାହିଁ।
ଷଣ୍ଡାତ୍ ଷଣ୍ଡଂ ନିପତିତଂ ଶାଖାମୃଗମ୍ ଇଵୋଦ୍ଧତଂ । ନ ଚଞ୍ଚଲଂ ମନୋ ଯସ୍ଯ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କର ମନ ଅସ୍ଥିର ନୁହେଁ, ଯେପରି ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ଶାଖାମୃଗ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ପରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ଶରୀରତରୁସର୍ପୌଘାଶ୍ ଚିତ୍ତୌର୍ଵଶିଖିନଶ୍ ଶିଖାଃ । ଆଶା ଯଂ ନ ଦହନ୍ତ୍ଯ୍ ଅନ୍ତସ୍ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କ ଶରୀର ଜଙ୍ଗଲରେ ଆଶାର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଭିତରେ ପୋଡ଼ି ନଯାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଷାପୂରସ୍ ସ୍ଵମନୋବିଲମନ୍ଦିରଃ । ଲୋଭଵ୍ଯାଲୋ ନ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଯଂ ମୃତ୍ଯୁସ୍ ତଂ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯାହାଙ୍କ ମନର ଗୁହା ମଧ୍ୟରେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷର ବିଷ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଲୋଭର ସାପ ତାଙ୍କୁ ଖାଇନଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ପୀତାଶେଷଵିଵେକାମ୍ବୁଶ୍ ଶରୀରାମ୍ଭୋଧିଵାଡଵଃ । ନ ନିର୍ଦହତି ଯଂ କୋପସ୍ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯିଏ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବେକର ଜଳ ପିଇ ଶରୀର ସମୁଦ୍ରର ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ ଜଳାଇପାରେନାହିଁ, ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ନେବାକୁ ଚାହୁଁନାହିଁ।
ଯନ୍ତ୍ରଂ ତିଲାନାଂ କଠିନଂ ରାଶିମ୍ ଉଗ୍ରମ୍ ଇଵାକୁଲମ୍ । ଯଂ ପୀଡଯତି ନାନଙ୍ଗସ୍ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯେଉଁଠାରେ ଆସକ୍ତି ଦେହକୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଉନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଆସି ଧରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ; ଯେପରି ଦୃଢ଼ ତେଲ ଚାପା ଯନ୍ତ୍ର ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେସମୟରେ ତିଳ ଗଛିକୁ ଚିପିପାରେନାହିଁ।
ଏକସ୍ମିନ୍ ନିର୍ମଲେ ଯେନ ପଦେ ପରମପାଵନେ । ସଂଶ୍ରିତା ଦୃଢଵିଶ୍ରାନ୍ତିସ୍ ତଂ ମୃତ୍ଯୁର୍ ନ ଜିଘାଂସତି
ଯିଏ ଏକମାତ୍ର ନିର୍ମଳ ଏବଂ ପବିତ୍ର ସ୍ଥିତିରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେଁନାହିଁ।
ଏତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ମହାଦୋଷାସ୍ ସଂସାରଵ୍ଯାଧିହେତଵଃ । ମନାଗ୍ ଅପି ନ ଲୁମ୍ପନ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ଏହି ସମସ୍ତ ମହା ଦୋଷ, ଯେଉଁମାନେ ସଂସାର ରୋଗର କାରଣ, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ କିଛି ମଧ୍ୟ କ୍ଷତି କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ଆଧିଵ୍ଯାଧିସମୁତ୍ଥାନି ଵଲିତାନି ମହାଭ୍ରମୈଃ । ନ ଵିଲୁମ୍ପନ୍ତି ଦୁଃଖାନି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ବଡ଼ ବ୍ୟାମୋହରେ ବେକାର ହୋଇଥିବା ଦୁଃଖ, ଯାହା ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ କେବେ ଭଙ୍ଗ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ଦାଦତି ନ ଚାଦତ୍ତେ ନ ଜହାତି ନ ଯାଚତେ । କୁର୍ଵଦ୍ ଏଵ ଚ କାର୍ଯାଣି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଏହି ମନ ଦେଉନାହିଁ, ନେଉନାହିଁ, ଛାଡ଼ି ଦେଉନାହିଁ, ମାଗୁନାହିଁ; କିନ୍ତୁ କାମ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା ସବୁବେଳେ ଏକାଗ୍ର ରହିଥାଏ।
ନାସ୍ତମ୍ ଏତି ନ ଚୋଦେତି ନସଂସ୍ମୃତି ନଵିସ୍ମୃତି । ନ ସୁପ୍ତଂ ନ ଚ ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ଥଂ ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଏହି ମନ ନ ଅସ୍ତମିତ ହୁଏ, ନ ଉଦୟ ହୁଏ, ନ ସ୍ମରଣ କରେ, ନ ଭୁଲିଯାଏ; ଏହା ନ ସୁତିଏ, ନ ଜାଗିଥାଏ—ସବୁବେଳେ ଏକାଗ୍ର ରହିଥାଏ।
ଅନ୍ଧୀକୃତହୃଦାକାଶାଃ କାମକ୍ରୋଧଵିକାରଜାଃ । ଚିନ୍ତା ନ ପରିହିଂସନ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଇଚ୍ଛା, କ୍ରୋଧ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ଚିନ୍ତା, ଯେଉଁମାନେ ହୃଦୟକୁ ଅନ୍ଧାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ କେବେ ଅଶାନ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେ ଦୁରର୍ଥା ଦୁରାରମ୍ଭା ଦୁର୍ଗୁଣା ଦୁରୁଦାହୃତାଃ । ଦୁଷ୍କ୍ରମାସ୍ ତେ ନ କୃନ୍ତନ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଯେଉଁ ଭାବନାମାନେ ଖରାପ, ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ଖରାପ ଗୁଣର, କିମ୍ବା କରିବାକୁ ଅତି କଠିନ—ସେମାନେ ଏକାଗ୍ର ମନକୁ କେବେ କ୍ଷତି କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଶୁଭାନି ଵିପୁଲାର୍ଥାନି ମହାନ୍ତି ଗୁଣଵନ୍ତି ଚ । ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏଵାନୁଧାଵନ୍ତି ଚିତ୍ତମ୍ ଏକସମାହିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ମଙ୍ଗଳମୟ, ବହୁତ ଲାଭଦାୟକ, ବଡ଼ ଏବଂ ଗୁଣମୟ — ସେସବୁ ଜିନିଷ ସଦା ଏକାଗ୍ର ମନକୁ ସ୍ୱତଃ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଯଦ୍ ଉଦର୍କହିତଂ ସତ୍ଯମ୍ ଅନପାଯି ଗତଭ୍ରମମ୍ । ଦୁରୀହିତଦଶାମୁକ୍ତଂ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ଯାହା ପରେଶେଷରେ ସତ୍ୟ ଏବଂ ଭଲ, ଅଚଳ, ଭ୍ରମ ରହିତ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ଦୂର — ମନକୁ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାଗ୍ର କର।
ଯଦ୍ ଅଦୃଷ୍ଟମ୍ ଅଶୁଦ୍ଧେନ ଚିରଵୈଧୁର୍ଯକାରିଣା । ମୁନେ କାମପିଶାଚେନ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ଯାହାକୁ ଅଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଦେଖିପାରେନାହିଁ, ଯାହା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରୁପେ କାମବାସନାର ପିଶାଚ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ — ମୁନି, ମନକୁ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାଗ୍ର କର।
ଆଦୌ ମଧ୍ଯେ ତଥାନ୍ତେ ଚ ଚିରାଯ ପରି ଚୋଦିତମ୍ । ଯଚ୍ ଚାରୁ ମଧୁରଂ ପଥ୍ଯଂ ତତ୍ପରଂ କାରଯେନ୍ ମନଃ
ଯାହା ଆରମ୍ଭ, ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଶେଷରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ପ୍ରଶଂସିତ, ଯାହା ସୁନ୍ଦର, ମଧୁର ଏବଂ ଉପକାରୀ — ମନକୁ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକାଗ୍ର କର।