ସୂର୍ଯକାନ୍ତେ ଯଥା ଵହ୍ନିର୍ ଯଥା କ୍ଷୀରେ ଘୃତଂ ତଥା । ତତ୍ରେଦଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଦେଶକାଲକ୍ରମୋଦଯମ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ମଣିରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, କିମ୍ବା ଦୁଧରେ ଘୃତ ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ସବୁକିଛି ଦେଶ, କାଳ ଓ କ୍ରମ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ଯଥା ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗା ଅନଲାଦ୍ ଯଥା ଭାସୋ ଦିଵାକରାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ ତଥେମା ନିର୍ଯାନ୍ତି ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯସ୍ ସଂଵିଦସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ତୁଣ୍ଡିକା ଉଠେ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ କିରଣ ଝରେ, ସେପରି ସେଠାରୁ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେତନାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥାମ୍ଭୋଧିସ୍ ତରଙ୍ଗାଣାଂ ଯଥାମଲମଣିସ୍ ତ୍ଵିଷାମ୍ । କୋଶୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତାନାଂ ତଥା ତତ୍ ସଂଵିଦାଂ ତ୍ଵିଷାମ୍
ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରୁ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ, କିମ୍ବା ନିର୍ମଳ ମଣିରୁ ଆଲୋକ ବିକୀରଣ ହୁଏ, ସେପରି ସେ ଅନେକ ଚେତନାର ଅନନ୍ତ କିରଣର ସ୍ଥାୟୀ ମୂଳସ୍ରୋତ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସର୍ଵଵସ୍ତୂନାଂ ତଦ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵଦୈଵାଵିନାଶାତ୍ମ କୁମ୍ଭାନାଂ ଗଗନଂ ଯଥା
ସେ ସବୁ ବସ୍ତୁର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଯେପରି ଘଡ଼ାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଆକାଶ ଅଛି।
ଯଥା ମଣେର୍ ଅଯସ୍ସ୍ପନ୍ଦେଷ୍ଵ୍ ଅଯସ୍କାନ୍ତସ୍ଯ କର୍ତୃତା । ଅକର୍ତୁର୍ ଏଵ ହି ତଥା କର୍ତୃତା ତସ୍ଯ କଲ୍ପ୍ଯତେ
ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ନିଜେ କିଛି କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋହା ଟାଣିବା ଶକ୍ତି ତାହାକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁଠି କିଛି କରିବା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରୁଛି ବୋଲି ଭାବାଯାଏ।
ମଣିସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେଣ ଯଥାଯସ୍ ସ୍ପନ୍ଦତେ ଜଡମ୍ । ତତ୍ସତ୍ତଯା ତଥୈଵାଯଂ ଦେହଶ୍ ଚୋପତ୍ଯ୍ ଅଚିଦ୍ଵପୁଃ
ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ନିକଟରେ ଥିଲେ ଅଜଡ଼ ଲୋହା ଆପଣେ ଆପଣେ ଚଳିଯାଏ, ସେପରି ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଡ଼ ଦେହ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତଂ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଜଗଦେକବୀଜେ ଚିନ୍ନାମ୍ନି ସଂଵିଦ୍ ଇତି କଲ୍ପିତକଲ୍ପନେ ଚ । ଲୋଲୋର୍ମିଜାଲମ୍ ଇଵ ଵାରିଣି ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଖାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅରୂପଵତି ଯତ୍ର ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତି
ଯେଉଁଠି 'ଚେତନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଏକମାତ୍ର ମୂଳ, ସେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି; ଏହି କଳ୍ପନାର ଆଧାରରେ, ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଯେପରି, ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଅକାର ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭାବେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି କିଛି ନଥାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଭୂତତାଂ ଯାତଂ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଵିଦ୍ଧି ହେ
ସେଉଁଠୁ, ଏହି ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକଥିରେ କିଛି ନୁହେଁ; ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖୁଛ, ତାହା କିଛି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଏହି କଥା ଜାଣ।
ତତ୍ର କାଚିନ୍ ନ କଲନା ଭାଵାଭାଵମଯାତ୍ମିକା । ତଦ୍ ଇଦଂ ରାମ ଜୀଵାଦି ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ କିମ୍ ଈହସେ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ, ଯାହାର ଗଠନ ଅଛି କି ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବିବାରେ ଆସେ। ଏହିପରି, ରାମ, ଏହି ସମସ୍ତ—ଜୀବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସବୁ ଅର୍ଥହୀନ; ତେଣୁ କାହିଁକି ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?
ସୁବୁଦ୍ଧୋ ଽଯମ୍ ଅସାଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଇତି ଯୋ ଵ୍ଯପଦିଶ୍ଯତେ । ନ ତଂ ଲଭାମହେ ସର୍ପଂ ରଜ୍ଜୁସର୍ପଭ୍ରମାଦ୍ ଇଵ
ଯାହାକୁ 'ଏହି ଭିତରରେ ଜାଗୃତ ଅଛି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଆମେ କିଛି ମିଳୁନାହିଁ—ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ଦେଖିବା ଭ୍ରମରେ ସାପ ମିଳେନାହିଁ।
ଅପରିଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମୈଵ ଭ୍ରମତାଂ ସମୁପାଗତଃ । ଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ସୀମାନ୍ତଂ ସର୍ଵସଂଵିଦାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆତ୍ମା ଅପରିଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯମଲମାଲିତା । ଚେତ୍ଯାତୀତାଚ୍ଛତାମ୍ ଏତି ସର୍ଵୋପାଧିଵିଵର୍ଜିତା
ଏହି ଜଗତରେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଚେତନା ଓ ତାହାର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଅପବିତ୍ରତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଚିତ୍ତମାତ୍ରଂ ହି ପୁରୁଷସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ନଷ୍ଟେ ନ ନଶ୍ଯତି । ସ୍ଥିତେ ତିଷ୍ଠତି ନାତ୍ମାଯଂ ଘଟେ ସତି ଯଥାମ୍ବରମ୍
ମନେ ହେଉଛି ପୁରୁଷର ସବୁକିଛି; ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଣିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଏହା ରହିଲେ ସେ ରହେ। ଆତ୍ମା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଘଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛନ୍ ପଶ୍ଯତି ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ସ୍ଥିତଂ ତିଷ୍ଠଞ୍ ଶିଶୁର୍ ଯଥା । ଭାନୁମ୍ ଏଵମ୍ ଇଦଂ ଚେତଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆକୁଲମ୍
ଏକ ଶିଶୁ ଯେପରି ଚଳିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚଳିତ ଦେଖେ ଏବଂ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଥିବା ଭାବେ ଦେଖେ, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ କେବେ ଅସ୍ଥିର କେବେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।
କୋଶକାରଵଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵାସନାନନତନ୍ତୁଭିଃ । ଵେଷ୍ଟଯଂଶ୍ ଚୈଵ ଚେତୋ ଽନ୍ତର୍ ବାଲତ୍ଵାନ୍ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ
ଏକ କୋଶା କିଟେ ଯେପରି ନିଜ ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଘେରି ରଖେ, ମନ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଆଦତ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଭିତରେ ଘେରି ରଖେ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ମନ ହେବାରୁ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ମୌର୍ଖ୍ଯମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଘନତାମ୍ ଆଗତଂ ସଦଵସ୍ଥିତମ୍ । ସ୍ଥାଵରାଦିତନୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କୀଦୃଶଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ଏତେ ଘନ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ମନ ଜଡ଼ ଦେହ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଅବସ୍ଥା କେମିତି ହୁଏ?
ଅମନସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନସ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଅପି ଵିଚ୍ଯୁତମ୍ । ତଟସ୍ଥଂ ରୂପମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତୈଷା ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚିତ୍
ଯେତେବେଳେ 'ମନ ନଥିବା' ଅବସ୍ଥା ଆସିନଥାଏ, ଏବଂ ମନ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରୁ ବିମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଚେତନା ଏକ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
ସୁପ୍ତପୁର୍ଯଷ୍ଟକା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ଦୁଃଖଦାଯିନୀ । ମୂକାନ୍ଧଜଡଵତ୍ ତତ୍ର ସତ୍ତାମାତ୍ରେଣ ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁଠାରେ ସୁପ୍ତିର ଆଠଟି ରୂପ ଥିବା ସହର ରହିଛି, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ ଚେତନା କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ ରହେ, ଯେପରି ଗୁଙ୍ଗା, ଅନ୍ଧା କିମ୍ବା ଜଡ଼ ଲୋକ ରହନ୍ତି।
ସତ୍ତାଦ୍ଵୈତତଯା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚିତ୍ । ତତ୍ରାଦୂରସ୍ଥିତାଂ ମୁକ୍ତିଂ ମନ୍ଯେ ଵେଦ୍ଯଵିଦାଂ ଵର
ଯେଉଁଠାରେ ଚେତନା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ, ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତିକୁ ଏକଦମ ନିକଟରେ ବୋଲି ଭାବେ।
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ଵିଚାର୍ଯେଦଂ ଯଥାଵସ୍ତ୍ଵଵଲୋକନାତ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯବୋଧୋ ଯସ୍ ସ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚେଦ୍ ଅନନ୍ତକଃ
ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହିଥିରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଯେଉଁ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ, ଯଦି ସେଠାରେ ଶେଷ ନାହିଁ, ସେଇ ମୁକ୍ତି।
ପରିଜ୍ଞାଯ ପରିତ୍ଯାଗୋ ଵାସନାନାଂ ଯ ଉତ୍ତମଃ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯରୂପତ୍ଵଂ ତତ୍ କୈଵଲ୍ଯପଦଂ ଵିଦୁଃ
ବିବେକର ଆଧାରରେ ଜନ୍ମଜାତ ଆକାଂକ୍ଷାଗୁଡିକୁ ପ୍ରତ୍ୟାଗ କରିବାରେ ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ବିରାଗ ଆସେ, ଏହି ବିରାଗ ଏକତ୍ୱର ଅବସ୍ଥାକୁ ନେଇଯାଏ; ଏହିଠିକୁ ମୁକ୍ତିର ପଦ ଭାବରେ ବୁଝାଯାଏ।
ଵିଚାର୍ଯାର୍ଯୈସ୍ ସହାଲୋକ୍ଯ ଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମଭାଵନାତ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯନିଷ୍ଠତ୍ଵଂ ଯତ୍ ତଦ୍ ବ୍ରହ୍ମ ପରଂ ଵିଦୁଃ
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରିବା ସହ ଉତ୍ତମ ସଙ୍ଗରେ ବିଚାର କରି, ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଏକା ଅସ୍ତିତ୍ୱରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେଠି ଏହିଅବସ୍ଥାକୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ।
ଅନ୍ତସ୍ ସୁପ୍ତା ସ୍ଥିତା ମନ୍ଦା ଯତ୍ର ବୀଜ ଇଵାଙ୍କୁରଃ । ଵାସନା ତତ୍ ସୁଷୁପ୍ତତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧି ଜନ୍ମପ୍ରଦଂ ପୁନଃ
ମନର ଭିତରେ ଯେଉଁ ଆକାଂକ୍ଷା ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଛି, ଏହା ଗୁଡିକ ଗୁପ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମାନେ ଗୋଟିଏ ମାଞ୍ଜିର ମଧ୍ୟରେ ଅଙ୍କୁର ଭଳି; ଏହି ଆକାଂକ୍ଷାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଏହା ପୁନଃ ଜନ୍ମର କାରଣ।
ଅନ୍ତସ୍ ସଂଲୀନମନନଂ ପରିତସ୍ ସୁପ୍ତଵାସନମ୍ । ସୁଷୁପ୍ତଂ ଜଡଧର୍ମାପି ଜନ୍ମଦୁଃଖଶତପ୍ରଦମ୍
ମନର ଭିତରେ ଚିନ୍ତା ଶାନ୍ତ ହୋଇଯିବା ଓ ଚାରିପାଖରେ ନିଦ୍ରାର ଆକାଂକ୍ଷା ବ୍ୟାପି ରହିଲେ, ସେଠି ଏହାକୁ ଗଭୀର ନିଦ୍ରା କୁହାଯାଏ; ଏହି ଅବସ୍ଥା ଜଡ ଭାବର ହୋଇଥାଏ ଓ ଏହା ଜନ୍ମ ଦୁଃଖର ଅନେକ ଗୁଣା ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ଥାଵରାଦଯ ଏତେ ହି ସମସ୍ତା ଜଡଧର୍ମିଣଃ । ସୁଷୁପ୍ତପଦମ୍ ଆରୂଢା ଜନ୍ମଯୋଗ୍ଯାଃ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଏହି ସମସ୍ତ ଅଚଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଜଡ ଗୁଣରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି । ସେମାନେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ପହଞ୍ଚି, ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି ।
ଯଥା ବୀଜେଷୁ ପୁଷ୍ପାଣି ମୃଦୋ ରାଶୌ ଯଥା ଘଟାଃ । ତଥାନ୍ତସ୍ ସଂସ୍ଥିତାସ୍ ସାଧୋ ସ୍ଥାଵରେଷୁ ସ୍ଵଵାସନାଃ
ଯେପରି ମାଞ୍ଜାର ମାନେ ମାଞ୍ଜା ମାଞ୍ଜାରେ ଫୁଲ ଥାଏ, ମାଟି ଗୁଡିକୁ ଏକଠା କରି ମାଟି ମାଞ୍ଜା ତିଆରି ହୁଏ, ସେପରି ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅଭିନିବେଶ ଭିତରେ ଲୁଚି ରହିଥାଏ ।
ଯତ୍ରାସ୍ତି ଵାସନାବୀଜଂ ତତ୍ ସୁଷୁପ୍ତଂ ନ ସିଦ୍ଧଯେ । ନିର୍ବୀଜା ଵାସନା ଯତ୍ର ତତ୍ ତୁର୍ଯଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଠି ଅଭିନିବେଶର ମାଞ୍ଜା ଅଛି, ସେଠି ଗଭୀର ନିଦ୍ରା ଅଛି, କିନ୍ତୁ ସଫଳତା ନାହିଁ । ଯେଉଁଠି ଅଭିନିବେଶ ମାଞ୍ଜା ନାହିଁ, ସେଠି ଚତୁର୍ଥ ଅବସ୍ଥା ଅଛି, ଯାହା ସଫଳତା ଦେଇଥାଏ ।
ଵାସନାଯାସ୍ ତଥା ଵହ୍ନେର୍ ଋଣଵ୍ଯାଧିଦ୍ଵିଷାମ୍ ଅପି । ସ୍ନେହଵୈରଵିଷାଣାଂ ଚ ଶେଷସ୍ ସ୍ଵଲ୍ପୋ ଽପି ବାଧତେ
ଅଭିନିବେଶର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଅଗ୍ନି, ଋଣ, ରୋଗ, ଶତ୍ରୁତା, ବିଷ ଭଳି ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ଏକାଉଁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଇଥାଏ ।
ନିର୍ଦଗ୍ଧଵାସନାବୀଜସ୍ ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯରୂପଵାନ୍ । ସଦେହୋ ଵା ଵିଦେହୋ ଵା ନ ଭୂଯୋ ଦୁଃଖଭାଗ୍ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଇଚ୍ଛାର ମୂଳ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ସେଉଁଠି ସତ୍ତାର ସାର ରୂପେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିବା ଲୋକ, ଶରୀର ସହିତ କିମ୍ବା ଶରୀର ବିନା, ପୁନିଥରେ ଦୁଃଖର ଅନୁଭବ କରେନାହିଁ।
ଚିଚ୍ଛକ୍ତିର୍ ଵାସନାବୀଜରୂପିଣୀ ସ୍ଵାପଧର୍ମିଣୀ । ସ୍ଥିତା ରସତଯା ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଥାଵରାଦିଷୁ ଵସ୍ତୁଷୁ
ଚେତନାର ଶକ୍ତି, ଯାହା ଇଚ୍ଛାର ମୂଳ ରୂପେ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେ ସବୁବେଳେ ଅଚଳ ଠାରୁ ଚଳ ଯାଏଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷର ମଧ୍ୟରେ ସାର ଭାବରେ ରହିଥାଏ।