ଆଲୋକିତା ଲୋକଦଶା ଦୃଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଦୃଷ୍ଟଯଃ । ନୂନଂ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ମନସା ଚଞ୍ଚଲଂ ଵପୁଃ
ଏହି ସଂସାରର ଅବସ୍ଥା ଦେଖିଛୁ, ବିଭିନ୍ନ ଉଦାହରଣ ଦେଖିଛୁ; ନିଶ୍ଚୟ, ଆମର ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଓ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଇଛୁ।
ଅନାରତନିଜାଲୋକେ ନିତ୍ଯଂ ଚାପରିତାପିନି । କଲ୍ପାଗସ୍ଯୋପରି ସଦା ଵେଦ୍ମି କାଲକଲାଗତିମ୍
ନିଜ ଆଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ ଓ କେବେ ବିଛିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ବୟସର ଉପରେ କାଳର ଗତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ରତ୍ନଗୁଚ୍ଛପ୍ରକାଶାଢ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଲ୍ପଲତାଗୃହେ । ପ୍ରାଣାପାନପ୍ରଵାହେଣ ଵେଦ୍ମି କାଲମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ରତ୍ନମାଳାର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା କଳ୍ପଲତାର ଘରେ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅଟୁଟ ସମୟକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଅଵିଜ୍ଞାତଦିଵାରାତ୍ରେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଉଚ୍ଚୈଶ୍ ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ । ଜାନାମି ନିଜଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଲୋକକାଲକ୍ରମସ୍ଥିତିମ୍
ଏହି ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅଜଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଂସାରର ସମୟର କ୍ରମ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଜାଣେ।
ସାରାସାରପରିଚ୍ଛେଦି ବୋଧାଦ୍ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆଗତମ୍ । ନିରସ୍ତଚାପଲଂ ଶାନ୍ତଂ ଜାତମ୍ ଏଵ ମୁନେ ମନଃ
ସାର ଓ ଅସାରକୁ ବୁଝିବା ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ମୁନି, ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ଚଞ୍ଚଳତା ଛାଡ଼ି ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛି।
ସଂସାରଵ୍ଯଵହାରୋତ୍ଥୈର୍ ଆଶାପାଶୈର୍ ଅସନ୍ମଯୈଃ । ଉଦ୍ଗାଲୈର୍ ଇଵ ଭୂକାକୋ ନ ଵୈଵଶ୍ଯଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସଂସାରିକ କାମକାଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଶାର ଅସତ୍ୟ ବନ୍ଧନରେ, ମୁଁ ପବନର ଝୋକାରେ ଅପ୍ରଭାବିତ ପୋଉଁ ଭଳି, କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।
ପରୋପଶମଧର୍ମିଣ୍ଯା ଵଯମ୍ ଆଲୋକଶୀତଯା । ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଜାଗତୀଂ ମାଯାଂ ଧିଯା ଧୈର୍ଯମ୍ ଉପାଗତାଃ
ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତିରେ ମନ ଲଗିଛି, ଆମେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଶୀତଳ ହୋଇ, ଏହି ସଂସାରର ମାୟାକୁ ଦେଖୁଛୁ ଏବଂ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ତା ପାଇଛୁ।
ଭୀମାସ୍ଵ୍ ଅପି ମହାବୁଦ୍ଧେ ଦଶାସ୍ଵ୍ ଅଚଲବୁଦ୍ଧଯଃ । ବିଭିମୋ ନୋପଲାକାରାସ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାସୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ହେ ମହାମନା, ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଆମର ମନ ଅଚଳ ରହେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦଶା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଉନାହିଁ କିମ୍ବା ଆକାର ବଦଳାଉନାହିଁ।
ଇଯମ୍ ଆରମ୍ଭସୁଭଗା ତରଲା ଜାଗତୀ ସ୍ଥିତିଃ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପରାମୃଷ୍ଟା ନେହ କିଞ୍ଚନ ସନ୍ମଯମ୍
ଏହି ସଂସାରିକ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅସ୍ଥିର; ପୁଣିପୁଣି ଯାଞ୍ଚ କଲେ ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସମାଯାନ୍ତି ଚ ଵା ନ ଵା । ଭଗଵନ୍ ଭୂତଜାଲାନି ଭଯମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅତ୍ର କିମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆସନ୍ତି କିମ୍ବା ଯାଆନ୍ତି, କିମ୍ବା ନ ଆସନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ପାଇଁ କଣସି ଭୟ ଅଛି କି?
ଭୂତଜାଲତରଙ୍ଗିଣ୍ଯା ଵିଶନ୍ତ୍ଯାଃ କାଲସାଗରମ୍ । ଵଯଂ ସଂସାରସରିତସ୍ ତଟସ୍ଥା ଅପ୍ଯ୍ ଅନାକୁଲାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ଭଳି ସମୟର ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ଆମେ ଏହି ସଂସାର ନଦୀର କୂଳରେ ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଦଢ଼ ରହିଛୁ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଭିତରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ।
ନୋଜ୍ଝାମୋ ନ ଚ ଗୃହ୍ଣୀମସ୍ ତିଷ୍ଠାମୋ ନୈଵ ଚ ସ୍ଥିତାଃ । ମୃଦଵୋ ଽପି ଭୃଶଂ କ୍ରୂରା ଵଯମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଦ୍ରୁମେ ସ୍ଥିତାଃ
ଆମେ କାହାକୁ ଛାଡ଼ୁନାହିଁ, କାହାକୁ ଧରିନାହିଁ, ଏବଂ ଏକଠି ଅଟୁଟ ରହିବାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୃଦୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବୃକ୍ଷରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ ରହିଛୁ।
ଵୀତଶୋକଭଯାଯାସୈସ୍ ତ୍ଵାଦୃଶୈଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୈଃ । ତୁଷ୍ଟୈର୍ ଅନୁଗୃହୀତାସ୍ ସ୍ମସ୍ ସଂସ୍ଥିତା ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ
ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ତୁମ ପରି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦଢ଼ ଭାବେ ରହିଛୁ।
ନେତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ପର୍ଯସ୍ତଂ ଲୁଲିତଂ ନ ଚ ଵୃତ୍ତିଷୁ । ନାପରାମୃଷ୍ଟତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ଭଗଵନ୍ ମନଃ
ହେ ଭଗବନ୍, ଆମର ମନ କେବେ ଚିଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ, ନାହିଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜିତ; ଏହା କେବଳ ସତ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱରେ ହିଁ ଲଗି ରହିଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ନୁହେଁ।
ନିର୍ଵିକାରେ ଗତକ୍ଷୋଭେ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଉପଶମଂ ଗତେ । ଅତରଙ୍ଗାଃ ପ୍ରପୂର୍ଣାସ୍ ସ୍ମଃ ପର୍ଵଣୀଵ ମହାବ୍ଧଯଃ
ଯେତେବେଳେ ମନର ସମସ୍ତ ଉତ୍ତେଜନା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଏମିତି ହୋଇଯାଉଛୁ — ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେପରି ମହାସାଗର ତରଙ୍ଗ ବିନା ଶାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ।
ଭଵଦାଗମନାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଇଦାନୀଂ ମୁଦିତାଶଯାଃ । ଫଲିତାଶେଷସଙ୍କଲ୍ପାଃ ପରମାଂ ପୂର୍ଣତାଂ ଗତାଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣଙ୍କର ଆଗମନରେ ଆମ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଆମ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି ଏବଂ ଆମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ।
ରସାଯନମଯୀ ଶୀତା ପରମାନନ୍ଦଦାଯିନୀ । ନାନନ୍ଦଯତି କଂ ନାମ ସାଧୁସଙ୍ଗତିଚନ୍ଦ୍ରିକା
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗର ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଶୀତଳ ଏବଂ ଅମୃତ ସମାନ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଆନନ୍ଦ କିଏକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେନି?
ସତ୍ସଙ୍ଗମାନନ୍ଦରସଃ କେନାଯମ୍ ଉପମୀଯତେ । ମନ୍ଦରୋଦ୍ଧୂତସର୍ଵାମ୍ବୁଃ କ୍ଷୀରୋଦୋ ଯେନ ଖର୍ଵ୍ଯତେ
ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗର ଆନନ୍ଦର ସାରକୁ କିସାଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯିବ? ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ମଥାଯାଇଥିବା କ୍ଷୀର ସାଗର ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅପରିମିତ, ସେପରି ଏହି ଆନନ୍ଦକୁ କିଏ ଶେଷ କରିପାରିବ?
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ମନ୍ଯେ କୁଶଲମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ସନ୍ତୋ ଯଦ୍ ଅନୁଗମ୍ଯନ୍ତେ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତସକଲୈଷଣମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ନିଜ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଉପକାରୀ ନାହିଁ—ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିବା ଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ।
ଆପାତମାତ୍ରରମ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭୋଗେଭ୍ଯଃ କିମ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ । ସତ୍ସଙ୍ଗଚିନ୍ତାମଣିତସ୍ ସର୍ଵଂ ସାରମ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଭୋଗଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ମାତ୍ର ଭଲ ଲାଗେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇଁ ଆସଲେ କଣ ମିଳେ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହେଉଛି ଏକ ଚିନ୍ତାମଣି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ମିଳିଯାଏ।
ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରମସୃଣମଧୁରୋଦାରଧୀରଵାକ୍ । ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯପଦ୍ମକୋଶେ ଽସ୍ମିଂସ୍ ତ୍ଵମ୍ ଏକଷ୍ ଷଟ୍ପଦାଯସେ
ତୁମର କଥା ମୃଦୁ, ଗଭୀର, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ମଧୁର, ଉଦାର ଓ ଧୈର୍ୟଶୀଳ; ଏହି ତିନି ଲୋକର ପଦ୍ମରେ ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ମଧୁମକୁ ହେଉଛ।
ଅଧିଗତପରମାତ୍ମନୋ ଽପି ମନ୍ଯେ ଭଵଦଵଲୋକନଶାନ୍ତଦୁଷ୍କୃତସ୍ଯ । ମମ ସଫଲମ୍ ଇହାଦ୍ଯ ଜନ୍ମ ସାଧୋ ସକଲଭଯାପହରୋ ହି ସାଧୁସଙ୍ଗଃ
ଯେଉଁମାନେ ପରମାତ୍ମାକୁ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖିବା—ଯାହାର ପାପ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି—ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମକୁ ସାର୍ଥକ କରେ, ହେ ସାଧୁ; କାରଣ, ସାଧୁଙ୍କ ସଙ୍ଗ ସମସ୍ତ ଭୟକୁ ଦୂର କରେ।
ଯୁଗକ୍ଷୋଭେଷୁ ଘୋରେଷୁ ଵାତ୍ଯାସୁ ଵିଷମାସୁ ଚ । ସୁସ୍ଥିରଃ କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋ ଽଯଂ ନ କଦାଚନ କମ୍ପତେ
ଏହି କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏତେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଗ ଉପଦ୍ରବ ଓ ତୀବ୍ର ପବନରେ ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଓ ନିଶ୍ଚଳ ରହେ, କେବେ ମଧ୍ୟ କମ୍ପିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅଗମ୍ଯୋ ଽଯଂ ସମଗ୍ରାଣାଂ ଲୋକାନ୍ତରଵିହାରିଣାମ୍ । ଭୂତାନାଂ ତେନ ତିଷ୍ଠାମସ୍ ସୁଖମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଵନସ୍ପତୌ
ଏହି ବୃକ୍ଷ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଘୁରୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ, ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ଏହାର ଛାୟାରେ ସୁଖରେ ବସୁଛୁ।
ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷୋ ଧରାପୀଠଂ ଦ୍ଵୀପସପ୍ତକଵେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଦା ଜହାର ତରସା ନାକମ୍ପତ ତଦା ଦ୍ରୁମଃ
ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଶକ୍ତିବାନ୍ ହୋଇ ସପ୍ତଦ୍ୱୀପରେ ଘେରାଯାଇଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ଯେତେବେଳେ ଛିଣିନେଲେ, ସେ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବୃକ୍ଷ କମ୍ପିତ ହେଲା ନାହିଁ।
ଯଦା ଦୋଲାଯିତଵପୁର୍ ବଭୂଵାମରପର୍ଵତଃ । ସର୍ଵତୋ ଦତ୍ତଝମ୍ପାଦ୍ରିର୍ ନାକମ୍ପତ ତଦା ଦ୍ରୁମଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାହାଡ଼ ଦେହରେ ଡୋଳିଗଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଝଟକା ଲାଗିଲା, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବୃକ୍ଷ କମ୍ପିତ ହେଲା ନାହିଁ।
ଭୁଜାଵଷ୍ଟମ୍ଭଵିନମନ୍ମେରୁର୍ ନାରାଯଣୋ ଯଦା । ମନ୍ଦରଂ ପ୍ରୋଦ୍ଦଧାରାଦ୍ରିଂ ନାକମ୍ପତ ତଦା ଦ୍ରୁମଃ
ଯେତେବେଳେ ନାରାୟଣ ନିଜ ବାହୁ ଦ୍ୱାରା ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଉଠାଇଥିଲେ, ସେ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗଛ କେବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲାନି।
ଉନ୍ମୂଲିତାଦ୍ରୀନ୍ଦ୍ରଶିଲା ଯଦୋତ୍ପାତାନିଲା ଵଵୁଃ । ଆଧୂତମେରୁତରଵସ୍ ତଦା ନାକମ୍ପତ ଦ୍ରୁମଃ
ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନ ଗିରିଶିଖରଗୁଡ଼ିକୁ ଉଖାଡ଼ି ନେଲା, ମେରୁ ପର୍ବତର ଗର୍ଜନ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗଛ କେବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲାନି।
ଯଦା ସୁରାସୁରକ୍ଷୋଭସ୍ଫୁରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରାର୍କମଣ୍ଡଲମ୍ । ଆସୀଜ୍ ଜଗଦ୍ ଅତିକ୍ଷୁବ୍ଧଂ ତଦା ନାକମ୍ପତ ଦ୍ରୁମଃ
ଯେତେବେଳେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଦୁନିଆକୁ ବିପ୍ଳବିତ କଲେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ କମ୍ପିତ ହେଲା, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅସ୍ଥିର ହେଲା, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗଛ କେବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲାନି।
ଯଦା କ୍ଷୀରୋଦଲୋଲାଦ୍ରିକନ୍ଦରାନିଲକମ୍ପିତାଃ । କଲ୍ପାଭ୍ରପଙ୍କ୍ତଯଃ ପେତୁସ୍ ତଦା ନାକମ୍ପତ ଦ୍ରୁମଃ
ଯେତେବେଳେ କ୍ଷୀରସାଗର ମଥନ ପରେ ପର୍ବତ ଗୁହାରୁ ବହୁଥିବା ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଯୁଗାନ୍ତର ମେଘମାଳା ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଲା, ସେତେବେଳେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗଛ କେବେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲାନି।