କ୍ଷୀରସାଗରସମ୍ଭୂତଃ ପ୍ରସୃତାମୃତନିର୍ଝରଃ । ପ୍ରତିବିମ୍ବଶଶଶ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯସ୍ଯ ଚୂଡାମଣିଶ୍ ଶଶୀ
ଯିଏ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାଁରୁ ଅମୃତର ଧାରା ବହୁଛି, ଯାହାଁର ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚୂଡ଼ାମଣି ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଚମକୁଛି।
ଅନାରତଶିରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ରଵେଣାମରୀକୃତଃ । ଯସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରନୀଲଵତ୍ କାଲକୂଟଃ କଣ୍ଠସ୍ଯ ଭୂଷଣମ୍
ଯାହାଁର ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଅବିରତ କିରଣ ପଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଅମର କରିଛି, ଯାହାଁର କଣ୍ଠରେ ନୀଳମଣି ପରି ଗାଢ଼ ବିଷ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ରହିଛି।
ଧୂଲିଲେଖାମହାଵର୍ତଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ପାଵକସମ୍ଭଵମ୍ । ପରମାଣୁଚଯଂ ଭସ୍ମ ଯସ୍ଯ ସ୍ନାନଜଲଂ ସିତମ୍
ଯାହାଁର ସ୍ନାନଜଳ ସ୍ବଚ୍ଛ ଓ ପବିତ୍ର, ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଧୂଳି ଓ ରାଖର ଅନେକ କଣାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ ରହିଛି।
ନିର୍ମଲାନି ଜିତେନ୍ଦୂନି ଘୃଷ୍ଟାନି ଘଟିତାନି ଚ । ଯସ୍ଯାସ୍ଥୀନ୍ଯ୍ ଏଵ ରତ୍ନାନି ଦେହେ କାନ୍ତିମଯାନି ଚ
ଯାହାଁର ଅସ୍ଥିଗୁଡିକ ନିର୍ମଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଉଥିବା ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚମକୁଥିବା ଓ ଶରୀରରେ ରତ୍ନ ପରି ଅଳଙ୍କୃତ।
ଦଶାଶାଦଶମ୍ ଅମ୍ଭୋଦନୀଲଂ ଶୀତଲପଲ୍ଲଵମ୍ । ତାରକାବିନ୍ଦୁଶବଲଂ ଯସ୍ଯ ଚାମ୍ବରମ୍ ଅମ୍ବରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଆକାଶ ଦଶ ଦିଗ ଓ ଦଶ ଦିଗନ୍ତ, ସେଠାରେ ଶୀତଳ ନବପତ୍ର ରହିଛି, ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଅଛି, ତାରା ଓ ଚିହ୍ନରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଭ୍ରମଚ୍ଛିଵାଙ୍ଗନଂ ପକ୍ଵମହାମାଂସୌଦନାକୁଲମ୍ । ବହୁଭୂତେର୍ ଗୃହଂ ଯସ୍ଯ ଶ୍ମଶାନଂ ହିମପାଣ୍ଡୁରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଘର ହେଉଛି ଶ୍ମଶାନ, ଯାହା ବରଫ ପରି ଧଳା ଓ ଶୀତଳ, ଶିବଙ୍କ ଭୂତଗଣ ଘୁରୁଥିବା ସ୍ଥାନ, ବଡ଼ ବଡ଼ ପକା ମାଂସ ର ଢେର ରହିଛି, ଏହିଠି ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି।
କପାଲମାଲାଭରଣାଃ ପୀତରକ୍ତରସାସଵାଃ । ଅନ୍ତ୍ରସ୍ରଗ୍ଦାମଵଲିତା ବନ୍ଧଵୋ ଯସ୍ଯ ମାତରଃ
ଯାହାଙ୍କର ମାଆମାନେ ମୁଣ୍ଡମାଳା ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧନ୍ତି, ହଳଦିଆ ଓ ଲାଲ ରକ୍ତ ମଦ୍ୟ ପିଉନ୍ତି, ଓ ଅନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଳାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧି ରହନ୍ତି।
ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ମୂର୍ଧମଣଯଶ୍ ଚୋପନ୍ତୋ ମସୃଣାଙ୍ଗକାଃ । ଭୁଜଗା ଵଲଯା ଯସ୍ଯ ପ୍ରକଚତ୍କନକତ୍ଵିଷଃ
ଯାହାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ହେଉଛି ମୁଣ୍ଡରେ ତିଆରି ମାଣିକ, ସମତଳ ଦେହ, ଓ ସୋନା ର ଆଭା ଦେଉଥିବା ସାପ ଯେଉଁମାନେ ବାହୁରେ ବଳୟ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି।
ଦୃକ୍ପାତପ୍ଲୁଷ୍ଟଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ଜଗତ୍କଵଲନାଲସମ୍ । ଭୈରଵାଚରିତଂ ଯସ୍ଯ ଲୀଲାସନ୍ତ୍ରାସିତାମରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଖେଳ ଦେବତାମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପାହାଡ଼ର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦିଏ, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗିଳିଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ସ୍ଵସ୍ଥୀକୃତଜଗଜ୍ଜୀଵସ୍ ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରସ୍ଥଚେତସଃ । ଯଦୃଚ୍ଛଯା କରସ୍ପନ୍ଦୋ ଯସ୍ଯାସୁରପୁରକ୍ଷଯଃ
ସେ ସ୍ୱୟଂ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ମତେ କେବଳ ହାତ ହଲାଣିରେ ଦାନବମାନେର ସମସ୍ତ ନଗର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏକାଗ୍ରମୂର୍ତଯସ୍ ସ୍ନେହରାଗଦ୍ଵେଷଵିଵର୍ଜିତାଃ । ସ୍ଵଜନା ଯସ୍ଯ ତେ ଶୈଲାସ୍ ସରସା ଅପି ନୀରସାଃ
ତାଙ୍କର ନିଜ ଲୋକମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଏକାଗ୍ର ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ସ୍ନେହ, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ; ସେମାନେ ପାହାଡ଼ କିମ୍ବା ହ୍ରଦ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୂଳ ତତ୍ତ୍ୱରେ ଶୂନ୍ୟ।
ଶିରଃଖୁରାଃ ଖୁରକରାଃ କରଦନ୍ତା ଭୁଜୋଦରାଃ । ଋକ୍ଷୋଷ୍ଟ୍ରାଜାହିଵକ୍ତ୍ରାଶ୍ ଚ ପ୍ରମଥା ଯସ୍ଯ ଲାଲକାଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଅନୁଚରମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ସେମାନେ, ଯାହାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ହେଉଛି ଖୁର, ହାତ ହେଉଛି ଖୁର, ଦାନ୍ତ ହେଉଛି ହାତ, ପେଟ ହେଉଛି ବାହୁ, ଏବଂ ମୁହଁ ହେଉଛି ଭାଲୁ, ଉଠ, ହାତୀ ଓ ସାପର ଭଳି।
ଯସ୍ଯ ନେତ୍ରତ୍ରଯୋଦ୍ଭାସିଵଦନସ୍ଯାମରପ୍ରଭୋଃ । ଯଥା ଗଣାସ୍ ତଥୈଵାନ୍ଯଃ ପରିଵାରୋ ହି ମାତରଃ
ଯେଉଁ ଅମର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମୁହଁରେ ତିନୋଟି ଆଖି ଜଳମଳାଉଛି, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ଯେପରି ତାଙ୍କର ସହଚର, ଏହିପରି ଅନ୍ୟ ଯେତେ ଦଳ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ 'ମାତୃମାନେ' ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଚାରିପାଖରେ ରହୁଛନ୍ତି।
ନୃତ୍ଯନ୍ତି ମାତରସ୍ ତସ୍ଯ ପୁରୋ ଭୂତଗଣାନତାଃ । ଚତୁର୍ଦଶଵିଧାନନ୍ତଭୂତଜାତୈକଭୋଜନାଃ
ଏହି 'ମାତୃମାନେ', ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଭୂତମାନେ ଶିର ନମାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି; ସେମାନେ ଚଉଦ ଧରଣର ଅନନ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଏକା ଖାଦ୍ୟ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ଖରୋଷ୍ଟ୍ରକାକଵଦନା ରକ୍ତମେଦୋଵସାସଵାଃ । ଦିଗମ୍ବରା ଵିହାରିଣ୍ଯଶ୍ ଶରୀରାଵଯଵସ୍ରଜଃ
ଖର, ଉଠ, କାଉଡ଼ିଆ ମୁହଁ, ରକ୍ତ, ମଜ୍ଜା ଓ ଚର୍ବି ଲେପିଥିବା, ନଗ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଘୁରୁଥିବା, ଦେହର ଅଙ୍ଗ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା—
ଵସନ୍ତି ଗିରିକୂଟେଷୁ ଵ୍ଯୋମ୍ନି ଲୋକାନ୍ତରେଷୁ ଚ । ଅଟଵୀଷୁ ଶ୍ମଶାନେଷୁ ଶରୀରେଷୁ ଚ ଦେହିନାମ୍
ସେମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରରେ, ଆକାଶରେ, ଅନ୍ୟ ଲୋକରେ, ଜଙ୍ଗଲରେ, ଶ୍ମଶାନରେ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କର ଦେହରେ ବସିଥାନ୍ତି।
ଜଯା ଚ ଵିଜଯା ଚୈଵ ଜଯନ୍ତୀ ଚାପରାଜିତା । ଵାମସ୍ରୋତୋଗତା ଏତାସ୍ ତୁମ୍ବୁରୁଂ ରୁଦ୍ରମ୍ ଆଶ୍ରିତାଃ
ଜୟା, ବିଜୟା, ଜୟନ୍ତୀ ଓ ଅପରାଜିତା—ଏହିମାନେ ବାମପଥରେ ଚଳି, ତୁମ୍ବୁରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି।
ସିଦ୍ଧା ଶୁଷ୍କା ଚ ରକ୍ତା ଚ ଉତ୍ପଲା ଚେତି ଦେଵତାଃ । ସ୍ରୋତୋ ଦକ୍ଷିଣମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ଭୈରଵଂ ରୁଦ୍ରମ୍ ଆଶ୍ରିତାଃ
ସିଦ୍ଧା, ଶୁଷ୍କା, ରକ୍ତା ଓ ଉତ୍ପଳା—ଏହି ଦେବୀମାନେ ଡାହାଣପଥ ଅନୁସରି, ଭୈରବ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି।
ସର୍ଵାସାମ୍ ଏଵ ମାତୄଣାମ୍ ଅଷ୍ଟାଵ୍ ଏତାସ୍ ତୁ ନାଯିକାଃ । ଆସାମ୍ ଅନୁଗତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ଦେଵ୍ଯଶ୍ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ସମସ୍ତ ମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଆଠଜଣ ନାୟିକା; ଅନ୍ୟ ଶତ-ଶହସ୍ର ଦେବୀମାନେ ଏମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚଲନ୍ତି।
ରୌଦ୍ରୀ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵୀ ବ୍ରାହ୍ମୀ ଵାରାହୀ ଵାଯଵୀ ତଥା । କୌମାରୀ ଵାସଵୀ ସୌରୀ ଚେତ୍ଯାଦ୍ଯାସ୍ ତାସ୍ ସହସ୍ରଶଃ
ରୌଦ୍ରୀ, ବୈଷ୍ଣବୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ, ବାରାହୀ, ବାୟବୀ, କୌମାରୀ, ବାସବୀ ଓ ସୌରୀ—ଏମାନେ ଏବଂ ଅନେକ ଦେବୀ ଏହି ଶତ-ଶହସ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି।
ଆସାମ୍ ଅନୁଗତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ଦେଵ୍ଯଃ ଖେଚର୍ଯ ଉତ୍ତମାଃ । ଦେଵକିନ୍ନରଗନ୍ଧର୍ଵପୁରୁଷାସୁରସମ୍ଭଵାଃ
ଏହା ସହିତ, ଆଉ କିଛି ଉତ୍ତମ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଚଳିଚନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା, କିନ୍ନର, ଗନ୍ଧର୍ବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି।
ତାସାମ୍ ଅନୁଗତାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅନ୍ଯା ଭୂଚର୍ଯଃ କୋଟିଶସ୍ ସ୍ଥିତାଃ । ରୂପିକାନାମଧାରିଣ୍ଯୋ ଭୂମୌ ପୁରୁଷଭୋଜନାଃ
ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଅନେକ ଭୂମିରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ପୃଥିବୀରେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି।
ହଯା ଗଜାଃ ଖରାଃ କାକା ଉଷ୍ଟ୍ରାଜଗରମର୍କଟାଃ । ଇତ୍ଯାଦିଵାହନାନ୍ଯ୍ ଆସାଂ ଚରନ୍ତୀନାଂ ଜଗତ୍ତ୍ରଯେ
ଏହି ତିନି ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଯାନ ହେଉଛି ଘୋଡା, ହାତୀ, ଗଧା, କାଉ, ଉଷ୍ଟ୍ର, ହରିଣ, ବାନର ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁପକ୍ଷୀ।
ତାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ ପଶୁଧର୍ମିଣ୍ଯଃ କ୍ଷୁଦ୍ରକର୍ମସ୍ଵ୍ ଅଵସ୍ଥିତାଃ । କାଶ୍ଚିଦ୍ ଵିଦିତଵେଦ୍ଯତ୍ଵାଜ୍ ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତପଦେ ସ୍ଥିତାଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଜଣେ ପଶୁ ସ୍ୱଭାବର ଥାନ୍ତି, ଛୋଟ ଛୋଟ କାମରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି; ଆଉ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜୀବନରେ ମୁକ୍ତି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ତାସାଂ ମଧ୍ଯେ ମହାର୍ହାଣାଂ ମାତୄଣାଂ ମୁନିନାଯକ । ଅଲମ୍ବୁସେତି ଵିଖ୍ଯାତା ମାତା ମାନଦ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏହି ସମସ୍ତ ମହାମାନ୍ୟ ମାଆମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁନିମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଆଲମ୍ବୁସା ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମାଆ ଅଛନ୍ତି, ମାନ୍ୟତା ଦେଇଥିବା ପ୍ରଭୁ।
ଵଜ୍ରାଶ୍ରିତୁଣ୍ଡଶ୍ ଚଣ୍ଡାଖ୍ଯ ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲାଚଲୋପମଃ । ତସ୍ଯାସ୍ ତୁ ଵାହନଂ କାକୋ ଵୈଷ୍ଣଵ୍ଯା ଗରୁଡୋ ଯଥା
ତାଙ୍କର ବାହନ ହେଉଛି ବଜ୍ରାଶ୍ରିତୁଣ୍ଡ ନାମକ ଏକ କାଉ, ଯିଏ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ନୀଳ ମଣି ପାହାଡ଼ ପରି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଭଗବତୀ ବୈଷ୍ଣବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଗରୁଡ଼।
ଇତ୍ଯ୍ ଅଷ୍ଟୈଶ୍ଵର୍ଯଯୁକ୍ତାସ୍ ତା ମାତରୋ ରୌଦ୍ରଚେଷ୍ଟିତାଃ । ଵ୍ଯୋମ୍ନି ମେଲାପକଂ ଚକ୍ରୁର୍ ଏକଦା ସମମ୍ ଆଗତାଃ
ଏଭଳି ଅଷ୍ଟ ପ୍ରକାର ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସେହି ମାଆମାନେ ଦାରୁଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏକ ଦିନ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଆସି ଆକାଶରେ ସଭା କଲେ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯୌ ଦେଵୌ ତୁମ୍ବୁରୁଭୈରଵୌ । ଵିଚିତ୍ରାର୍ଥାଃ କଥାଶ୍ ଚକ୍ରୂ ରୁଧିରାସଵତୋଷିତାଃ
ସେମାନେ, ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ପୂଜିତ ଦେବତା ତୁମ୍ବୁରୁ ଓ ଭୈରବଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରକ୍ତମଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ବିଚିତ୍ର କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିଥିଲେ।
ଅଥେଯମ୍ ଆଯଯୌ ତାସାଂ କଥାଵସରତଃ କଥା । ଅସ୍ମାନ୍ ଉମାପତିର୍ ଦେଵଃ କିଂ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଵହେଲଯା
ଏହିପରି ଆଲୋଚନା କରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉଠାଇଲେ— 'ଉମାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ଦେବତା ଆମକୁ କାହିଁକି ଅବହେଳାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଛନ୍ତି?'
ପ୍ରଭାଵଂ ଦର୍ଶଯାମୋ ଽସ୍ଯ ପୁନର୍ ନାସ୍ମାନ୍ ଅସୌ ଯଥା । ଦୃଷ୍ଟମାତ୍ରମହାଶକ୍ତିଃ କରିଷ୍ଯତ୍ଯ୍ ଅଵଧୀରଣମ୍
'ଆମେ ତାଙ୍କୁ ଆମର ଶକ୍ତି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ, ନହେଲେ ସେ ଆମର ବିଶାଳ ଶକ୍ତି କେବଳ ଏକଥର ଦେଖି, ପୁଣିଥରେ ଆମକୁ ଅବମାନ କରିପାରନ୍ତି।'