ଯୋଗଵାସିଷ୍ଠଃ

ଚିରଜୀଵୀତି ଵିଖ୍ଯାତଶ୍ ଚିରଜୀଵିତଯା ତଯା । ଜଗଦ୍ଵିଦିତଦୀର୍ଘାଯୁସ୍ ସ ଭୁସୁଣ୍ଡ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ

ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବାରୁ ସେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ସେ ଭୁସୁଣ୍ଡା ନାମରେ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କରିଛନ୍ତି।

ଯୁଗାଗମାପାଯଦଶାଦର୍ଶନପ୍ରୌଢମାନସଃ । ପ୍ରତିକଲ୍ପଂ ଚ ଗଣଯନ୍ ଖିନ୍ନଶ୍ ଶକ୍ରପରମ୍ପରାମ୍

ଯୁଗର ଆଗମନ ଓ ବିଲୟ ଦେଖିଦେଖି ତାଙ୍କର ମନ ପ୍ରଉଢ ହୋଇଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପରେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଦୀର୍ଘ ଧାରାକୁ ଗଣନା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲେ।

ଜନ୍ମନାଂ ଲୋକପାଲାନାଂ ଶୌରିଶକ୍ରଗରୁତ୍ମତାମ୍ । ସଂସ୍ମର୍ତା ସମତୀତାନାଂ ସୁରାସୁରମହୀଭୃତାମ୍

ସେ ଲୋକପାଳମାନେ—ବିଷ୍ଣୁ, ଇନ୍ଦ୍ର, ଗରୁଡ଼ଙ୍କର ଜନ୍ମକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି। ସେ ପୂର୍ବ ଦିନର ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ଭୂପତିମାନେ କେମିତି ଥିଲେ, ତାହା ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାନ୍ତି।

ପ୍ରସନ୍ନଗମ୍ଭୀରମନାଃ ପେଶଲସ୍ନିଗ୍ଧମୁଗ୍ଧଵାକ୍ । ଅଵକ୍ରଵକ୍ତା ଜ୍ଞାତା ଚ ନିର୍ମମୋ ନିରହଙ୍କୃତିଃ

ଯାହାର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଗଭୀର, କଥା ମୃଦୁ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ସରଳ; ଯିଏ କୌଟିଳ୍ୟ ବିନା କଥା କହେ, ଜ୍ଞାନୀ, ଅସ୍ୱାମୀଭାବ ଓ ଅହଂକାର ରହିତ।

ସୁହୃଦ୍ ଦାନ୍ତସ୍ ତଥା ମିତ୍ରଂ ଭୃତ୍ଯଃ ପୁତ୍ରୋ ଗୁରୁଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସର୍ଵଦା ସର୍ଵଥା ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ସଂସ୍ତଵେ

ସେ ମିତ୍ର, ଦମିତ, ସହଚର, ଦାସ, ପୁଅ, ଶିକ୍ଷକ ଓ ସ୍ୱାମୀ — ସବୁବେଳେ, ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସବୁଠାରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ, ସବୁକିଛିରେ ପ୍ରଶଂସାର ଯୋଗ୍ୟ।

ସୋମ୍ଯଃ ପ୍ରସନ୍ନମଧୁରୋ ରସଵାନ୍ ମହାତ୍ମା ହୃଦ୍ଯସ୍ ସରୋଵର ଇଵାନ୍ତର୍ ଅଖଣ୍ଡଶୈତ୍ଯଃ । ହୃତ୍ପୁଣ୍ଡରୀକକୁହରଵ୍ଯଵହାରଵେତ୍ତା ଗାମ୍ଭୀର୍ଯମ୍ ଅଚ୍ଛମ୍ ଅଜହତ୍ ପ୍ରକଟାଶଯଶ୍ରୀଃ

ସେ ମୃଦୁ, ଶାନ୍ତ, ମଧୁର, ରସସ୍ୱାଦି, ମହାନ୍ତ, ହୃଦୟକର — ଭିତରେ ଏକ ହ୍ରଦ ସଦୃଶ ଅଟୁଟ ଶୀତଳତା ଧାରଣ କରେ; ହୃଦୟର ପଦ୍ମ ଗୁହାର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣିଥାଏ, ତାଙ୍କର ଗଭୀରତା ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଅଚଳ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରକାଶମାନ ଇଚ୍ଛା ସବୁଠାରେ ଦେଖାଯାଏ।

ଅଥ ତସ୍ଯାହମ୍ ଅପତଂ ଦୀପ୍ଯମାନଵପୁଃ ପୁରଃ । କିଞ୍ଚିଦ୍ଵିକ୍ଷୋଭିତସଭଂ ଖାନ୍ ନକ୍ଷତ୍ରମ୍ ଇଵାଚଲେ

ତାପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସାମ୍ନାକୁ ଯାଇଲି, ମୋ ଦେହ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ମଣ୍ଡପକୁ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଅସ୍ଥିର କରିଦେଲି, ଯେପରି ନିର୍ଜନ ଆକାଶରେ ଏକ ତାରା ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଚଞ୍ଚଳତା ଆଣେ।

ଚୁକ୍ଷୋଭ ଵାଯସାସ୍ଥାନନୀଲୋତ୍ପଲସରଃ କ୍ଷଣଂ । ମତ୍ପାତମନ୍ଦଵାତେନ ଭୂକମ୍ପେନେଵ ସାଗରଃ

ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ କାକର ଆଶ୍ରୟ ଥିବା ନୀଳ କମଳ ଝିଲିକୁ, ମୋ ଆଗମନର ହଳୁକା ପବନ ଲାଗି, ଭୂକମ୍ପରେ ସାଗର ଯେପରି ଉତ୍ତେଜିତ ହୁଏ, ସେପରି କମ୍ପିତ ହେଲା।

ଅଶଙ୍କିତମ୍ ଅପି ପ୍ରାପ୍ତାଦ୍ ଦର୍ଶନାତ୍ ସମନନ୍ତରମ୍ । ଭୁସୁଣ୍ଡସ୍ ତୁ ଵସିଷ୍ଠୋ ଽଯଂ ପ୍ରାପ୍ତ ଇତ୍ଯ୍ ଅଵବୁଦ୍ଧଵାନ୍

ମୁଁ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିଲି ବୋଲି ମଧ୍ୟ, ମୋ ପହଞ୍ଚିବା ଓ ଦେଖିବା ସହିତ ସହିତ, ଭୁସୁଣ୍ଡା ତୁରନ୍ତ ବୁଝିଗଲେ—‘ଏହି ବସିଷ୍ଠ ଆସିଛନ୍ତି’।

ପତ୍ତ୍ରପୁଞ୍ଜାତ୍ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୌ ମେଘଶାଵ ଇଵାଚଲାତ୍ । ହେ ମୁନେ ସ୍ଵାଗତମ୍ ଇତି ପ୍ରୋଵାଚ ମଧୁରାକ୍ଷରମ୍

ସେ ପତ୍ରମାଳା ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ନବ ମେଘ ପାହାଡ଼ରୁ ଉଠିଯାଏ, ଏବଂ ମଧୁର କଥାରେ କହିଲେ—‘ମୁନି, ଆପଣଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ’।

ସଙ୍କଲ୍ପମାତ୍ରଜାତାଭ୍ଯାଂ କରାଭ୍ଯାଂ କୁସୁମାଞ୍ଜଲିମ୍ । ମହ୍ଯମ୍ ଆଶୁ ଦଦୌ ବାଲମେଘୋ ହୈମମ୍ ଇଵୋତ୍କରମ୍

କେବଳ ଚିନ୍ତାରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦୁଇ ହାତରେ, ସେ ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଫୁଲର ଏକ ମୁଠି ଦେଲେ, ଯେପରି ନବ ମେଘ ହିମର ଏକ ଗଠି ଦେଇଥାଏ।

ଇଦମ୍ ଆସନମ୍ ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତ୍ଵା ନଵଂ କଲ୍ପତରୁଚ୍ଛଦମ୍ । ଉପନୀତଵତି ତ୍ଯକ୍ତଭୃତ୍ଯେ ଵାଯସନାଯକେ

‘ଏହା ହେଉଛି ଆସନ’ ବୋଲି କହି, ସେ ନୂତନ ଏକ ଆସନ ନେଇଆସିଲେ, ଯାହା ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ବୃକ୍ଷର ଛାୟାରେ ଥିଲା, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ତାଙ୍କର ବାତାସ ସେବକଙ୍କୁ ଚାଲିଯିବାକୁ କହିଦେଇଥିଲେ।

ଭୁସୁଣ୍ଡାନୂତ୍ଥିତେଷ୍ଵ୍ ଈଷଚ୍ଚଲପକ୍ଷେଷୁ ପକ୍ଷିଷୁ । ଉପଵିଷ୍ଟଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାସନୋନ୍ମୁଖଦୃଷ୍ଟିଷୁ

ଭୁସୁଣ୍ଡାଙ୍କ ପକ୍ଷୀମାନେ ହଳକା ଡେଉଁ ହଲାଇ ଉଠିଥିଲେ, ସେମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ ଆସନରେ ବସିଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ସେଇ ଆସନକୁ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଲଗିଥିଲା।

ସସଭାଖଗଵୃନ୍ଦେନ ଭୁସୁଣ୍ଡେନ ସମଂ ତତଃ । ତସ୍ମିନ୍ କଲ୍ପଲତାକୁଞ୍ଜେ ଉପଵିଷ୍ଟୋ ଽହମ୍ ଆସନେ

ତାପରେ, ଭୁସୁଣ୍ଡା ଓ ସଭାର ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀମାନେ ସହିତ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାପୂର୍ଣ୍ଣ ଲତାର କୁଞ୍ଜରେ ସେଇ ଆସନରେ ବସିଲି।

ଅଥ ପାଦ୍ଯାଦି ଦତ୍ତ୍ଵା ସ ଭୁସୁଣ୍ଡସ୍ ତୁଷ୍ଟମାନସଃ । ମାମ୍ ଉଵାଚ ମହାତେଜାସ୍ ସୌହାର୍ଦମଧୁରାକ୍ଷରମ୍

ତାପରେ ଭୁସୁଣ୍ଡା, ତାଙ୍କର ମନ ଖୁସିରେ ଥିବାବେଳେ, ମୋ ପାଖରେ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ, ଏବଂ ମୋତେ ମିତ୍ରତାର ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ, କଥା କହିଲେ।

ଅହୋ ଭଗଵତାସ୍ମାକଂ ପ୍ରସାଦୋ ଦର୍ଶିତଶ୍ ଚିରାତ୍ । ଦର୍ଶନାମୃତସେକେନ ଯତ୍ ସିକ୍ତାସ୍ ସଦ୍ରୁମା ଵଯମ୍

ହେ ପୂଜ୍ୟ, ବହୁତ ଦିନ ପରେ ଆପଣଙ୍କର କୃପା ଆମେ ଦେଖିପାରିଲୁ। ଆପଣଙ୍କର ଦର୍ଶନର ଅମୃତ ବର୍ଷାରେ ଆମେ ଏଠାରେ ଥିବା ଗଛମାନେ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିଜିଗଲୁ।

ମତ୍ପୁଣ୍ଯଚିରସମ୍ଭାରପ୍ରେରିତେନ ତ୍ଵଯାଧୁନା । ମୁନେ ମାନ୍ଯୈକମାନ୍ଯେନ କୁତ ଆଗମନଂ କୃତମ୍

ମୋର ଦୀର୍ଘଦିନର ପୁଣ୍ୟ ଫଳରେ, ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ମାନ୍ୟ ମୁନି, ଆପଣ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଏହି ଆଗମନର କାରଣ କ’ଣ?

କଚ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ମିନ୍ ମହାମୋହେ ଚିରଂ ଵିହରତସ୍ ତଵ । ଅଖଣ୍ଡିତୈଵ ସମତା ସ୍ଥିତା ଚେତସି ପାଵନେ

ଏହି ବଡ଼ ମାୟାରେ ଆପଣ ବହୁତ ଦିନ ରହିଛନ୍ତି, ତଥାପି ଆପଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ମନର ସମତା ଅଖଣ୍ଡ ଅଛି କି?

କିମର୍ଥମ୍ ଅଦ୍ଯାଗମନକ୍ଲେଶେନାତ୍ମା କଦର୍ଥିତଃ । ତ୍ଵଦ୍ଵଚଶ୍ଶ୍ରୋତୁକାମାନାମ୍ ଆଜ୍ଞାଂ ନୋ ଦାତୁମ୍ ଅର୍ହସି

ଆଜି ଏଠାକୁ ଆସିବାର କଷ୍ଟ ନେଇ ଆପଣ ନିଜକୁ କାହିଁକି କ୍ଲେଶିତ କଲେ? ଆମେ ଆପଣଙ୍କର କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।

ତ୍ଵତ୍ପାଦଦର୍ଶନାଦ୍ ଏଵ ସର୍ଵଂ ଜ୍ଞାତଂ ମଯା ମୁନେ । ଯଥାଗମନପୁଣ୍ଯେନ ଵଯମ୍ ଆଯୋଜିତାସ୍ ତ୍ଵଯା

ହେ ମୁନି, ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ, ମୁଁ ସବୁକିଛି ଜାଣିପାରିଛି। ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିବା ଶୁଭ କର୍ମରେ, ଆପଣ ଆମକୁ ଏଠାରେ ଏକତ୍ର କରିଛନ୍ତି।

ଚିରଜୀଵିତଚର୍ଚାଭିର୍ ଵଯଂ ତେ ସ୍ମୃତିମ୍ ଆଗତାଃ । ତେନେମଂ ପାଦପଂ ପାଦୈସ୍ ତ୍ଵଂ ପଵିତ୍ରିତଵାନ୍ ଅଯମ୍

ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରି କରି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କର ସ୍ମୃତିକୁ ପହଞ୍ଚିଛୁ। ଏହିପରି, ଆପଣ ନିଜ ପାଦରେ ଏହି ଗଛକୁ ପବିତ୍ର କରିଛନ୍ତି।

ଜ୍ଞାତତ୍ଵଦାଗମୋ ଽପ୍ଯ୍ ଏଵଂ ତ୍ଵାଂ ପୃଚ୍ଛାମୀହ ଯନ୍ ମୁନେ । ଭଵଦ୍ଵାକ୍ଯାମୃତାସ୍ଵାଦଵାଞ୍ଛା ତତ୍ ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭତେ

ମୁଁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମୁନି। କାରଣ, ଆପଣଙ୍କର ମଧୁର କଥାର ଆସ୍ବାଦ ନେବା ଇଚ୍ଛା ପୁଣି ଜାଗିଉଠେ।

ଇତ୍ଯ୍ ଉକ୍ତଵାନ୍ ଅସୌ ପକ୍ଷୀ ଭୁସୁଣ୍ଡଶ୍ ଚିରଜୀଵିତଃ । ତ୍ରିକାଲାମଲସଂଵେଦୀ ତତ୍ର ପ୍ରୋକ୍ତମ୍ ଇଦଂ ମଯା

ଏଭଳି କହିଥିଲେ ସେ ପୁରାତନ ପକ୍ଷୀ ଭୁସୁଣ୍ଡା, ଯିଏ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ଏବଂ ତିନି କାଳର ଜ୍ଞାନୀ। ସେଠି, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିଥିଲି।

ଵିହଙ୍ଗମମହାରାଜ ସତ୍ଯମ୍ ଏତତ୍ ତ୍ଵଯୋଚ୍ଯତେ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ଅଭ୍ଯାଗତୋ ଽସ୍ମ୍ଯ୍ ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାମ୍ ଏଵ ଚିରଜୀଵିତମ୍

ହେ ପକ୍ଷୀମହାରାଜ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲା, ସେଠି ସତ୍ୟ। ଆଜି ମୁଁ ତୁମକୁ, ଏହି ଦୀର୍ଘାୟୁ ଥିବା ଜଣକୁ, ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛି।

ଆଶୀତଲାନ୍ତଃକରଣୋ ଦିଷ୍ଟ୍ଯା କୁଶଲଵାନ୍ ଅସି । ପତିତୋ ଽସି ନ ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମନ୍ ଭୀଷଣାଂ ଭଵଵାଗୁରାମ୍

ତୁମର ମନ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୀତଳ ଅଛି, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ତୁମେ ଭଲ ଅଛ। ହେ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମା, ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ସଂସାର ଜାଳରେ ପଡ଼ିନାହାଁ।

ତଦ୍ ଏତଂ ସଂଶଯଂ ଛିନ୍ଦ୍ଧି ଭଗଵନ୍ ମମ ତତ୍ତ୍ଵତଃ । କସ୍ମିନ୍ କୁଲେ ଭଵାଞ୍ ଜାତୋ ଜ୍ଞାତଜ୍ଞେଯଃ କଥଂ ଭଵାନ୍

ଏହି ସନ୍ଦେହକୁ ଦୟାକରି ମୋ ପାଇଁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ଦୂର କର। ତୁମେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲ, ଏବଂ କିପରି ତୁମେ ଜ୍ଞାନ ଓ ଜ୍ଞେୟକୁ ଜାଣିଲ?

କିଯଦ୍ ଆଯୁଶ୍ ଚ ତେ ସାଧୋ ଵୃତ୍ତଂ ସ୍ମରସି କିଂ ଚ ଵା । କେନ ଵାଯଂ ନିଵାସସ୍ ତେ ନିର୍ଦିଷ୍ଟୋ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶିନା

ହେ ସାଧୁ, ତୁମର ବୟସ କେତେ? ତୁମେ ତୁମର ପୂର୍ବ ଆଚରଣ କିଛି ମନେ ପକାଅଛ କି? ଏହି ଅବସ୍ଥାନ କିଏ ତୁମ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ହେ ଦୂରଦର୍ଶୀ?

ଯତ୍ ପୃଚ୍ଛସି ମୁନେ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ ଇଦଂ କଥଯାମ୍ଯ୍ ଅହମ୍ । ଅନୁଦ୍ଵେଗିତଯେଯଂ ନଃ କଥା ଶ୍ରଵ୍ଯା ମହାତ୍ମନା

ହେ ମୁନି, ଆପଣ ଯେଉଁପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେ ସବୁ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି। ଏହି ଆମର କଥାବାର୍ତ୍ତା ଶାନ୍ତ ଓ ମହାନ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଶୁଣିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।

ଯୁଷ୍ମଦ୍ଵିଧାସ୍ ତ୍ରିଭୁଵନପ୍ରଭୁପୂଜ୍ଯରୂପା ଆକର୍ଣଯନ୍ତି ଯଦ୍ ଉଦାରଧିଯୋ ମହାନ୍ତଃ । ତେନାଶୁଭଂ ପ୍ରକଥିତେନ ଵିନାଶମ୍ ଏତି ମେଘସ୍ଯ ଦେହଵିଭଵେନ ଯଥାର୍କତାପଃ

ଆପଣଙ୍କ ପରି ତିନି ଲୋକର ଶାସକମାନେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ପୂଜିତ, ସେମାନେ ଉଦାର ମନ ନେଇ ଏହି କଥାକୁ ମନୋଯୋଗରେ ଶୁଣନ୍ତି। ଏପରି ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିଲେ, ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଯେପରି ରବିଙ୍କ ତାପରେ ବଦଳ ଗଳିଯାଏ।