ପତ୍ତ୍ରପୁଞ୍ଜାତ୍ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମେଘଶାଵ ଇଵାଚଲାତ୍ । ହେ ମୁନେ ସ୍ଵାଗତମ୍ ଇତି ପ୍ରୋଵାଚ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ସେ ପତ୍ରମାଳା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ନବ ମେଘ ପାହାଡ଼ରୁ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ—‘ମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ’।
ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରଜାତାଭ୍ଯାଂ କରାଭ୍ଯାଂ କୁସୁମାଞ୍ଜଲିମ୍ । ମହ୍ଯମ୍ ଆଶୁ ଦଦୌ ବାଲମେଘୋ ହୈମମ୍ ଇଵୋତ୍କରମ୍
କେବଳ ଚିନ୍ତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦୁଇ ହାତରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଫୁଲର ଏକ ମୁଠି ଦେଲେ, ଯେପରି ନବ ମେଘ ହିମର ଏକ ଗଠି ଦେଇଥାଏ।
ଇଦମ୍ ଆସନମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନଵଂ କଲ୍ପତରୁଚ୍ଛଦମ୍ । ଉପନୀତଵତି ତ୍ଯକ୍ତଭୃତ୍ଯେ ଵାଯସନାଯକେ
‘ଏହା ହେଉଛି ଆସନ’ ବୋଲି କହି, ସେ ନୂତନ ଏକ ଆସନ ନେଇଆସିଲେ, ଯାହା ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ଥିଲା, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ବାତାସ ସେବକଙ୍କୁ ଚାଲିଯିବାକୁ କହିଦେଇଥିଲେ।
ଭୁସୁଣ୍ଡାନୂତ୍ଥିତେଷ୍ଵ୍ ଈଷଚ୍ଚଲପକ୍ଷେଷୁ ପକ୍ଷିଷୁ । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାସନୋନ୍ମୁଖଦୃଷ୍ଟିଷୁ
ଭୁସୁଣ୍ଡାଙ୍କ ପକ୍ଷୀମାନେ ହଳକା ଡେଉଁ ହଲାଇ ଉଠିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସେଇ ଆସନକୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଲଗିଥିଲା।
ସସଭାଖଗଵୃନ୍ଦେନ ଭୁସୁଣ୍ଡେନ ସମଂ ତତଃ । ତସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପଲତାକୁଞ୍ଜେ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ଽହମ୍ ଆସନେ
ତାପରେ, ଭୁସୁଣ୍ଡା ଓ ସଭାର ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହିତ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଲତାର କୁଞ୍ଜରେ ସେଇ ଆସନରେ ବସିଲି।
ଅଥ ପାଦ୍ଯାଦି ଦତ୍ତ୍ଵା ସ ଭୁସୁଣ୍ଡସ୍ ତୁଷ୍ଟମାନସଃ । ମାମ୍ ଉଵାଚ ମହାତେଜାସ୍ ସୌହାର୍ଦମଧୁରାକ୍ଷରମ୍
ତାପରେ ଭୁସୁଣ୍ଡା, ତାଙ୍କର ମନ ଖୁସିରେ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଖରେ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ମିତ୍ରତାର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, କଥା କହିଲେ।
ଅହୋ ଭଗଵତାସ୍ମାକଂ ପ୍ରସାଦୋ ଦର୍ଶିତଶ୍ ଚିରାତ୍ । ଦର୍ଶନାମୃତସେକେନ ଯତ୍ ସିକ୍ତାସ୍ ସଦ୍ରୁମା ଵଯମ୍
ହେ ପୂଜ୍ୟ, ବହୁତ ଦିନ ପରେ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଆମେ ଦେଖିପାରିଲୁ। ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନର ଅମୃତ ବର୍ଷାରେ ଆମେ ଏଠାରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଜିଗଲୁ।
ମତ୍ପୁଣ୍ଯଚିରସମ୍ଭାରପ୍ରେରିତେନ ତ୍ଵଯାଧୁନା । ମୁନେ ମାନ୍ଯୈକମାନ୍ଯେନ କୁତ ଆଗମନଂ କୃତମ୍
ମୋର ଦୀର୍ଘଦିନର ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ, ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ମାନ୍ୟ ମୁନି, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ଆଗମନର କାରଣ କ’ଣ?
କଚ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ମହାମୋହେ ଚିରଂ ଵିହରତସ୍ ତଵ । ଅଖଣ୍ଡିତୈଵ ସମତା ସ୍ଥିତା ଚେତସି ପାଵନେ
ଏହି ବଡ଼ ମାୟାରେ ଆପଣ ବହୁତ ଦିନ ରହିଛନ୍ତି, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ମନର ସମତା ଅଖଣ୍ଡ ଅଛି କି?
କିମର୍ଥମ୍ ଅଦ୍ଯାଗମନକ୍ଲେଶେନାତ୍ମା କଦର୍ଥିତଃ । ତ୍ଵଦ୍ଵଚଶ୍ଶ୍ରୋତୁକାମାନାମ୍ ଆଜ୍ଞାଂ ନୋ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି
ଆଜି ଏଠାକୁ ଆସିବାର କଷ୍ଟ ନେଇ ଆପଣ ନିଜକୁ କାହିଁକି କ୍ଲେଶିତ କଲେ? ଆମେ ଆପଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
ତ୍ଵତ୍ପାଦଦର୍ଶନାଦ୍ ଏଵ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ମୁନେ । ଯଥାଗମନପୁଣ୍ଯେନ ଵଯମ୍ ଆଯୋଜିତାସ୍ ତ୍ଵଯା
ହେ ମୁନି, ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଜାଣିପାରିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିବା ଶୁଭ କର୍ମରେ, ଆପଣ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ଚିରଜୀଵିତଚର୍ଚାଭିର୍ ଵଯଂ ତେ ସ୍ମୃତିମ୍ ଆଗତାଃ । ତେନେମଂ ପାଦପଂ ପାଦୈସ୍ ତ୍ଵଂ ପଵିତ୍ରିତଵାନ୍ ଅଯମ୍
ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରି କରି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ମୃତିକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ। ଏହିପରି, ଆପଣ ନିଜ ପାଦରେ ଏହି ଗଛକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି।
ଜ୍ଞାତତ୍ଵଦାଗମୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତ୍ଵାଂ ପୃଚ୍ଛାମୀହ ଯନ୍ ମୁନେ । ଭଵଦ୍ଵାକ୍ଯାମୃତାସ୍ଵାଦଵାଞ୍ଛା ତତ୍ ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ
ମୁଁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମୁନି। କାରଣ, ଆପଣଙ୍କର ମଧୁର କଥାର ଆସ୍ବାଦ ନେବା ଇଚ୍ଛା ପୁଣି ଜାଗିଉଠେ।
ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ ଅସୌ ପକ୍ଷୀ ଭୁସୁଣ୍ଡଶ୍ ଚିରଜୀଵିତଃ । ତ୍ରିକାଲାମଲସଂଵେଦୀ ତତ୍ର ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଇଦଂ ମଯା
ଏଭଳି କହିଥିଲେ ସେ ପୁରାତନ ପକ୍ଷୀ ଭୁସୁଣ୍ଡା, ଯିଏ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଏବଂ ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନୀ। ସେଠି, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଥିଲି।
ଵିହଙ୍ଗମମହାରାଜ ସତ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ଵଯୋଚ୍ଯତେ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାମ୍ ଏଵ ଚିରଜୀଵିତମ୍
ହେ ପକ୍ଷୀମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲା, ସେଠି ସତ୍ୟ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ, ଏହି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିବା ଜଣକୁ, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।
ଆଶୀତଲାନ୍ତଃକରଣୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁଶଲଵାନ୍ ଅସି । ପତିତୋ ଽସି ନ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍ ଭୀଷଣାଂ ଭଵଵାଗୁରାମ୍
ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ଅଛି, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଭଲ ଅଛ। ହେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା, ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ଜାଳରେ ପଡ଼ିନାହାଁ।
ତଦ୍ ଏତଂ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ଭଗଵନ୍ ମମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । କସ୍ମିନ୍ କୁଲେ ଭଵାଞ୍ ଜାତୋ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯଃ କଥଂ ଭଵାନ୍
ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୟାକରି ମୋ ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦୂର କର। ତୁମେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲ, ଏବଂ କିପରି ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣିଲ?
କିଯଦ୍ ଆଯୁଶ୍ ଚ ତେ ସାଧୋ ଵୃତ୍ତଂ ସ୍ମରସି କିଂ ଚ ଵା । କେନ ଵାଯଂ ନିଵାସସ୍ ତେ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନା
ହେ ସାଧୁ, ତୁମର ବୟସ କେତେ? ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବ ଆଚରଣ କିଛି ମନେ ପକାଅଛ କି? ଏହି ଅବସ୍ଥାନ କିଏ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ହେ ଦୂରଦର୍ଶୀ?
ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛସି ମୁନେ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଇଦଂ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅନୁଦ୍ଵେଗିତଯେଯଂ ନଃ କଥା ଶ୍ରଵ୍ଯା ମହାତ୍ମନା
ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଏହି ଆମର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶାନ୍ତ ଓ ମହାନ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିଧାସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନପ୍ରଭୁପୂଜ୍ଯରୂପା ଆକର୍ଣଯନ୍ତି ଯଦ୍ ଉଦାରଧିଯୋ ମହାନ୍ତଃ । ତେନାଶୁଭଂ ପ୍ରକଥିତେନ ଵିନାଶମ୍ ଏତି ମେଘସ୍ଯ ଦେହଵିଭଵେନ ଯଥାର୍କତାପଃ
ଆପଣଙ୍କ ପରି ତିନି ଲୋକର ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ସେମାନେ ଉଦାର ମନ ନେଇ ଏହି କଥାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତି। ଏପରି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲେ, ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ରବିଙ୍କ ତାପରେ ବଦଳ ଗଳିଯାଏ।
ଅଥ ରାମ ଭୁସୁଣ୍ଡୋ ଽସୌ ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ନ ଜିହ୍ମଧୀଃ । ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରଶ୍ ଶ୍ଯାମଃ ପ୍ରାଵୃଷୀଵ ପଯୋଧରଃ
ତାପରେ, ହେ ରାମ, ସେ ଭୁସୁଣ୍ଡ ନ ଖୁସି ହେଲେ, ନ ମନରେ କୌଣସି ଟେଢ଼ାପନ ଥିଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗରେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶ୍ୟାମ ଥିଲେ, ବର୍ଷାକାଳର ବଦଳ ପରି।
ସ୍ନିଗ୍ଧଗମ୍ଭୀରଵଚନସ୍ ସ୍ମିତପୂର୍ଵାଭିଭାଷଣଃ । କରସ୍ଥପାଲୀଵତଵତ୍ପ୍ରତୋଲିତଜଗତ୍ତ୍ରଯଃ
ତାଙ୍କର କଥା ମୃଦୁ ଓ ଗଭୀର ଥିଲା, ସେ ସ୍ମିତ ମୁହଁରେ କଥା ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ। ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ସେ ମାନେ ତିନି ଲୋକକୁ ମାପୁଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତୃଣଵଦ୍ଦୃଷ୍ଟସକଲଃ ପ୍ରମେଯୀକୃତସଂସୃତିଃ । ଲୋକାଜଵଞ୍ଜଵୀଭାଵେ ଦୃଷ୍ଟେ ଜ୍ଞାତପରାଵରଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଘାସପତ୍ର ପରି ଦେଖିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ସଂସାରକୁ ମାପି ନେଇଥିଲେ। ଏହି ଜଗତର ଅସ୍ଥାୟୀ ସ୍ୱଭାବକୁ ଦେଖି, ସେ ଉଚ୍ଚ ଓ ନିମ୍ନ ସବୁକୁ ଜାଣିଥିଲେ।
ଧୀରସ୍ ସ୍ଥିରସମାକାରୋ ଵିଶ୍ରାନ୍ତ ଇଵ ମନ୍ଦରଃ । ପରିପୂର୍ଣସ୍ ସମଶ୍ ଶୁଦ୍ଧଃ ପୂର୍ଣାର୍ଣଵ ଇଵାହତଃ
ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଓ ଶାନ୍ତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶିଥିଳ ମନ୍ଦର ପର୍ବତ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମ, ଶୁଦ୍ଧ—ଏକ ଅପ୍ରଭାବିତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୁଦ୍ର ପରି।
ପଦଵିଶ୍ରାନ୍ତଧୀଶ୍ ଶାନ୍ତଃ ପରମାନନ୍ଦଘୂର୍ଣିତଃ । ଆଵିର୍ଭାଵତିରୋଭାଵତଜ୍ଜ୍ଞସ୍ ସଂସାରଜନ୍ମିନାମ୍
ତାଙ୍କର ମନ ନିଜ ଅବସ୍ଥାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲା, ଶାନ୍ତ ଓ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ। ସେ ଜଣେଇଥିଲେ କିପରି ସଂସାରରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ ଘଟେ।
ସରଭସଵଚନାଭିରାମରୂପଃ ପ୍ରିଯମଧୁରୋଚିତଚାରୁହୃଦ୍ଯଵାକ୍ଯଃ । ସ୍ଵଯମ୍ ଇଵ ନଵମ୍ ଆସ୍ଥିତଶ୍ ଶରୀରଂ ସକଲଭଯାପହରଃ ପରଃ ପ୍ରକର୍ଷଃ
ତାଙ୍କର କଥା ଉତ୍ସାହଦାୟକ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ, ମଧୁର ଓ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିଲା। ନୂତନ ଦେହ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି, ସେ ସମସ୍ତ ଭୟକୁ ଦୂର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ମହିମାରେ ଥିଲେ।
ଇଦମ୍ ଅମଲଗିରାହ ହାସଶୁଦ୍ଧଂ ମୃଦୁପଦମ୍ ଉଜ୍ଝିତସମ୍ଭ୍ରମଂ କ୍ରମେଣ । କଥଯିତୁମ୍ ଅଖିଲଂ ନିଜଂ ସ୍ଵରୂପଂ ମଧୁର ଇଵ ସ୍ତନିତେନ ମୁଗ୍ଧମେଘଃ
ଏହି ପବିତ୍ର କଥା, ମୃଦୁ ହାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିର୍ମଳ ଭାବରେ ଦୀରେ ଦୀରେ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ଭୟ ଓ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଛାଡ଼ି, ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ଖୋଲି ଦେଉଛି, ଯେପରି ମୃଦୁ ଗର୍ଜନରେ ନିର୍ମଳ ମେଘ ତାହାର ମଧୁରତା ଦେଖାଏ ।
ଅସ୍ତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଞ୍ ଜଗତି ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ ସର୍ଵନାକନିଵାସିନାମ୍ । ଦେଵଦେଵୋ ହରୋ ନାମ ଦେଵଦେଵାଭିପୂଜିତଃ
ଏହି ସଂସାରରେ, ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତା ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ହର, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ।
ଷଟ୍ପଦଶ୍ରେଣିନଯନା ଯସ୍ଯୋଚ୍ଚସ୍ତବକସ୍ତନୀ । ଵିଲାସିନୀ ଶରୀରାର୍ଧେ ଲତା ଚୂତତରୋର୍ ଇଵ
ଯାହାଙ୍କ ଦେହର ଏକ ଅର୍ଧାଂଶରେ ଏକ ଶୋଭାମୟୀ ନାରୀ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଶାରି ଭଳି, ଅତି ଉଚ୍ଚ ଓ ମନୋହର ସ୍ତନ ମାଳା ଭଳି ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ଆମ୍ବ ଗଛରେ ଲତା ଲଗିଥାଏ ।
ହିମହାରସିତା ଯସ୍ଯ ଲହରୀସ୍ତବକୋମ୍ଭିତା । ଆଵେଷ୍ଟିତଜଟାଜୂଟା ଗଙ୍ଗା କୁସୁମମାଲିକା
ଯାହାଙ୍କ ଜଟାରେ ହିମ ପରି ଧଳା ତରଙ୍ଗ ଓ ଫୁଲର ଗୁଛ ଲଗିଥିବା ଗଙ୍ଗା ମାଳା ଗଠିତ ହୋଇ ରହିଛି ।