ତଦ୍ ଏତଦ୍ ଵୃତ୍ତମ୍ ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ ଵର୍ତମାନେନ ଵର୍ଣିତମ୍ । ମଯା ମୁନୀନ୍ଦ୍ର ବୋଧାଯ ପ୍ରାଗ୍ଜଗତ୍ସାମ୍ଯଦର୍ଶିନା
ଏହି ଘଟଣାକୁ ମୁଁ ପୁନଃପୁନଃ ମନେ ପକାଇ, ବର୍ତ୍ତମାନରେ ତୁମ ପାଇଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ମୁଁ ପୂର୍ବ ବିଶ୍ୱମାନଙ୍କର ସମତାକୁ ଦେଖିଛି।
ଅଦ୍ଯ ମେ ଫଲିତଂ ପୁଣ୍ଯୈଶ୍ ଚିରକାଲୋପବୃଂହିତୈଃ । ନିର୍ଵିଘ୍ନମ୍ ଏଵଂ ପଶ୍ଯାମି ଯଦ୍ ଭଵନ୍ତଂ ମୁନେ ତତଃ
ଆଜି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ, ମୋର ଇଛା ପୂରଣ ହୋଇଛି; ଏହିପରି ଅବାଧ ଭାବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁଛି, ହେ ମୁନି।
ଇଦଂ ନୀଡମ୍ ଇମାଶ୍ ଶାଖା ଅଯଂ ଚାହମ୍ ଅଯଂ ଦ୍ରୁମଃ । ଅଦ୍ଯ ପାଵନତାଂ ପ୍ରାପ୍ତାନ୍ଯ୍ ଏତାନି ତଵ ଦର୍ଶନାତ୍
ଏହା ହେଉଛି ଗୁହା, ଏହିଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଡାଳି, ମୁଁ ଏଠି ଅଛି, ଏହା ହେଉଛି ଗଛ; ଆଜି ତୁମେ ଦେଖିବାରୁ ଏହି ସବୁଠାରେ ପବିତ୍ରତା ଆସିଛି।
ଇଦମ୍ ଅର୍ଘ୍ଯମ୍ ଇଦଂ ପାଦ୍ଯଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ଵିଭଵାର୍ପିତମ୍ । ନୂନଂ ପାଵନତାଂ ନୀତ୍ଵା ଶେଷେଣାଦିଶ ମାଂ ମୁନେ
ଏଠି ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଏଠି ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନର ପାଣି, ଭକ୍ତି ସହିତ ଦିଆଯାଇଛି; ନିଶ୍ଚୟ ଏହା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ଏବେ ମୁଁକୁ ଆଉ ଶିଖାଅ, ମହାମୁନି।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵାର୍ଘ୍ଯଂ ଚ ପାଦ୍ଯଂ ଚ ଭୂଯୋ ଦତ୍ତଵତି ସ୍ଵଯମ୍ । ଭୁସୁଣ୍ଡଵିହଗେ ତସ୍ମିନ୍ନ୍ ଇଦଂ ରାମାହମ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍
ଏଭଳି କହି ମୁଁ ନିଜେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଳନ ଦେଲି, ତାପରେ ମୁଁ, ରାମ, ଭୁସୁଣ୍ଡା ପକ୍ଷୀଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲି।
ଭ୍ରାତରସ୍ ତେ ଵିହଙ୍ଗେଶ ତାଦୃକ୍ସତ୍ତ୍ଵା ମହାଧିଯଃ । ଇହ କସ୍ମାନ୍ ନ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ତ୍ଵମ୍ ଏଵୈକୋ ହି ଦୃଶ୍ଯସେ
ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ, ତୁମର ଭାଇମାନେ ଏପରି ଉତ୍ତମ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଥିଲେ; ତେବେ ସେମାନେ ଏଠି କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହାନ୍ତି, କେବଳ ତୁମେ ଏଠି ଅଛ।
ତିଷ୍ଠତାମ୍ ଇହ ନଃ କାଲୋ ମହାନ୍ ଅତିଗତୋ ମୁନେ । ଯୁଗାନାଂ ପଙ୍କ୍ତଯଃ କ୍ଷୀଣା ଦିଵସାନାମ୍ ଇଵାନଘ
ମୁନି, ଏଠାରେ ଆମ ପାଇଁ ବହୁତ ବଡ଼ ସମୟ କଟିଗଲା; ଯେପରି ନିର୍ମଳ ଲୋକଙ୍କର ଦିନଗୁଡ଼ିକ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଯୁଗମାନଙ୍କର ଶୃଙ୍ଖଳା ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଯାଇଛି।
ଏତାଵତା ଚ କାଲେନ ସର୍ଵ ଏଵ ମମାନୁଜାଃ । ତନୂସ୍ ତୃଣମ୍ ଇଵ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଶିଵେ ପରିଣତାଃ ପରେ
ଏତେ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ମୋର ସମସ୍ତ ଛୋଟ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଘାସର ତିନିକିଆ ପରି ଛାଡ଼ି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୁଭ ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଦୀର୍ଘାଯୁଷୋ ମହାନ୍ତୋ ଽପି ସନ୍ତୋ ଽପି ବଲିନୋ ଽପି ଚ । ସର୍ଵ ଏଵ ନିଗୀର୍ଯନ୍ତେ କାଲେନାକଲିତାତ୍ମନା
ଯେଉଁମାନେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ବଡ଼, ଉତ୍ତମ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୟଂକୁ ନ ଜାଣିଥିବା ସମୟରେ ଗଳିଯାନ୍ତି।
ସ୍କନ୍ଧରୂଢାର୍କଶଶିଷୁ ଵହତ୍ସ୍ଵ୍ ଅଵିରତଂ ଜଵାତ୍ । ଵାତସ୍କନ୍ଧାତିଵାତେଷୁ କଚ୍ଚିତ୍ ତାତ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ପୁତ୍ର, ଆକାଶର ମଣ୍ଡିରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ଅବିରତ ବାତାସରେ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ବହିଯାଉଛନ୍ତି, ତୁମେ କି ଥକିଯାଉନାହାଁତ?
ଦଗ୍ଧୋଦଯାସ୍ତଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଵନଵ୍ଯୂହୈ ରଵେଃ କରୈଃ । ଚିରମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତମ୍ ଆସନ୍ନୈଃ କଥଂ ତାତ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ହେ ବାପା, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣ ଦ୍ୱାରା ପାହାଡ଼ର ଶିଖର ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ଜଳିଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏତେ ନିକଟରେ ଥିବା ସେଇ ତାପକୁ ଦେଖି ତୁମେ କିପରି କ୍ଷୁଦ୍ରତା ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ?
ଇନ୍ଦୋର୍ ଅଥ କରୈଶ୍ ଶୀତୈଃ ପାଷାଣୀକୃତଵାରିଭିଃ । ଆସନ୍ନତରତାଂ ଯାତୈଃ କଚ୍ଚିତ୍ ତାତ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ହେ ବାପା, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୀତଳ କିରଣ ଜଳକୁ ପଥର କରିଦେଇ ଆଉ ଅଧିକ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମେ କି ଏହାରେ କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ?
ଅଜସ୍ରମ୍ ଇହ ଵିଶ୍ରାନ୍ତୈଃ କଲ୍ପଜୀମୂତମଣ୍ଡଲୈଃ । ପରଶୁଚ୍ଛେଦ୍ଯନୀହାରୈଃ କଥଂ ତାତ ନ ଖିଦ୍ଯସେ
ହେ ବାପା, ଏଠାରେ ସଦା ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା ଏଇ କଳ୍ପର ମେଘମାଳା, ଯାହାର ବୃଷ୍ଟି କୁହାଡ଼ିରେ କଟାଯାଉଛି, ଏହାକୁ ଦେଖି ତୁମେ କିପରି କଷ୍ଟ ଅନୁଭବ କରୁନାହାଁ?
ଵିଷମୈର୍ ଜାଗତୈଃ କ୍ଷୋଭୈର୍ ଉଚ୍ଚୈସ୍ତରପଦସ୍ଥିତଃ । କଥଂ ନ କ୍ଷୋଭମ୍ ଆଯାତି କଲ୍ପଵୃକ୍ଷୋ ଽଯମ୍ ଉନ୍ନତଃ
ଏହି ଉଚ୍ଚ ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ବଡ଼ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ, ଜଗତର କଠିନ ଉତ୍ତେଜନା ଓ ଅଶାନ୍ତିକୁ ଦେଖି ମଧ୍ୟ କିପରି ଅଶାନ୍ତ ହୁଏନାହିଁ?
ନିରାଲମ୍ବାସ୍ପଦା ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସର୍ଵଲୋକାଵଧୀରିତା । ତୁଚ୍ଛେଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଵିହଗଜୀଵିକା
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ପକ୍ଷୀର ଜୀବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୂଲ୍ୟ ଏବଂ ଅନାଧାରିତ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଏହାକୁ ଅବହେଳା କରନ୍ତି ।
ଯଦ୍ ଈଦୃଶେଷୁ ଦୂରେଷୁ ନିର୍ଜନେଷୁ ଵନେଷୁ ଚ । କଲ୍ପିତାସ୍ଯାସ୍ ସ୍ଥିତିର୍ ଧାତ୍ରା ଶୂନ୍ଯେ ଵା ଵ୍ଯୋମଧନ୍ଵନି
ଯେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏହି ପକ୍ଷୀର ଅବସ୍ଥାକୁ ଏମିତି ଦୂର ଏବଂ ନିର୍ଜନ ଜଙ୍ଗଲରେ କିମ୍ବା ଶୂନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଭାବିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହାର ସ୍ଥାନ କେମିତି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୁଏ?
କଥମ୍ ଅସ୍ଯାଂ ପ୍ରଭୋ ଜାତୌ ଜାତସ୍ଯ କିଲ ଜୀଵତଃ । ଆଶାପାଶନିବଦ୍ଧସ୍ଯ ଵିହଗସ୍ଯ ଵିଶୋକତା
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ପକ୍ଷୀ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଆଶାର ଦୃଢ଼ ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଦୁଃଖରହିତ ରହିପାରେ?
ଵଯଂ ତୁ ଭଗଵନ୍ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାତ୍ମସନ୍ତୋଷସଂଯୁତାଃ । ନ କଦାଚନ ନୀରୂପୈର୍ ମୁହ୍ଯାମୋ ଜାଗତୈର୍ ଭ୍ରମୈଃ
କିନ୍ତୁ, ହେ ଭଗବାନ, ଆମେ ସଦା ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ସନ୍ତୋଷ ପାଇ ରହୁଛୁ, ଏବଂ ଜଗତର ଅର୍ଥହୀନ ଭ୍ରମଣରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୁହଁ ହେଉନାହିଁ ।
ସ୍ଵଭାଵମାତ୍ରସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ କଷ୍ଟୈର୍ ମୁକ୍ତା ଵିଚେଷ୍ଟିତୈଃ । କ୍ଷିପାମଃ କେଵଲଂ କାଲମ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ନିଜାଲଯେ
ଆମେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହୁଛୁ, କଷ୍ଟଦାୟକ ପ୍ରୟାସରୁ ମୁକ୍ତ, ଏଠି ନିଜ ଘରେ ଏହି ସମୟକୁ ଶାନ୍ତିରେ କାଟୁଛୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ।
ନ ଜୀଵିତାନ୍ ନ ମରଣାତ୍ କୁର୍ମୋ ଦେହସ୍ଯ ରୋଧନମ୍ । ଯଥା ସ୍ଥିତେନ ତିଷ୍ଠାମସ୍ ତଥୈଵାସ୍ତଙ୍ଗତେହିତାଃ
ଆମେ ଜୀବନକୁ ଧରି ରଖୁନାହିଁ, ନାହିଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁ, ଦେହ ଯେପରି ଅଛି, ସେପରି ଅପେକ୍ଷାହୀନ ଭାବେ ରହୁଛୁ।
ଆଲୋକିତା ଲୋକଦଶା ଦୃଷ୍ଟା ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତଦୃଷ୍ଟଯଃ । ନୂନଂ ସନ୍ତ୍ଯକ୍ତମ୍ ଅସ୍ମାକଂ ମନସା ଚଞ୍ଚଲଂ ଵପୁଃ
ଏହି ସଂସାରର ଅବସ୍ଥା ଦେଖିଛୁ, ବିଭିନ୍ନ ଉଦାହରଣ ଦେଖିଛୁ; ନିଶ୍ଚୟ, ଆମର ଚଞ୍ଚଳ ମନ ଓ ଦେହକୁ ଛାଡିଦେଇଛୁ।
ଅନାରତନିଜାଲୋକେ ନିତ୍ଯଂ ଚାପରିତାପିନି । କଲ୍ପାଗସ୍ଯୋପରି ସଦା ଵେଦ୍ମି କାଲକଲାଗତିମ୍
ନିଜ ଆଲୋକରେ, ଯେଉଁଠାରେ କେବେ ଦୁଃଖ ନାହିଁ ଓ କେବେ ବିଛିନ୍ନତା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସଦା ବୟସର ଉପରେ କାଳର ଗତିକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ରତ୍ନଗୁଚ୍ଛପ୍ରକାଶାଢ୍ଯେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ କଲ୍ପଲତାଗୃହେ । ପ୍ରାଣାପାନପ୍ରଵାହେଣ ଵେଦ୍ମି କାଲମ୍ ଅଖଣ୍ଡିତମ୍
ହେ ବ୍ରହ୍ମଣ, ରତ୍ନମାଳାର ଆଲୋକରେ ଚମକୁଥିବା କଳ୍ପଲତାର ଘରେ, ଶ୍ୱାସ-ପ୍ରଶ୍ୱାସର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅଟୁଟ ସମୟକୁ ଅନୁଭବ କରେ।
ଅଵିଜ୍ଞାତଦିଵାରାତ୍ରେ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ଉଚ୍ଚୈଶ୍ ଶିଲୋଚ୍ଚଯେ । ଜାନାମି ନିଜଯା ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଲୋକକାଲକ୍ରମସ୍ଥିତିମ୍
ଏହି ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ ଦିନ ଓ ରାତି ଅଜଣା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋର ନିଜ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସଂସାରର ସମୟର କ୍ରମ ଓ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଜାଣେ।
ସାରାସାରପରିଚ୍ଛେଦି ବୋଧାଦ୍ ଵିଶ୍ରାନ୍ତିମ୍ ଆଗତମ୍ । ନିରସ୍ତଚାପଲଂ ଶାନ୍ତଂ ଜାତମ୍ ଏଵ ମୁନେ ମନଃ
ସାର ଓ ଅସାରକୁ ବୁଝିବା ବିବେକ ଦ୍ୱାରା, ମୁନି, ମୋର ମନ ଶାନ୍ତ ହୋଇଛି, ଚଞ୍ଚଳତା ଛାଡ଼ି ଅବସ୍ଥାନ କରୁଛି।
ସଂସାରଵ୍ଯଵହାରୋତ୍ଥୈର୍ ଆଶାପାଶୈର୍ ଅସନ୍ମଯୈଃ । ଉଦ୍ଗାଲୈର୍ ଇଵ ଭୂକାକୋ ନ ଵୈଵଶ୍ଯଂ ଵ୍ରଜାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍
ସଂସାରିକ କାମକାଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆଶାର ଅସତ୍ୟ ବନ୍ଧନରେ, ମୁଁ ପବନର ଝୋକାରେ ଅପ୍ରଭାବିତ ପୋଉଁ ଭଳି, କେବେ ଅସ୍ଥିର ହୁଏ ନାହିଁ।
ପରୋପଶମଧର୍ମିଣ୍ଯା ଵଯମ୍ ଆଲୋକଶୀତଯା । ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଜାଗତୀଂ ମାଯାଂ ଧିଯା ଧୈର୍ଯମ୍ ଉପାଗତାଃ
ଯେଉଁଠି ଶାନ୍ତିରେ ମନ ଲଗିଛି, ଆମେ ଜ୍ଞାନର ଆଲୋକରେ ଶୀତଳ ହୋଇ, ଏହି ସଂସାରର ମାୟାକୁ ଦେଖୁଛୁ ଏବଂ ବୁଝିବା ଦ୍ୱାରା ଦୃଢ଼ତା ପାଇଛୁ।
ଭୀମାସ୍ଵ୍ ଅପି ମହାବୁଦ୍ଧେ ଦଶାସ୍ଵ୍ ଅଚଲବୁଦ୍ଧଯଃ । ବିଭିମୋ ନୋପଲାକାରାସ୍ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତାସୁ ଯଥାକ୍ରମମ୍
ହେ ମହାମନା, ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ ଆମର ମନ ଅଚଳ ରହେ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦଶା ଆସିଲେ ମଧ୍ୟ ଆମେ କେବେ ଭୟଭିତ ହେଉନାହିଁ କିମ୍ବା ଆକାର ବଦଳାଉନାହିଁ।
ଇଯମ୍ ଆରମ୍ଭସୁଭଗା ତରଲା ଜାଗତୀ ସ୍ଥିତିଃ । ଭୂଯୋ ଭୂଯଃ ପରାମୃଷ୍ଟା ନେହ କିଞ୍ଚନ ସନ୍ମଯମ୍
ଏହି ସଂସାରିକ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭରେ ମଧୁର ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅସ୍ଥିର; ପୁଣିପୁଣି ଯାଞ୍ଚ କଲେ ଏଠାରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ।
ସର୍ଵାଣ୍ଯ୍ ଏଵ ପ୍ରଯାନ୍ତ୍ଯ୍ ଏଵ ସମାଯାନ୍ତି ଚ ଵା ନ ଵା । ଭଗଵନ୍ ଭୂତଜାଲାନି ଭଯମ୍ ଅସ୍ମାକମ୍ ଅତ୍ର କିମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଆସନ୍ତି କିମ୍ବା ଯାଆନ୍ତି, କିମ୍ବା ନ ଆସନ୍ତି, ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମ ପାଇଁ କଣସି ଭୟ ଅଛି କି?