ଭଯାଦ୍ ଅନ୍ତର୍ହିତାଶେଷଵୈମାନିକନଭଶ୍ଚରାମ୍ । ଦ୍ଯାଂ ନିରୃକ୍ଷନିଶେଶାର୍କାଂ ସଂସ୍ମରାମି ତମୋମଯୀମ୍
ମୁଁ ସେଇ ଆକାଶକୁ ମନେ ପକାଏଁ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ଧକାର ଛାଇଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଓ ଆକାଶବାସୀମାନେ ଭୟରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପୂରାପୂରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ନଥିଲା ।
ଅନଗସ୍ତ୍ଯାମ୍ ଅଗସ୍ତ୍ଯାଶାମ୍ ଏକପର୍ଵତତାଂ ଗତାଂ । ମତ୍ତେ ଵିନ୍ଧ୍ଯମହାଶୈଲେ ସଂସ୍ମରାମି ଜଗତ୍କୁଟୀମ୍
ମୁଁ ସେଇ ସମୟକୁ ମନେ ପକାଏଁ, ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପାହାଡ଼ ଅଛିଲା, ଏବଂ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ ବେଶି ଗର୍ବିତ ଓ ମଦମସ୍ତ ଥିଲା ।
ଏତାଂଶ୍ ଚାନ୍ଯାଂଶ୍ ଚ ଵୃତ୍ତାନ୍ତାନ୍ ସଂସ୍ମରାମି ବହୂନ୍ ଅପି । କିଂ ତେନ ବହୁନୋକ୍ତେନ ସାରଂ ସଙ୍କ୍ଷେପତଶ୍ ଶୃଣୁ
ମୁଁ ଏହି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ କଥା ମନେ ପକାଏ। କିନ୍ତୁ ଏତେ କଥା କହିଲେ କଣ ଲାଭ? ତୁମେ ସାରକଥା ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ।
ଅସଙ୍ଖ୍ଯାତାନ୍ ମନୂନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସ୍ମରାମି ଶତଶୋ ଗତାନ୍ । ସର୍ଗାନ୍ ଆରମ୍ଭବହୁଲାଂଶ୍ ଚତୁର୍ଯୁଗଶତାନି ଚ
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ମୁଁ ଅସଂଖ୍ୟ ମନୁଙ୍କୁ ଶତେ ଶତେ ଗତିହୋଇଥିବା ମନେ ପକାଏ। ଅନେକ ସୃଷ୍ଟି, ଅନେକ ଆରମ୍ଭ ଓ ଚାରିଯୁଗର ଶତେ ଶତେ ଚକ୍ର ମୁଁ ମନେ ପକାଏ।
ଏକଦେଵମଯଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ପୁରୁଷାସୁରଵର୍ଜିତମ୍ । ଅଲୋକତ୍ରିତଯଂ ଚୈକସ୍ଵର୍ଗଂ ସର୍ଗଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମନେ ପକାଏ, ଯାହା ପରିଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ଦେବତା ସହିତ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ନ ପୁରୁଷ ଥିଲେ, ନ ଦାନବ ଥିଲେ, ନ ତିନିଜଗତ ଥିଲା, ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ସ୍ୱର୍ଗ ଥିଲା।
ସୁରାପବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମତ୍ତଂ ନିଷିଦ୍ଧସୁରଶୂଦ୍ରକମ୍ । ବହୁନାଥସତୀକଂ ଚ କଞ୍ଚିତ୍ ସର୍ଗଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ଏମିତି ଏକ ସୃଷ୍ଟିକୁ ମନେ ପକାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିଲେ, ମଦରେ ମତ୍ତ ଥିଲେ, ନିଷିଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ପତି-ସତୀ ଥିଲେ।
ଵୃକ୍ଷନୀରନ୍ଧ୍ରଭୂଲୋକମ୍ ଅକଲ୍ପିତମହାର୍ଣଵମ୍ । ସ୍ଵର୍ଗସଞ୍ଜାତପୁରୁଷଂ କଞ୍ଚିତ୍ ସର୍ଗଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ମରଣ କରେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀ ଗଛର ଗୁହାଭଳି ଖାଲି ଥିଲା, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କେବେ ଥିଲାନି, ଏବଂ ଲୋକମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିଲେ।
ଅପର୍ଵତମ୍ ଅଭୂମିଂ ଚ ଵ୍ଯୋମସ୍ଥାମରମାନଵମ୍ । ଅଚନ୍ଦ୍ରାର୍କପ୍ରକାଶାଢ୍ଯଂ କଞ୍ଚିତ୍ ସର୍ଗଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ମରଣ କରେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ଭୂମି ନଥିଲା, ଦେବତା ଏବଂ ମଣିଷମାନେ ଆକାଶରେ ବସୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଚନ୍ଦ୍ର କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ ଆଲୋକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଅନିନ୍ଦ୍ରମ୍ ଅମହୀପାଲମ୍ ଅମଧ୍ଯସ୍ଥାଧମୋତ୍ତମମ୍ । ସମସର୍ଵକକୁବ୍ଭୂତଂ କଞ୍ଚିତ୍ ସର୍ଗଂ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ଏମିତି ଜଣେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସ୍ମରଣ କରେଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ନଥିଲେ, ରାଜା ନଥିଲେ, ମଧ୍ୟମ, ନିମ୍ନ କିମ୍ବା ଉଚ୍ଚ ଭେଦ ନଥିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଏକରୂପ ଥିଲା ଏବଂ ସବୁଠାରେ ସମତା ଥିଲା।
ସର୍ଗପ୍ରାରମ୍ଭକଲନାଵିଭାଗେ ଭୁଵନତ୍ରଯେ । ଦେଵାସୁରଵିନିର୍ମାଣଂ ଦ୍ଵୀପାବ୍ଧିଵଲଯୋଦଯଃ
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ତିନି ଭୁବନର ବିଭାଜନ ସମୟରେ, ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ତିଆରି ହେଲେ, ଦ୍ୱୀପ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ।
କୁଲପର୍ଵତସଂସ୍ଥାନଂ ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପେ ପୃଥକ୍ସ୍ଥିତିମ୍ । ଵର୍ଣଧର୍ମଧିଯଂ ସୃଷ୍ଟିଵିଭାଗଂ ମଣ୍ଡଲାଵଲେଃ
ପର୍ବତମାଳାମାନେ କେମିତି ଥିବା, ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଲଗା ଅବସ୍ଥା, ଜାତି ଓ କର୍ମର ବିଭାଗ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ ଓ ଅଞ୍ଚଳର ସୃଷ୍ଟି ବିବର୍ତନ।
ଋକ୍ଷଚକ୍ରକସଂସ୍ଥାନଂ ଧ୍ରୁଵନିର୍ମାଣମ୍ ଏଵ ଚ । ଜନ୍ମେନ୍ଦୁଭାସ୍କରାଦୀନାମ୍ ଇନ୍ଦ୍ରୋପେନ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଵସ୍ଥିତିଃ
ନକ୍ଷତ୍ରମାଳାର ଗଠନ, ଧ୍ରୁବ ତାରାର ସୃଷ୍ଟି, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କେମିତି ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ନିର୍ଦ୍ଧିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ।
ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷାପହରଣଂ ଵରାହୋଦ୍ଧରଣଂ କ୍ଷିତେଃ । କଲ୍ପନଂ ପାର୍ଥିଵାନାଂ ଚ ଵେଦାନଯନମ୍ ଏଵ ଚ
ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଚୋରି, ବରାହ ରୂପେ ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର, ପୃଥିବୀର ଜୀବମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି, ଏବଂ ବେଦମାନଙ୍କର ଆଗମନ।
ମନ୍ଦରୋଦ୍ଧୂନନଂ ଚାବ୍ଧେର୍ ଅମୃତାର୍ଥେ ଚ ମନ୍ଥନମ୍ । ଅଜାତପକ୍ଷୋ ଗରୁଡସ୍ ସାଗରାଣାଂ ଚ ସମ୍ଭଵଃ
ଅମୃତ ପାଇଁ ମନ୍ଦାର ପର୍ବତ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର ମଥନ, ପଖ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଜନ୍ମ, ଏବଂ ସମୁଦ୍ରମାନଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି।
ଇତ୍ଯାଦିକା ଯାସ୍ ସ୍ମୃତଯସ୍ ସ୍ଵଲ୍ପାତୀତମନୁକ୍ରମାଃ । ବାଲୈର୍ ଅପି ହି ତାସ୍ ତାତ ସ୍ମର୍ଯନ୍ତେ ତାସୁ କିଂ ଗ୍ରହଃ
ଏପରି ଅନେକ କଥା, ଯାହା ସ୍ମୃତିରେ ରହିଛି କିନ୍ତୁ ଏକାଧିକ ସମ୍ବନ୍ଧ ନାହିଁ, ଏହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ମଧ୍ୟ ସହଜରେ ମନେ ପକାଇପାରନ୍ତି, ପ୍ରିୟ; ତେବେ ଏମିତି କଥାକୁ ଧରିବାର କଣ ଅର୍ଥ?
ଗରୁଡଵାହନମ୍ ଅଗରୁଡଵାହନଂ ସିତଵିଵାହନମ୍ ଅସିତଵିଵାହନମ୍ । ସୁଵୃଷଵାହନମ୍ ଅସୁଵୃଷଵାହନଂ କଲିତଵାନ୍ ଅହମ୍ ଅକଲିତଜୀଵିତଃ
ଗରୁଡ଼ ଯାନ ହେବା, ଗରୁଡ଼ ଯାନ ନ ହେବା; ସ୍ୱେତାଙ୍ଗନା ହେବା, କଳାଙ୍ଗନା ହେବା; ଶୁଭ ବୃଷ ଯାନ ହେବା, ଅଶୁଭ ବୃଷ ଯାନ ହେବା—ମୁଁ ମୋତେ ବଞ୍ଚିଥିବା ବୋଲି ଭାବିଛି, ମୁଁ ମୋତେ ଅବଞ୍ଚିତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଭାବିଛି।
ତତୋ ଜଗତି ଜାତେଷୁ ଭଗଵନ୍ ଯୁଷ୍ମଦାଦିଷୁ । ଭରଦ୍ଵାଜପୁଲସ୍ତ୍ଯାତ୍ରିନାରଦେନ୍ଦ୍ରମରୀଚିଷୁ
ତାପରେ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ସଂସାରରେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଭରଦ୍ୱାଜ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଅତ୍ରି, ନାରଦ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଓ ମରୀଚି—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ,
ପୁଲହୋଦ୍ଦାଲକାଦ୍ଯେଷୁ କ୍ରତୁଭୃଗ୍ଵଙ୍ଗିରସ୍ସୁ ଚ । ସନତ୍କୁମାରଭୃଙ୍ଗୀଶସ୍କନ୍ଦେଭଵଦନାଦିଷୁ
ପୁଲହ, ଉଦ୍ଦାଳକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କ୍ରତୁ, ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରାସ ମଧ୍ୟରେ, ସନତ୍କୁମାର, ଭୃଙ୍ଗୀଶ, ସ୍କନ୍ଦ, ଭବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ—
ଗୌରୀସରସ୍ଵତୀଲକ୍ଷ୍ମୀଗାଯତ୍ର୍ଯାଦ୍ଯାସୁ ଭୂରିଷୁ । ମେରୁମନ୍ଦରକୈଲାସହିମଵଦ୍ଦର୍ଦୁରାଦିଷୁ
ଗୌରୀ, ସରସ୍ୱତୀ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ; ଏବଂ ମେରୁ, ମନ୍ଦର, କୈଳାସ, ହିମବତ୍, ଦର୍ଦ୍ଦୁର ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପର୍ବତମାନେ—
ହଯଗ୍ରୀଵହିରଣ୍ଯାକ୍ଷକାଲନେମିବଲାଦିଷୁ । ହିରଣ୍ଯକଶିପୁକ୍ରାଥବଡିପ୍ରହ୍ଲାଦକାଦିଷୁ
ହୟଗ୍ରୀବ, ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ, କାଳନେମି, ବଳି ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ ଦାନବମାନେ; ଏବଂ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ, କ୍ରାଥ, ବଡି, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ—
ନିମିନ୍ଯଙ୍କୁପୃଥୁପ୍ରୋଥଵୈନ୍ଯନାଭାଗକେଲିଷୁ । ନଲମାନ୍ଧାତୃସଗରଦିଲୀପନହୁଷାଦିଷୁ
ନିମି, ଯଙ୍କୁ, ପୃଥୁ, ପ୍ରୋଥ, ବୈନ୍ୟ, ନାଭାଗ, କେଳି ଏବଂ ଏପରି ଅନ୍ୟମାନେ; ଏହିପରି ନଳ, ମାନ୍ଧାତୃ, ସଗର, ଦିଲୀପ, ନହୁଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—
ଆତ୍ରେଯଵ୍ଯାସଵାଲ୍ମୀକିଵତ୍ସଵାତ୍ସ୍ଯାଯନାଦିଷୁ । ଉପମନ୍ଯୁମନୀମଙ୍କିଭଗୀରଥଶୁକାଦିଷୁ
ଆତ୍ରେୟ, ବ୍ୟାସ, ବାଲ୍ମୀକି, ବତ୍ସ, ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟମାନେ; ଏବଂ ଉପମନ୍ୟୁ, ମଣି, ମଙ୍କି, ଭଗୀରଥ, ଶୁକ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ—
ଅଲ୍ପକାତୀତକାଲେଷୁ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଦୂରେଷୁ କେଷୁଚିତ୍ । ତଥାଦ୍ଯତନସର୍ଗେଷୁ ସ୍ମରଣେ ଗଣନୈଵ କା
ଅତି ଛୋଟ କିମ୍ବା ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପୂର୍ବରୁ, କିଛି ଦୂର ଥିବା କିଛି ସ୍ଥାନରେ, ଏଭଳି ଏହି ବର୍ତ୍ତମାନ ସୃଷ୍ଟିରେ ମଧ୍ୟ, ଗଣନା କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବାର କ'ଣ ଅର୍ଥ?
ମୁନେ ତେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଜନ୍ମାଷ୍ଟମମ୍ ଇଦଂ କିଲ । ସଂସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟମେ ସର୍ଗେ ତ୍ଵ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତ୍ଵଂ ମମ ସଙ୍ଗତଃ
ମୁନି, ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ତୁମର ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟମ ଜନ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମୁଁ ମନେ ପକାଏ, ଏହି ଅଷ୍ଟମ ସୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏକାଠି ହେଇଛ।
କଦାଚିଜ୍ ଜାଯସେ ଵ୍ଯୋମ୍ନଃ କଦାଚିଜ୍ ଜାଯସେ ଜଲାତ୍ । କଦାଚିଜ୍ ଜାଯସେ ଶୈଲାତ୍ କଦାଚିଜ୍ ଜାଯସେ ଽନଲାତ୍
କେବେ ତୁମେ ଆକାଶରୁ, କେବେ ଜଳରୁ, କେବେ ପାହାଡ଼ରୁ, ଆଉ କେବେ ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଉଛ।
ଯାଦୃଶୋ ଯାଦୃଶାଚାରୋ ଯାଦୃକ୍ସଂସ୍ଥାନଦିଗ୍ଗଣଃ । ସର୍ଗୋ ଽଯଂ ତାଦୃଶାନ୍ ଏଵ ତ୍ରୀନ୍ ସର୍ଗାନ୍ ସଂସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ଯେପରି ଆଚରଣ, ଯେପରି ଚରିତ୍ର, ଯେପରି ସ୍ଥାନ ଓ ଦିଗ, ଏହି ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ସେପରି। ମୁଁ ଏପରି ତିନିଟି ସୃଷ୍ଟିକୁ ମନେ ପକାଏ।
ଏକରୂପାଖିଲାଚାରସନ୍ନିଵେଶନରାମରାନ୍ । ସମକାଲାଖିଲସ୍ଥୈର୍ଯାନ୍ ଦଶ ସର୍ଗାନ୍ ସ୍ମରାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ମୁଁ ଦଶଟି ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ମୃତି ରଖିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ଏକ ରୂପରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦ୍ରଢତା ଏକ ସମୟରେ ଘଟିଥିଲା।
ଅନ୍ତର୍ଧାନଂ ଗତା ଦେଵା ଵାରପଞ୍ଚକମ୍ ଉଦ୍ଧୃତାଃ । ମୁନେ ପଞ୍ଚସୁ ସର୍ଗେଷୁ କୂର୍ମା ଇଵ ପଯୋନିଧେଃ
ହେ ମୁନି, ପାଞ୍ଚଟି ସୃଷ୍ଟିରେ ଦେବତାମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଖେଚୁଆ ପାଣିରେ ଲୁଚିଯାଏ, ସେପରି ସେମାନେ ପାଞ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହୋଇଥିଲେ।
ମନ୍ଦରାକର୍ଷଣାଵେଗପର୍ଯାକୁଲସୁରାସୁରମ୍ । ସ୍ମରାମି ଦ୍ଵାଦଶଂ ଚେଦମ୍ ଅମୃତାମ୍ଭୋଧିମନ୍ଥନମ୍
ମୁଁ ଏହି ଦ୍ୱାଦଶ ଘଟଣାକୁ ମନେ ପକାଏ, ଯେଉଁବେଳେ ମନ୍ଦର ପାହାଡ଼ ଟାଣିବାର ଜୋରରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଅମୃତ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରାଯାଇଥିଲା।
ସର୍ଵୌଷଧିରସୋପେତାଂ ବଲିଂ ଗ୍ରାହସ୍ ତଟାଦ୍ ଇଵ । ଵାରତ୍ରଯଂ ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ନୀତଵାନ୍ ଵସୁଧାମ୍ ଅଧଃ
ତିନିଟି ସୃଷ୍ଟିରେ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଏଇ ପୃଥିବୀକୁ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ସହିତ ତଳେ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି କାହାରୋ ତଟକୁ ଧରି ନେଇଯିବା ପରି।