ଦଗ୍ଧୋଦଯାସ୍ତଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଵନଵ୍ଯୂହୈ ରଵେଃ କରୈଃ । ଚିରମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଆସନ୍ନୈଃ କଥଂ ତାତ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ହେ ବାପା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଜଳିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏତେ ନିକଟରେ ଥିବା ସେଇ ତାପକୁ ଦେଖି ତୁମେ କିପରି କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ?
ଇନ୍ଦୋର୍ ଅଥ କରୈଶ୍ ଶୀତୈଃ ପାଷାଣୀକୃତଵାରିଭିଃ । ଆସନ୍ନତରତାଂ ଯାତୈଃ କଚ୍ଚିତ୍ ତାତ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ହେ ବାପା, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୀତଳ କିରଣ ଜଳକୁ ପଥର କରିଦେଇ ଆଉ ଅଧିକ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ କି ଏହାରେ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ?
ଅଜସ୍ରମ୍ ଇହ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୈଃ କଲ୍ପଜୀମୂତମଣ୍ଡଲୈଃ । ପରଶୁଚ୍ଛେଦ୍ଯନୀହାରୈଃ କଥଂ ତାତ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ହେ ବାପା, ଏଠାରେ ସଦା ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଏଇ କଳ୍ପର ମେଘମାଳା, ଯାହାର ବୃଷ୍ଟି କୁହାଡ଼ିରେ କଟାଯାଉଛି, ଏହାକୁ ଦେଖି ତୁମେ କିପରି କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ?
ଵିଷମୈର୍ ଜାଗତୈଃ କ୍ଷୋଭୈର୍ ଉଚ୍ଚୈସ୍ତରପଦସ୍ଥିତଃ । କଥଂ ନ କ୍ଷୋଭମ୍ ଆଯାତି କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋ ଽଯମ୍ ଉନ୍ନତଃ
ଏହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ବଡ଼ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଜଗତର କଠିନ ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଅଶାନ୍ତିକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ କିପରି ଅଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ?
ନିରାଲମ୍ବାସ୍ପଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଵଲୋକାଵଧୀରିତା । ତୁଚ୍ଛେଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଵିହଗଜୀଵିକା
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପକ୍ଷୀର ଜୀବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ଅନାଧାରିତ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ।
ଯଦ୍ ଈଦୃଶେଷୁ ଦୂରେଷୁ ନିର୍ଜନେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ । କଲ୍ପିତାସ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥିତିର୍ ଧାତ୍ରା ଶୂନ୍ଯେ ଵା ଵ୍ଯୋମଧନ୍ଵନି
ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ପକ୍ଷୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ଏମିତି ଦୂର ଏବଂ ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଭାବିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ସ୍ଥାନ କେମିତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ?
କଥମ୍ ଅସ୍ଯାଂ ପ୍ରଭୋ ଜାତୌ ଜାତସ୍ଯ କିଲ ଜୀଵତଃ । ଆଶାପାଶନିବଦ୍ଧସ୍ଯ ଵିହଗସ୍ଯ ଵିଶୋକତା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପକ୍ଷୀ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଦୁଃଖରହିତ ରହିପାରେ?
ଵଯଂ ତୁ ଭଗଵନ୍ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାତ୍ମସନ୍ତୋଷସଂଯୁତାଃ । ନ କଦାଚନ ନୀରୂପୈର୍ ମୁହ୍ଯାମୋ ଜାଗତୈର୍ ଭ୍ରମୈଃ
କିନ୍ତୁ, ହେ ଭଗବାନ, ଆମେ ସଦା ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୋଷ ପାଇ ରହୁଛୁ, ଏବଂ ଜଗତର ଅର୍ଥହୀନ ଭ୍ରମଣରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୁହଁ ହେଉନାହିଁ ।
ସ୍ଵଭାଵମାତ୍ରସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କଷ୍ଟୈର୍ ମୁକ୍ତା ଵିଚେଷ୍ଟିତୈଃ । କ୍ଷିପାମଃ କେଵଲଂ କାଲମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନିଜାଲଯେ
ଆମେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁଛୁ, କଷ୍ଟଦାୟକ ପ୍ରୟାସରୁ ମୁକ୍ତ, ଏଠି ନିଜ ଘରେ ଏହି ସମୟକୁ ଶାନ୍ତିରେ କାଟୁଛୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ।
ନ ଜୀଵିତାନ୍ ନ ମରଣାତ୍ କୁର୍ମୋ ଦେହସ୍ଯ ରୋଧନମ୍ । ଯଥା ସ୍ଥିତେନ ତିଷ୍ଠାମସ୍ ତଥୈଵାସ୍ତଙ୍ଗତେହିତାଃ
ଆମେ ଜୀବନକୁ ଧରି ରଖୁନାହିଁ, ନାହିଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ, ଦେହ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅପେକ୍ଷାହୀନ ଭାବେ ରହୁଛୁ।
ଆଲୋକିତା ଲୋକଦଶା ଦୃଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଦୃଷ୍ଟଯଃ । ନୂନଂ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ମନସା ଚଞ୍ଚଲଂ ଵପୁଃ
ଏହି ସଂସାରର ଅବସ୍ଥା ଦେଖିଛୁ, ବିଭିନ୍ନ ଉଦାହରଣ ଦେଖିଛୁ; ନିଶ୍ଚୟ, ଆମର ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଓ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଇଛୁ।
ଅନାରତନିଜାଲୋକେ ନିତ୍ଯଂ ଚାପରିତାପିନି । କଲ୍ପାଗସ୍ଯୋପରି ସଦା ଵେଦ୍ମି କାଲକଲାଗତିମ୍
ନିଜ ଆଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ ଓ କେବେ ବିଛିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ବୟସର ଉପରେ କାଳର ଗତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ରତ୍ନଗୁଚ୍ଛପ୍ରକାଶାଢ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଲ୍ପଲତାଗୃହେ । ପ୍ରାଣାପାନପ୍ରଵାହେଣ ଵେଦ୍ମି କାଲମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ରତ୍ନମାଳାର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା କଳ୍ପଲତାର ଘରେ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅଟୁଟ ସମୟକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଅଵିଜ୍ଞାତଦିଵାରାତ୍ରେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଉଚ୍ଚୈଶ୍ ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ । ଜାନାମି ନିଜଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଲୋକକାଲକ୍ରମସ୍ଥିତିମ୍
ଏହି ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅଜଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଂସାରର ସମୟର କ୍ରମ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଜାଣେ।
ସାରାସାରପରିଚ୍ଛେଦି ବୋଧାଦ୍ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆଗତମ୍ । ନିରସ୍ତଚାପଲଂ ଶାନ୍ତଂ ଜାତମ୍ ଏଵ ମୁନେ ମନଃ
ସାର ଓ ଅସାରକୁ ବୁଝିବା ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ମୁନି, ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ଚଞ୍ଚଳତା ଛାଡ଼ି ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛି।
ସଂସାରଵ୍ଯଵହାରୋତ୍ଥୈର୍ ଆଶାପାଶୈର୍ ଅସନ୍ମଯୈଃ । ଉଦ୍ଗାଲୈର୍ ଇଵ ଭୂକାକୋ ନ ଵୈଵଶ୍ଯଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସଂସାରିକ କାମକାଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଶାର ଅସତ୍ୟ ବନ୍ଧନରେ, ମୁଁ ପବନର ଝୋକାରେ ଅପ୍ରଭାବିତ ପୋଉଁ ଭଳି, କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।
ପରୋପଶମଧର୍ମିଣ୍ଯା ଵଯମ୍ ଆଲୋକଶୀତଯା । ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଜାଗତୀଂ ମାଯାଂ ଧିଯା ଧୈର୍ଯମ୍ ଉପାଗତାଃ
ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତିରେ ମନ ଲଗିଛି, ଆମେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଶୀତଳ ହୋଇ, ଏହି ସଂସାରର ମାୟାକୁ ଦେଖୁଛୁ ଏବଂ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ତା ପାଇଛୁ।
ଭୀମାସ୍ଵ୍ ଅପି ମହାବୁଦ୍ଧେ ଦଶାସ୍ଵ୍ ଅଚଲବୁଦ୍ଧଯଃ । ବିଭିମୋ ନୋପଲାକାରାସ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାସୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ହେ ମହାମନା, ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଆମର ମନ ଅଚଳ ରହେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦଶା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଉନାହିଁ କିମ୍ବା ଆକାର ବଦଳାଉନାହିଁ।
ଇଯମ୍ ଆରମ୍ଭସୁଭଗା ତରଲା ଜାଗତୀ ସ୍ଥିତିଃ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପରାମୃଷ୍ଟା ନେହ କିଞ୍ଚନ ସନ୍ମଯମ୍
ଏହି ସଂସାରିକ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅସ୍ଥିର; ପୁଣିପୁଣି ଯାଞ୍ଚ କଲେ ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସମାଯାନ୍ତି ଚ ଵା ନ ଵା । ଭଗଵନ୍ ଭୂତଜାଲାନି ଭଯମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅତ୍ର କିମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆସନ୍ତି କିମ୍ବା ଯାଆନ୍ତି, କିମ୍ବା ନ ଆସନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ପାଇଁ କଣସି ଭୟ ଅଛି କି?
ଭୂତଜାଲତରଙ୍ଗିଣ୍ଯା ଵିଶନ୍ତ୍ଯାଃ କାଲସାଗରମ୍ । ଵଯଂ ସଂସାରସରିତସ୍ ତଟସ୍ଥା ଅପ୍ଯ୍ ଅନାକୁଲାଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଯେପରି ଏକ ନଦୀ ଭଳି ସମୟର ସାଗରକୁ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ଆମେ ଏହି ସଂସାର ନଦୀର କୂଳରେ ଦଢ଼ିଆ ଭାବେ ଦଢ଼ ରହିଛୁ, କିନ୍ତୁ କେବେ ଭିତରେ ଅସ୍ଥିର ହେଉନାହିଁ।
ନୋଜ୍ଝାମୋ ନ ଚ ଗୃହ୍ଣୀମସ୍ ତିଷ୍ଠାମୋ ନୈଵ ଚ ସ୍ଥିତାଃ । ମୃଦଵୋ ଽପି ଭୃଶଂ କ୍ରୂରା ଵଯମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ଦ୍ରୁମେ ସ୍ଥିତାଃ
ଆମେ କାହାକୁ ଛାଡ଼ୁନାହିଁ, କାହାକୁ ଧରିନାହିଁ, ଏବଂ ଏକଠି ଅଟୁଟ ରହିବାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ମୃଦୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ବୃକ୍ଷରେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ ରହିଛୁ।
ଵୀତଶୋକଭଯାଯାସୈସ୍ ତ୍ଵାଦୃଶୈଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୈଃ । ତୁଷ୍ଟୈର୍ ଅନୁଗୃହୀତାସ୍ ସ୍ମସ୍ ସଂସ୍ଥିତା ଵିଗତଜ୍ଵରାଃ
ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ କ୍ଲାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ, ତୁମ ପରି ଉତ୍ତମ ଲୋକମାନଙ୍କର ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ଆମେ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇଛୁ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ଦଢ଼ ଭାବେ ରହିଛୁ।
ନେତଶ୍ ଚେତଶ୍ ଚ ପର୍ଯସ୍ତଂ ଲୁଲିତଂ ନ ଚ ଵୃତ୍ତିଷୁ । ନାପରାମୃଷ୍ଟତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ଭଗଵନ୍ ମନଃ
ହେ ଭଗବନ୍, ଆମର ମନ କେବେ ଚିଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ, ନାହିଁ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟରେ ଉତ୍ତେଜିତ; ଏହା କେବଳ ସତ୍ୟର ତତ୍ତ୍ୱରେ ହିଁ ଲଗି ରହିଛି, ଅନ୍ୟ କିଛି ଉପରେ ନୁହେଁ।
ନିର୍ଵିକାରେ ଗତକ୍ଷୋଭେ ସ୍ଵାତ୍ମନ୍ଯ୍ ଉପଶମଂ ଗତେ । ଅତରଙ୍ଗାଃ ପ୍ରପୂର୍ଣାସ୍ ସ୍ମଃ ପର୍ଵଣୀଵ ମହାବ୍ଧଯଃ
ଯେତେବେଳେ ମନର ସମସ୍ତ ଉତ୍ତେଜନା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଶାନ୍ତିରେ ବସିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଆମେ ଏମିତି ହୋଇଯାଉଛୁ — ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରରେ ଯେପରି ମହାସାଗର ତରଙ୍ଗ ବିନା ଶାନ୍ତ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ।
ଭଵଦାଗମନାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ୍ ଇଦାନୀଂ ମୁଦିତାଶଯାଃ । ଫଲିତାଶେଷସଙ୍କଲ୍ପାଃ ପରମାଂ ପୂର୍ଣତାଂ ଗତାଃ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଆପଣଙ୍କର ଆଗମନରେ ଆମ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଆମ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି ଏବଂ ଆମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛୁ।
ରସାଯନମଯୀ ଶୀତା ପରମାନନ୍ଦଦାଯିନୀ । ନାନନ୍ଦଯତି କଂ ନାମ ସାଧୁସଙ୍ଗତିଚନ୍ଦ୍ରିକା
ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗର ଚନ୍ଦ୍ରିକା ଶୀତଳ ଏବଂ ଅମୃତ ସମାନ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ; ଏହି ଆନନ୍ଦ କିଏକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରେନି?
ସତ୍ସଙ୍ଗମାନନ୍ଦରସଃ କେନାଯମ୍ ଉପମୀଯତେ । ମନ୍ଦରୋଦ୍ଧୂତସର୍ଵାମ୍ବୁଃ କ୍ଷୀରୋଦୋ ଯେନ ଖର୍ଵ୍ଯତେ
ସଜ୍ଜନ ସଙ୍ଗର ଆନନ୍ଦର ସାରକୁ କିସାଙ୍କ ସହିତ ତୁଳନା କରାଯିବ? ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ମଥାଯାଇଥିବା କ୍ଷୀର ସାଗର ଯେପରି ସମସ୍ତ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅପରିମିତ, ସେପରି ଏହି ଆନନ୍ଦକୁ କିଏ ଶେଷ କରିପାରିବ?
ନାତଃ ପରତରଂ କିଞ୍ଚିନ୍ ମନ୍ଯେ କୁଶଲମ୍ ଆତ୍ମନଃ । ସନ୍ତୋ ଯଦ୍ ଅନୁଗମ୍ଯନ୍ତେ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତସକଲୈଷଣମ୍
ମୁଁ ଭାବୁଛି, ନିଜ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ଉପରେ କିଛି ଉପକାରୀ ନାହିଁ—ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିବା ଠାରୁ ବଡ଼ କିଛି ନାହିଁ।
ଆପାତମାତ୍ରରମ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭୋଗେଭ୍ଯଃ କିମ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ । ସତ୍ସଙ୍ଗଚିନ୍ତାମଣିତସ୍ ସର୍ଵଂ ସାରମ୍ ଅଵାପ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ଭୋଗଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବାକୁ ମାତ୍ର ଭଲ ଲାଗେ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପାଇଁ ଆସଲେ କଣ ମିଳେ? ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହେଉଛି ଏକ ଚିନ୍ତାମଣି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ ଜିନିଷ ମିଳିଯାଏ।