ତ୍ଵତ୍ପାଦଦର୍ଶନାଦ୍ ଏଵ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ମୁନେ । ଯଥାଗମନପୁଣ୍ଯେନ ଵଯମ୍ ଆଯୋଜିତାସ୍ ତ୍ଵଯା
ହେ ମୁନି, ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଜାଣିପାରିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିବା ଶୁଭ କର୍ମରେ, ଆପଣ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ଚିରଜୀଵିତଚର୍ଚାଭିର୍ ଵଯଂ ତେ ସ୍ମୃତିମ୍ ଆଗତାଃ । ତେନେମଂ ପାଦପଂ ପାଦୈସ୍ ତ୍ଵଂ ପଵିତ୍ରିତଵାନ୍ ଅଯମ୍
ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରି କରି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ମୃତିକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ। ଏହିପରି, ଆପଣ ନିଜ ପାଦରେ ଏହି ଗଛକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଞାତତ୍ଵଦାଗମୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତ୍ଵାଂ ପୃଚ୍ଛାମୀହ ଯନ୍ ମୁନେ । ଭଵଦ୍ଵାକ୍ଯାମୃତାସ୍ଵାଦଵାଞ୍ଛା ତତ୍ ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ
ମୁଁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମୁନି। କାରଣ, ଆପଣଙ୍କର ମଧୁର କଥାର ଆସ୍ବାଦ ନେବା ଇଚ୍ଛା ପୁଣି ଜାଗିଉଠେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ ଅସୌ ପକ୍ଷୀ ଭୁସୁଣ୍ଡଶ୍ ଚିରଜୀଵିତଃ । ତ୍ରିକାଲାମଲସଂଵେଦୀ ତତ୍ର ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଇଦଂ ମଯା
ଏଭଳି କହିଥିଲେ ସେ ପୁରାତନ ପକ୍ଷୀ ଭୁସୁଣ୍ଡା, ଯିଏ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଏବଂ ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନୀ। ସେଠି, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଥିଲି।
ଵିହଙ୍ଗମମହାରାଜ ସତ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ଵଯୋଚ୍ଯତେ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାମ୍ ଏଵ ଚିରଜୀଵିତମ୍
ହେ ପକ୍ଷୀମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲା, ସେଠି ସତ୍ୟ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ, ଏହି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିବା ଜଣକୁ, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।
ଆଶୀତଲାନ୍ତଃକରଣୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁଶଲଵାନ୍ ଅସି । ପତିତୋ ଽସି ନ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍ ଭୀଷଣାଂ ଭଵଵାଗୁରାମ୍
ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ଅଛି, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଭଲ ଅଛ। ହେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା, ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ଜାଳରେ ପଡ଼ିନାହାଁ।
ତଦ୍ ଏତଂ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ଭଗଵନ୍ ମମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । କସ୍ମିନ୍ କୁଲେ ଭଵାଞ୍ ଜାତୋ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯଃ କଥଂ ଭଵାନ୍
ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୟାକରି ମୋ ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦୂର କର। ତୁମେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲ, ଏବଂ କିପରି ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣିଲ?
କିଯଦ୍ ଆଯୁଶ୍ ଚ ତେ ସାଧୋ ଵୃତ୍ତଂ ସ୍ମରସି କିଂ ଚ ଵା । କେନ ଵାଯଂ ନିଵାସସ୍ ତେ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନା
ହେ ସାଧୁ, ତୁମର ବୟସ କେତେ? ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବ ଆଚରଣ କିଛି ମନେ ପକାଅଛ କି? ଏହି ଅବସ୍ଥାନ କିଏ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ହେ ଦୂରଦର୍ଶୀ?
ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛସି ମୁନେ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଇଦଂ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅନୁଦ୍ଵେଗିତଯେଯଂ ନଃ କଥା ଶ୍ରଵ୍ଯା ମହାତ୍ମନା
ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଏହି ଆମର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶାନ୍ତ ଓ ମହାନ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିଧାସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନପ୍ରଭୁପୂଜ୍ଯରୂପା ଆକର୍ଣଯନ୍ତି ଯଦ୍ ଉଦାରଧିଯୋ ମହାନ୍ତଃ । ତେନାଶୁଭଂ ପ୍ରକଥିତେନ ଵିନାଶମ୍ ଏତି ମେଘସ୍ଯ ଦେହଵିଭଵେନ ଯଥାର୍କତାପଃ
ଆପଣଙ୍କ ପରି ତିନି ଲୋକର ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ସେମାନେ ଉଦାର ମନ ନେଇ ଏହି କଥାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତି। ଏପରି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲେ, ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ରବିଙ୍କ ତାପରେ ବଦଳ ଗଳିଯାଏ।
ଅଥ ରାମ ଭୁସୁଣ୍ଡୋ ଽସୌ ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ନ ଜିହ୍ମଧୀଃ । ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରଶ୍ ଶ୍ଯାମଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ପଯୋଧରଃ
ତାପରେ, ହେ ରାମ, ସେ ଭୁସୁଣ୍ଡ ନ ଖୁସି ହେଲେ, ନ ମନରେ କୌଣସି ଟେଢ଼ାପନ ଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ୟାମ ଥିଲେ, ବର୍ଷାକାଳର ବଦଳ ପରି।
ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଵଚନସ୍ ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷଣଃ । କରସ୍ଥପାଲୀଵତଵତ୍ପ୍ରତୋଲିତଜଗତ୍ତ୍ରଯଃ
ତାଙ୍କର କଥା ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର ଥିଲା, ସେ ସ୍ମିତ ମୁହଁରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ। ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ସେ ମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ମାପୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତୃଣଵଦ୍ଦୃଷ୍ଟସକଲଃ ପ୍ରମେଯୀକୃତସଂସୃତିଃ । ଲୋକାଜଵଞ୍ଜଵୀଭାଵେ ଦୃଷ୍ଟେ ଜ୍ଞାତପରାଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଘାସପତ୍ର ପରି ଦେଖିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ମାପି ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱଭାବକୁ ଦେଖି, ସେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସବୁକୁ ଜାଣିଥିଲେ।
ଧୀରସ୍ ସ୍ଥିରସମାକାରୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତ ଇଵ ମନ୍ଦରଃ । ପରିପୂର୍ଣସ୍ ସମଶ୍ ଶୁଦ୍ଧଃ ପୂର୍ଣାର୍ଣଵ ଇଵାହତଃ
ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶିଥିଳ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମ, ଶୁଦ୍ଧ—ଏକ ଅପ୍ରଭାବିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି।
ପଦଵିଶ୍ରାନ୍ତଧୀଶ୍ ଶାନ୍ତଃ ପରମାନନ୍ଦଘୂର୍ଣିତଃ । ଆଵିର୍ଭାଵତିରୋଭାଵତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ ସଂସାରଜନ୍ମିନାମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା, ଶାନ୍ତ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ। ସେ ଜଣେଇଥିଲେ କିପରି ସଂସାରରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଘଟେ।
ସରଭସଵଚନାଭିରାମରୂପଃ ପ୍ରିଯମଧୁରୋଚିତଚାରୁହୃଦ୍ଯଵାକ୍ଯଃ । ସ୍ଵଯମ୍ ଇଵ ନଵମ୍ ଆସ୍ଥିତଶ୍ ଶରୀରଂ ସକଲଭଯାପହରଃ ପରଃ ପ୍ରକର୍ଷଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ମଧୁର ଓ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା। ନୂତନ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଭୟକୁ ଦୂର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମାରେ ଥିଲେ।
ଇଦମ୍ ଅମଲଗିରାହ ହାସଶୁଦ୍ଧଂ ମୃଦୁପଦମ୍ ଉଜ୍ଝିତସମ୍ଭ୍ରମଂ କ୍ରମେଣ । କଥଯିତୁମ୍ ଅଖିଲଂ ନିଜଂ ସ୍ଵରୂପଂ ମଧୁର ଇଵ ସ୍ତନିତେନ ମୁଗ୍ଧମେଘଃ
ଏହି ପବିତ୍ର କଥା, ମୃଦୁ ହାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଦୀରେ ଦୀରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ଭୟ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଖୋଲି ଦେଉଛି, ଯେପରି ମୃଦୁ ଗର୍ଜନରେ ନିର୍ମଳ ମେଘ ତାହାର ମଧୁରତା ଦେଖାଏ ।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତି ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ ସର୍ଵନାକନିଵାସିନାମ୍ । ଦେଵଦେଵୋ ହରୋ ନାମ ଦେଵଦେଵାଭିପୂଜିତଃ
ଏହି ସଂସାରରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ହର, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ।
ଷଟ୍ପଦଶ୍ରେଣିନଯନା ଯସ୍ଯୋଚ୍ଚସ୍ତବକସ୍ତନୀ । ଵିଲାସିନୀ ଶରୀରାର୍ଧେ ଲତା ଚୂତତରୋର୍ ଇଵ
ଯାହାଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଅର୍ଧାଂଶରେ ଏକ ଶୋଭାମୟୀ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଶାରି ଭଳି, ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ମନୋହର ସ୍ତନ ମାଳା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଆମ୍ବ ଗଛରେ ଲତା ଲଗିଥାଏ ।
ହିମହାରସିତା ଯସ୍ଯ ଲହରୀସ୍ତବକୋମ୍ଭିତା । ଆଵେଷ୍ଟିତଜଟାଜୂଟା ଗଙ୍ଗା କୁସୁମମାଲିକା
ଯାହାଙ୍କ ଜଟାରେ ହିମ ପରି ଧଳା ତରଙ୍ଗ ଓ ଫୁଲର ଗୁଛ ଲଗିଥିବା ଗଙ୍ଗା ମାଳା ଗଠିତ ହୋଇ ରହିଛି ।
କ୍ଷୀରସାଗରସମ୍ଭୂତଃ ପ୍ରସୃତାମୃତନିର୍ଝରଃ । ପ୍ରତିବିମ୍ବଶଶଶ୍ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଯସ୍ଯ ଚୂଡାମଣିଶ୍ ଶଶୀ
ଯିଏ କ୍ଷୀରସାଗରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯାହାଁରୁ ଅମୃତର ଧାରା ବହୁଛି, ଯାହାଁର ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଚୂଡ଼ାମଣି ଭାବେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବରେ ଚମକୁଛି।
ଅନାରତଶିରଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ରଵେଣାମରୀକୃତଃ । ଯସ୍ଯେନ୍ଦ୍ରନୀଲଵତ୍ କାଲକୂଟଃ କଣ୍ଠସ୍ଯ ଭୂଷଣମ୍
ଯାହାଁର ମୁଣ୍ଡରେ ଚନ୍ଦ୍ରମାର ଅବିରତ କିରଣ ପଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଅମର କରିଛି, ଯାହାଁର କଣ୍ଠରେ ନୀଳମଣି ପରି ଗାଢ଼ ବିଷ ଅଳଙ୍କାର ଭାବେ ରହିଛି।
ଧୂଲିଲେଖାମହାଵର୍ତଂ ସ୍ଵଚ୍ଛଂ ପାଵକସମ୍ଭଵମ୍ । ପରମାଣୁଚଯଂ ଭସ୍ମ ଯସ୍ଯ ସ୍ନାନଜଲଂ ସିତମ୍
ଯାହାଁର ସ୍ନାନଜଳ ସ୍ବଚ୍ଛ ଓ ପବିତ୍ର, ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଧୂଳି ଓ ରାଖର ଅନେକ କଣାରେ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ ରହିଛି।
ନିର୍ମଲାନି ଜିତେନ୍ଦୂନି ଘୃଷ୍ଟାନି ଘଟିତାନି ଚ । ଯସ୍ଯାସ୍ଥୀନ୍ଯ୍ ଏଵ ରତ୍ନାନି ଦେହେ କାନ୍ତିମଯାନି ଚ
ଯାହାଁର ଅସ୍ଥିଗୁଡିକ ନିର୍ମଳ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରମାକୁ ମଧ୍ୟ ହରାଇଦେଉଥିବା ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ଚମକୁଥିବା ଓ ଶରୀରରେ ରତ୍ନ ପରି ଅଳଙ୍କୃତ।
ଦଶାଶାଦଶମ୍ ଅମ୍ଭୋଦନୀଲଂ ଶୀତଲପଲ୍ଲଵମ୍ । ତାରକାବିନ୍ଦୁଶବଲଂ ଯସ୍ଯ ଚାମ୍ବରମ୍ ଅମ୍ବରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଆକାଶ ଦଶ ଦିଗ ଓ ଦଶ ଦିଗନ୍ତ, ସେଠାରେ ଶୀତଳ ନବପତ୍ର ରହିଛି, ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ପରି ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗ ଅଛି, ତାରା ଓ ଚିହ୍ନରେ ଭରିଯାଇଛି।
ଭ୍ରମଚ୍ଛିଵାଙ୍ଗନଂ ପକ୍ଵମହାମାଂସୌଦନାକୁଲମ୍ । ବହୁଭୂତେର୍ ଗୃହଂ ଯସ୍ଯ ଶ୍ମଶାନଂ ହିମପାଣ୍ଡୁରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଘର ହେଉଛି ଶ୍ମଶାନ, ଯାହା ବରଫ ପରି ଧଳା ଓ ଶୀତଳ, ଶିବଙ୍କ ଭୂତଗଣ ଘୁରୁଥିବା ସ୍ଥାନ, ବଡ଼ ବଡ଼ ପକା ମାଂସ ର ଢେର ରହିଛି, ଏହିଠି ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ରହନ୍ତି।
କପାଲମାଲାଭରଣାଃ ପୀତରକ୍ତରସାସଵାଃ । ଅନ୍ତ୍ରସ୍ରଗ୍ଦାମଵଲିତା ବନ୍ଧଵୋ ଯସ୍ଯ ମାତରଃ
ଯାହାଙ୍କର ମାଆମାନେ ମୁଣ୍ଡମାଳା ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧନ୍ତି, ହଳଦିଆ ଓ ଲାଲ ରକ୍ତ ମଦ୍ୟ ପିଉନ୍ତି, ଓ ଅନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଗଳାରେ ମାଳା ପିନ୍ଧି ରହନ୍ତି।
ପ୍ରସ୍ଫୁରନ୍ମୂର୍ଧମଣଯଶ୍ ଚୋପନ୍ତୋ ମସୃଣାଙ୍ଗକାଃ । ଭୁଜଗା ଵଲଯା ଯସ୍ଯ ପ୍ରକଚତ୍କନକତ୍ଵିଷଃ
ଯାହାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ହେଉଛି ମୁଣ୍ଡରେ ତିଆରି ମାଣିକ, ସମତଳ ଦେହ, ଓ ସୋନା ର ଆଭା ଦେଉଥିବା ସାପ ଯେଉଁମାନେ ବାହୁରେ ବଳୟ ଭାବେ ରହିଛନ୍ତି।
ଦୃକ୍ପାତପ୍ଲୁଷ୍ଟଶୈଲେନ୍ଦ୍ରଂ ଜଗତ୍କଵଲନାଲସମ୍ । ଭୈରଵାଚରିତଂ ଯସ୍ଯ ଲୀଲାସନ୍ତ୍ରାସିତାମରମ୍
ଯାହାଙ୍କର ଖେଳ ଦେବତାମାନେକୁ ଭୟଭୀତ କରେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ପାହାଡ଼ର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଳାଇଦିଏ, ଏବଂ ସେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଗିଳିଯିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ସ୍ଵସ୍ଥୀକୃତଜଗଜ୍ଜୀଵସ୍ ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରସ୍ଥଚେତସଃ । ଯଦୃଚ୍ଛଯା କରସ୍ପନ୍ଦୋ ଯସ୍ଯାସୁରପୁରକ୍ଷଯଃ
ସେ ସ୍ୱୟଂ ଶାନ୍ତ ଓ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଜୀବନକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ମତେ କେବଳ ହାତ ହଲାଣିରେ ଦାନବମାନେର ସମସ୍ତ ନଗର ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।