ଅପରିଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମୈଵ ଭ୍ରମତାଂ ସମୁପାଗତଃ । ଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ସୀମାନ୍ତଂ ସର୍ଵସଂଵିଦାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆତ୍ମା ଅପରିଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯମଲମାଲିତା । ଚେତ୍ଯାତୀତାଚ୍ଛତାମ୍ ଏତି ସର୍ଵୋପାଧିଵିଵର୍ଜିତା
ଏହି ଜଗତରେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଚେତନା ଓ ତାହାର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଅପବିତ୍ରତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଚିତ୍ତମାତ୍ରଂ ହି ପୁରୁଷସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ନଷ୍ଟେ ନ ନଶ୍ଯତି । ସ୍ଥିତେ ତିଷ୍ଠତି ନାତ୍ମାଯଂ ଘଟେ ସତି ଯଥାମ୍ବରମ୍
ମନେ ହେଉଛି ପୁରୁଷର ସବୁକିଛି; ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଣିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଏହା ରହିଲେ ସେ ରହେ। ଆତ୍ମା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଘଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛନ୍ ପଶ୍ଯତି ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ସ୍ଥିତଂ ତିଷ୍ଠଞ୍ ଶିଶୁର୍ ଯଥା । ଭାନୁମ୍ ଏଵମ୍ ଇଦଂ ଚେତଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆକୁଲମ୍
ଏକ ଶିଶୁ ଯେପରି ଚଳିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚଳିତ ଦେଖେ ଏବଂ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଥିବା ଭାବେ ଦେଖେ, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ କେବେ ଅସ୍ଥିର କେବେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।
କୋଶକାରଵଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵାସନାନନତନ୍ତୁଭିଃ । ଵେଷ୍ଟଯଂଶ୍ ଚୈଵ ଚେତୋ ଽନ୍ତର୍ ବାଲତ୍ଵାନ୍ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ
ଏକ କୋଶା କିଟେ ଯେପରି ନିଜ ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଘେରି ରଖେ, ମନ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଆଦତ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଭିତରେ ଘେରି ରଖେ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ମନ ହେବାରୁ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ମୌର୍ଖ୍ଯମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଘନତାମ୍ ଆଗତଂ ସଦଵସ୍ଥିତମ୍ । ସ୍ଥାଵରାଦିତନୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କୀଦୃଶଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ଏତେ ଘନ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ମନ ଜଡ଼ ଦେହ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଅବସ୍ଥା କେମିତି ହୁଏ?
ଅମନସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନସ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଅପି ଵିଚ୍ଯୁତମ୍ । ତଟସ୍ଥଂ ରୂପମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତୈଷା ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚିତ୍
ଯେତେବେଳେ 'ମନ ନଥିବା' ଅବସ୍ଥା ଆସିନଥାଏ, ଏବଂ ମନ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରୁ ବିମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଚେତନା ଏକ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
ସୁପ୍ତପୁର୍ଯଷ୍ଟକା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ଦୁଃଖଦାଯିନୀ । ମୂକାନ୍ଧଜଡଵତ୍ ତତ୍ର ସତ୍ତାମାତ୍ରେଣ ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁଠାରେ ସୁପ୍ତିର ଆଠଟି ରୂପ ଥିବା ସହର ରହିଛି, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ ଚେତନା କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ ରହେ, ଯେପରି ଗୁଙ୍ଗା, ଅନ୍ଧା କିମ୍ବା ଜଡ଼ ଲୋକ ରହନ୍ତି।
ସତ୍ତାଦ୍ଵୈତତଯା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚିତ୍ । ତତ୍ରାଦୂରସ୍ଥିତାଂ ମୁକ୍ତିଂ ମନ୍ଯେ ଵେଦ୍ଯଵିଦାଂ ଵର
ଯେଉଁଠାରେ ଚେତନା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ, ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତିକୁ ଏକଦମ ନିକଟରେ ବୋଲି ଭାବେ।
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ଵିଚାର୍ଯେଦଂ ଯଥାଵସ୍ତ୍ଵଵଲୋକନାତ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯବୋଧୋ ଯସ୍ ସ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚେଦ୍ ଅନନ୍ତକଃ
ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହିଥିରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଯେଉଁ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ, ଯଦି ସେଠାରେ ଶେଷ ନାହିଁ, ସେଇ ମୁକ୍ତି।
ପରିଜ୍ଞାଯ ପରିତ୍ଯାଗୋ ଵାସନାନାଂ ଯ ଉତ୍ତମଃ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯରୂପତ୍ଵଂ ତତ୍ କୈଵଲ୍ଯପଦଂ ଵିଦୁଃ
ବିବେକର ଆଧାରରେ ଜନ୍ମଜାତ ଆକାଂକ୍ଷାଗୁଡିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ବିରାଗ ଆସେ, ଏହି ବିରାଗ ଏକତ୍ୱର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଏ; ଏହିଠିକୁ ମୁକ୍ତିର ପଦ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଏ।
ଵିଚାର୍ଯାର୍ଯୈସ୍ ସହାଲୋକ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମଭାଵନାତ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯନିଷ୍ଠତ୍ଵଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଵିଦୁଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରିବା ସହ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗରେ ବିଚାର କରି, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଏକା ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ଏହିଅବସ୍ଥାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଅନ୍ତସ୍ ସୁପ୍ତା ସ୍ଥିତା ମନ୍ଦା ଯତ୍ର ବୀଜ ଇଵାଙ୍କୁରଃ । ଵାସନା ତତ୍ ସୁଷୁପ୍ତତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ଜନ୍ମପ୍ରଦଂ ପୁନଃ
ମନର ଭିତରେ ଯେଉଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛି, ଏହା ଗୁଡିକ ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମାନେ ଗୋଟିଏ ମାଞ୍ଜିର ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍କୁର ଭଳି; ଏହି ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହା ପୁନଃ ଜନ୍ମର କାରଣ।
ଅନ୍ତସ୍ ସଂଲୀନମନନଂ ପରିତସ୍ ସୁପ୍ତଵାସନମ୍ । ସୁଷୁପ୍ତଂ ଜଡଧର୍ମାପି ଜନ୍ମଦୁଃଖଶତପ୍ରଦମ୍
ମନର ଭିତରେ ଚିନ୍ତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ଓ ଚାରିପାଖରେ ନିଦ୍ରାର ଆକାଂକ୍ଷା ବ୍ୟାପି ରହିଲେ, ସେଠି ଏହାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା କୁହାଯାଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜଡ ଭାବର ହୋଇଥାଏ ଓ ଏହା ଜନ୍ମ ଦୁଃଖର ଅନେକ ଗୁଣା ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଥାଵରାଦଯ ଏତେ ହି ସମସ୍ତା ଜଡଧର୍ମିଣଃ । ସୁଷୁପ୍ତପଦମ୍ ଆରୂଢା ଜନ୍ମଯୋଗ୍ଯାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅଚଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଡ ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ପହଞ୍ଚି, ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ।
ଯଥା ବୀଜେଷୁ ପୁଷ୍ପାଣି ମୃଦୋ ରାଶୌ ଯଥା ଘଟାଃ । ତଥାନ୍ତସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ସାଧୋ ସ୍ଥାଵରେଷୁ ସ୍ଵଵାସନାଃ
ଯେପରି ମାଞ୍ଜାର ମାନେ ମାଞ୍ଜା ମାଞ୍ଜାରେ ଫୁଲ ଥାଏ, ମାଟି ଗୁଡିକୁ ଏକଠା କରି ମାଟି ମାଞ୍ଜା ତିଆରି ହୁଏ, ସେପରି ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଭିନିବେଶ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ।
ଯତ୍ରାସ୍ତି ଵାସନାବୀଜଂ ତତ୍ ସୁଷୁପ୍ତଂ ନ ସିଦ୍ଧଯେ । ନିର୍ବୀଜା ଵାସନା ଯତ୍ର ତତ୍ ତୁର୍ଯଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଠି ଅଭିନିବେଶର ମାଞ୍ଜା ଅଛି, ସେଠି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସଫଳତା ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ଅଭିନିବେଶ ମାଞ୍ଜା ନାହିଁ, ସେଠି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ଯାହା ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ ।
ଵାସନାଯାସ୍ ତଥା ଵହ୍ନେର୍ ଋଣଵ୍ଯାଧିଦ୍ଵିଷାମ୍ ଅପି । ସ୍ନେହଵୈରଵିଷାଣାଂ ଚ ଶେଷସ୍ ସ୍ଵଲ୍ପୋ ଽପି ବାଧତେ
ଅଭିନିବେଶର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଋଣ, ରୋଗ, ଶତ୍ରୁତା, ବିଷ ଭଳି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ ।
ନିର୍ଦଗ୍ଧଵାସନାବୀଜସ୍ ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯରୂପଵାନ୍ । ସଦେହୋ ଵା ଵିଦେହୋ ଵା ନ ଭୂଯୋ ଦୁଃଖଭାଗ୍ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛାର ମୂଳ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ସତ୍ତାର ସାର ରୂପେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଶରୀର ସହିତ କିମ୍ବା ଶରୀର ବିନା, ପୁନିଥରେ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।
ଚିଚ୍ଛକ୍ତିର୍ ଵାସନାବୀଜରୂପିଣୀ ସ୍ଵାପଧର୍ମିଣୀ । ସ୍ଥିତା ରସତଯା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଥାଵରାଦିଷୁ ଵସ୍ତୁଷୁ
ଚେତନାର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଇଚ୍ଛାର ମୂଳ ରୂପେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ସବୁବେଳେ ଅଚଳ ଠାରୁ ଚଳ ଯାଏଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ମଧ୍ୟରେ ସାର ଭାବରେ ରହିଥାଏ।
ବୀଜେଷୂଲ୍ଲାସରୂପେଣ ଜାଡ୍ଯେନ ଜଡରୂପିଷୁ । ଦ୍ରଵେଷୁ ଦ୍ରଵଭାଵେନ କାଠିନ୍ଯେନେତରେଷୁ ଚ
ବିଉରେ ଅଙ୍କୁର ହେବାର ଶକ୍ତି ଭାବେ, ଜଡ ଜିନିଷରେ ଜଡତା ଭାବେ, ତରଳରେ ତରଳତା ଭାବେ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରେ କଠିନତା ଭାବେ ଏହି ଶକ୍ତି ଅବସ୍ଥିତ।
ଭସ୍ମନ୍ଯ୍ ଅଥାଦିତ୍ଯରୁଚୌ ପାଂସୁଷ୍ଵ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅଣୁରୂପିଣୀ । ଅସିତେଷୁ ତଲସ୍ଥିତ୍ଯା ଶିତଧାରତଯାସିଷୁ
ଛାରରେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ, ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଭାବେ, ଧୂଳିରେ ଅଣୁତ୍ୱ ଭାବେ, ଅନ୍ଧକାରରେ ତଳେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବା ଭାବେ ଏବଂ ତଳୱାରରେ ଧାର ଭାବେ ଏହି ଶକ୍ତି ରହିଛି।
ଆତ୍ମଶକ୍ତିଃ ପଦାର୍ଥେଷୁ ଘଟାଵଟପଟାଦିଷୁ । ସର୍ଵତ୍ର ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯଂ ରୂପମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି
ଏହି ଆତ୍ମଶକ୍ତି ଘଡ଼ା, ଗୁହା, କପଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ରୂପ ନେଇ ସବୁଠି ବ୍ୟାପି ରହିଛି।
ଇତୀଯମ୍ ଅଖିଲାଂ ଦୃଶ୍ଯଦଶାମ୍ ଆଦାଯ ସଂସ୍ଥିତା । ଯଥା ଘନପଟା ପ୍ରାଵୃଡ୍ ଅମ୍ବରାଲମ୍ବିନୀ ତଥା
ଏହିପରି, ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଜଗତକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଏହା ଏକ ସ୍ଥିତିରେ ରହିଛି, ଯେପରି ଭାରି ମେଘ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଋତୁରେ ଆକାଶରେ ଲଟକି ରହେ।
ସ୍ଵରୂପମ୍ ଅସ୍ଯାଶ୍ ଚୈଵୈତତ୍ କଥିତଂ ପ୍ରଵିଚାରିତମ୍ । ଅସର୍ଵଂ ସର୍ଵତୋ ଵ୍ଯାପି ସଦ୍ ଇଵାସନ୍ମଯାତ୍ମକମ୍
ଏହାର ସ୍ବରୂପ ଏଭଳି ବିବର୍ଣ୍ତିତ ଓ ବିଚାର କରାଯାଇଛି; ଏହା ସମସ୍ତ ନୁହେଁ, ତଥାପି ସବୁଠି ବ୍ୟାପି ରହିଛି, ଯେପରି ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରୂପ।
ଆତ୍ମଦୃଷ୍ଟିର୍ ଅଦୃଷ୍ଟୈଷା ସଂସୃତିଭ୍ରମଦାଯିନୀ । ଦୃଷ୍ଟା ସତୀ ସମଗ୍ରାଣାଂ ଦୁଃଖାନାଂ କ୍ଷଯକାରିଣୀ
ଆତ୍ମର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖିବାକୁ ନାହିଁ, ତଥାପି ଏହା ସଂସାରର ଭ୍ରମଣର କାରଣ; ଯେତେବେଳେ ଏହା ସତ୍ୟରେ ଦେଖାଯାଏ, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖର ନାଶ କରେ।
ଅସ୍ଯାସ୍ ତ୍ଵ୍ ଅଦର୍ଶନଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । ଅଵିଦ୍ଯା ହି ଜଗଦ୍ଧେତୁସ୍ ତତସ୍ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହାର ଦର୍ଶନ ନ ହେବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ଅଜ୍ଞାନ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ଏହି ଅଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର କାରଣ, ଏହାରୁ ସବୁକିଛି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
ଅଵିଦ୍ଯା ରୂପରହିତା ଯାଵଦ୍ ଏଵାଵଲୋକ୍ଯତେ । ତାଵଦ୍ ଏଵ ଗଲତ୍ଯ୍ ଆଶୁ ତୁହିନାଣୁର୍ ଯଥାତପେ
ଅଜ୍ଞାନ ଯେଉଁଠି ରୂପହୀନ, ତାହାକୁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଖାଯାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଥାଏ; ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକରେ ତୁଷାର କଣିକା ଶୀଘ୍ର ଗଳିଯାଏ, ସେପରି।
ଯଥା ନରୋ ଗଲନ୍ନିଦ୍ରୋ ଯାଵତ୍ କଲନଯା ମନାକ୍ । ଵିମୃଶତ୍ଯ୍ ଆଶଯଂ ତାଵନ୍ ନିଦ୍ରା ତସ୍ଯ ଵିଲୀଯତେ
ଯେପରି ଜଣେ ମଣିଷ ଘୁମ୍ ଆସୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ମନ ଥୋଡ଼ା ଅନ୍ତର୍ଦ୍ଦୃଷ୍ଟି କରିଲେ, ସେ ଘୁମ୍ ହେଲେ ହିଁ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ—
ତଥା କୀଦୃଗ୍ ଅଵସ୍ତ୍ଵ୍ ଏତଦ୍ ଇତି ଯାଵଦ୍ ଵିକଲ୍ପ୍ଯତେ । ଅଵିଦ୍ଯା କ୍ଷୀଯତେ ତାଵଦ୍ ଆଲୋକେନାନ୍ଧତା ଯଥା
ସେପରି, 'ଏହି ଅସତ୍ୟ ଜିନିଷ କଣ?' ବୋଲି ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଜ୍ଞାନ କ୍ଷୟ ହୁଏ; ଯେପରି ଆଲୋକ ଆସିଲେ ଅନ୍ଧକାର ଅପସାରିଯାଏ।