ପଯସ୍ତରଙ୍ଗଯୋର୍ ଐକ୍ଯଂ ଯଥୈଵ ପରମାର୍ଥତଃ । ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଦୃଶୋର୍ ଐକ୍ଯଂ ତଥୈଵ ପରମାର୍ଥତଃ
ପାଣି ଓ ତରଙ୍ଗ ସତ୍ୟରେ ଏକ; ଏଭଳି ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଏକ।
ନାଵିଦ୍ଯାତ୍ଵଂ ନ ଵିଦ୍ଯାତ୍ଵମ୍ ଇହ କିଞ୍ଚନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଦୃଶୌ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦ୍ ଅସ୍ତୀହ ତଦ୍ ଅସ୍ତି ହି
ଏଠାରେ ନ ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି, ନ ଜ୍ଞାନ ଅଛି; ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଭାବକୁ ଛାଡି ଯାହା ଅଛି, ସେଇ ଏଠାରେ ସତ୍ୟ।
ପ୍ରତିଯୋଗିଵ୍ଯଵଚ୍ଛେଦଵଶାଦ୍ ଏତେ ରଘୂଦ୍ଵହ । ଵିଦ୍ଯାଵିଦ୍ଯାଦୃଶୌ ନ ସ୍ତଶ୍ ଶେଷେ ବଦ୍ଧପଦୋ ଭଵ
ହେ ରଘୁବଂଶୀ, ଜ୍ଞାନ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଏକାଉଁଠି ଅନ୍ୟଟିକୁ ବାଦ ଦେଇ ଅଛନ୍ତି; ଯେତେବେଳେ ସବୁ ଅନ୍ୟ କଥା ଛାଡ଼ି ଦିଅ, ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଟୁଟ ରୁହ।
ନାଵିଦ୍ଯାସ୍ତି ନ ଵିଦ୍ଯାସ୍ତି କୃତଂ କଲ୍ପନଯାନଯା । କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତି ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଯଚ୍ ଚିତ୍ସଂଵିଦ୍ ଇତି ତତ୍ ସ୍ଥିତମ୍
ଏଠାରେ ନ ଅଜ୍ଞାନ ଅଛି, ନ ଜ୍ଞାନ ଅଛି; ଏହି ଭାବନା ଶେଷ ହେଉ। ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେ କିଛି କିମ୍ବା କିଛି ନୁହେଁ—ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନା ଏକାଟିଏ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ।
ତଦ୍ ଏଵାଵିଦିତାଭାସଂ ସଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତଂ । ଵିଦିତଂ ସତ୍ ତଦ୍ ଏଵେଦମ୍ ଅଵିଦ୍ଯାକ୍ଷଯସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍
ଯାହା ଅଜ୍ଞାନର ଅନୁଭୂତି ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଏ, ସେଠିକୁ 'ଅଜ୍ଞାନ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯାହା ଜଣାପଡ଼ିଛି, ସେଠିଏଁ ଏଠାରେ 'ଅଜ୍ଞାନ ନାଶ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ।
ଵିଦ୍ଯାଭାଵାଦ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଖ୍ଯା ମିଥ୍ଯୈଵୋଦେତି କଲ୍ପନା । ମିଥସ୍ ସତ୍ତୈତଯୋର୍ ଅନ୍ତେ ଛାଯାତାପଦୃଶୋର୍ ଇଵ
ଜ୍ଞାନ ନଥିବାରୁ 'ଅଜ୍ଞାନ' ବୋଲି ଯେଉଁ ଧାରଣା ଉପଜେ, ସେଟି ମିଥ୍ୟା; ଶେଷରେ, ଏହି ଦୁଇଟିର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଛାୟା ଓ ଧୂପର ସମ୍ପର୍କ ପରି ଅଛି।
ଅଵିଦ୍ଯାଯାଂ ତୁ ଲୀନାଯାଂ କ୍ଷଣାଦ୍ ଦ୍ଵେ ଏଵ କଲ୍ପନେ । ଏତେ ରାଘଵ ଲୀଯେତେ ଅଵାଚ୍ଯଂ ପରିଶିଷ୍ଯତେ
ହେ ରାଘବ, ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ହରାଯାଏ, ସେଇ ସମୟରେ ଏହି ଦୁଇଟି ଧାରଣା ତୁରନ୍ତ ହରାଯାଏ; ଶେଷରେ କେବଳ କହିପାରିବାକୁ ଅସମ୍ଭବ ଏକ ଅବସ୍ଥା ରହିଯାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯାସଙ୍କ୍ଷଯାତ୍ କ୍ଷୀଣେ ଵିଦ୍ଯାପକ୍ଷେ ଽପି ରାଘଵ । ଯଚ୍ ଛିଷ୍ଟଂ ତନ୍ ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଵା କିଞ୍ଚିଦ୍ ଵାପୀଦମ୍ ଆତତମ୍
ହେ ରାଘବ, ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜ୍ଞାନର ଅଂଶ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଯାହା ରହିଯାଏ, ସେଟି କିଛି ନୁହେଁ ବା ଏହି ବିସ୍ତୃତ ଜଗତ୍ ହିଁ ଅଟୁଟ ରହିଯାଏ।
ତତ୍ରେଦଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚନ ଦୃଶ୍ଯତେ । ଵଟସ୍ ସ୍ଵଵଟଧାନାଯାମ୍ ଇଵ ପୁଷ୍ପଫଲାଦିମାନ୍
ଏଠାରେ ସବୁକିଛି ଦେଖାଯାଏ ବୋଲି ଲାଗେ, କିନ୍ତୁ ଆସଲରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ—ଯେପରିକି ବଟବୃକ୍ଷ ତାହାର ଗୁଟିକା ଭିତରେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ତତ୍ ସର୍ଵଶକ୍ତି କଚିତଂ ସର୍ଵଶକ୍ତିସମୁଦ୍ଗକମ୍ । ନଭସୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅଧିକଂ ଶୂନ୍ଯମ୍ ଅଵେଦ୍ଯଂ ଚ ଚିଦାତ୍ମକମ୍
ସେଠି ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ରହିଛି, ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିର ମୂଳ ସ୍ତୋତ୍ର; ଏହା ଆକାଶଠାରୁ ଅଧିକ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶୂନ୍ୟ, ଅଜ୍ଞେୟ ଏବଂ ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ।
ସୂର୍ଯକାନ୍ତେ ଯଥା ଵହ୍ନିର୍ ଯଥା କ୍ଷୀରେ ଘୃତଂ ତଥା । ତତ୍ରେଦଂ ସଂସ୍ଥିତଂ ସର୍ଵଂ ଦେଶକାଲକ୍ରମୋଦଯମ୍
ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟକାନ୍ତ ମଣିରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥାଏ, କିମ୍ବା ଦୁଧରେ ଘୃତ ଲୁଚିଥାଏ, ସେପରି ଏଠାରେ ସବୁକିଛି ଦେଶ, କାଳ ଓ କ୍ରମ ସହିତ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଅଛି।
ଯଥା ସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗା ଅନଲାଦ୍ ଯଥା ଭାସୋ ଦିଵାକରାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍ ତଥେମା ନିର୍ଯାନ୍ତି ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯସ୍ ସଂଵିଦସ୍ ସ୍ଥିତାଃ
ଯେପରି ଅଗ୍ନିରୁ ତୁଣ୍ଡିକା ଉଠେ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ କିରଣ ଝରେ, ସେପରି ସେଠାରୁ ଏହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚେତନାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି।
ଯଥାମ୍ଭୋଧିସ୍ ତରଙ୍ଗାଣାଂ ଯଥାମଲମଣିସ୍ ତ୍ଵିଷାମ୍ । କୋଶୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଅନନ୍ତାନାଂ ତଥା ତତ୍ ସଂଵିଦାଂ ତ୍ଵିଷାମ୍
ଯେପରି ସମୁଦ୍ରରୁ ତରଙ୍ଗ ଉଠେ, କିମ୍ବା ନିର୍ମଳ ମଣିରୁ ଆଲୋକ ବିକୀରଣ ହୁଏ, ସେପରି ସେ ଅନେକ ଚେତନାର ଅନନ୍ତ କିରଣର ସ୍ଥାୟୀ ମୂଳସ୍ରୋତ।
ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ସର୍ଵଵସ୍ତୂନାଂ ତଦ୍ ଅଵସ୍ଥିତମ୍ । ସର୍ଵଦୈଵାଵିନାଶାତ୍ମ କୁମ୍ଭାନାଂ ଗଗନଂ ଯଥା
ସେ ସବୁ ବସ୍ତୁର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଯେପରି ଘଡ଼ାମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଆକାଶ ଅଛି।
ଯଥା ମଣେର୍ ଅଯସ୍ସ୍ପନ୍ଦେଷ୍ଵ୍ ଅଯସ୍କାନ୍ତସ୍ଯ କର୍ତୃତା । ଅକର୍ତୁର୍ ଏଵ ହି ତଥା କର୍ତୃତା ତସ୍ଯ କଲ୍ପ୍ଯତେ
ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ନିଜେ କିଛି କରିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋହା ଟାଣିବା ଶକ୍ତି ତାହାକୁ ଦିଆଯାଏ, ସେପରି ଯେଉଁଠି କିଛି କରିବା ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କରୁଛି ବୋଲି ଭାବାଯାଏ।
ମଣିସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେଣ ଯଥାଯସ୍ ସ୍ପନ୍ଦତେ ଜଡମ୍ । ତତ୍ସତ୍ତଯା ତଥୈଵାଯଂ ଦେହଶ୍ ଚୋପତ୍ଯ୍ ଅଚିଦ୍ଵପୁଃ
ଯେପରି ଚୁମ୍ବକ ନିକଟରେ ଥିଲେ ଅଜଡ଼ ଲୋହା ଆପଣେ ଆପଣେ ଚଳିଯାଏ, ସେପରି ସେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜଡ଼ ଦେହ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତତ୍ର ସ୍ଥିତଂ ଜଗଦ୍ ଇଦଂ ଜଗଦେକବୀଜେ ଚିନ୍ନାମ୍ନି ସଂଵିଦ୍ ଇତି କଲ୍ପିତକଲ୍ପନେ ଚ । ଲୋଲୋର୍ମିଜାଲମ୍ ଇଵ ଵାରିଣି ଚିତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଖାଦ୍ ଅପ୍ଯ୍ ଅରୂପଵତି ଯତ୍ର ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଅସ୍ତି
ଯେଉଁଠି 'ଚେତନା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ଏକମାତ୍ର ମୂଳ, ସେଉଁଠି ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ବସିଛି; ଏହି କଳ୍ପନାର ଆଧାରରେ, ଜଳରେ ତରଙ୍ଗ ଯେପରି, ଚେତନାର ସ୍ୱରୂପ ଅକାର ଆକାଶରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭାବେ ଅଛି, ଯେଉଁଠି କିଛି ନଥାଏ।
ତସ୍ମାନ୍ ନକିଞ୍ଚିଦ୍ ଏଵେଦଂ ଜଗତ୍ ସ୍ଥାଵରଜଙ୍ଗମମ୍ । ନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଭୂତତାଂ ଯାତଂ ଯତ୍ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଅପି ଵିଦ୍ଧି ହେ
ସେଉଁଠୁ, ଏହି ଚଳାଞ୍ଚଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏକଥିରେ କିଛି ନୁହେଁ; ଯେଉଁ କିଛି ଦେଖୁଛ, ତାହା କିଛି ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇନାହିଁ, ଏହି କଥା ଜାଣ।
ତତ୍ର କାଚିନ୍ ନ କଲନା ଭାଵାଭାଵମଯାତ୍ମିକା । ତଦ୍ ଇଦଂ ରାମ ଜୀଵାଦି ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ କିମ୍ ଈହସେ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଧାରଣା ନାହିଁ, ଯାହାର ଗଠନ ଅଛି କି ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବିବାରେ ଆସେ। ଏହିପରି, ରାମ, ଏହି ସମସ୍ତ—ଜୀବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସବୁ ଅର୍ଥହୀନ; ତେଣୁ କାହିଁକି ଏତେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?
ସୁବୁଦ୍ଧୋ ଽଯମ୍ ଅସାଵ୍ ଅନ୍ତର୍ ଇତି ଯୋ ଵ୍ଯପଦିଶ୍ଯତେ । ନ ତଂ ଲଭାମହେ ସର୍ପଂ ରଜ୍ଜୁସର୍ପଭ୍ରମାଦ୍ ଇଵ
ଯାହାକୁ 'ଏହି ଭିତରରେ ଜାଗୃତ ଅଛି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ସେଠାରେ ଆମେ କିଛି ମିଳୁନାହିଁ—ଯେପରି ରସିରେ ସାପ ଦେଖିବା ଭ୍ରମରେ ସାପ ମିଳେନାହିଁ।
ଅପରିଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମୈଵ ଭ୍ରମତାଂ ସମୁପାଗତଃ । ଜ୍ଞାତ ଆତ୍ମତ୍ଵମ୍ ଆଯାତି ସୀମାନ୍ତଂ ସର୍ଵସଂଵିଦାମ୍
ଯେଉଁମାନେ ଭ୍ରମରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଆତ୍ମା ଅପରିଚିତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଆତ୍ମାକୁ ଜଣାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ସୀମାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଅଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଚ୍ଯତେ ଲୋକେ ଚିଚ୍ ଚେତ୍ଯମଲମାଲିତା । ଚେତ୍ଯାତୀତାଚ୍ଛତାମ୍ ଏତି ସର୍ଵୋପାଧିଵିଵର୍ଜିତା
ଏହି ଜଗତରେ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଚେତନା ଓ ତାହାର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକର ଅପବିତ୍ରତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରାଯାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁକ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଚିତ୍ତମାତ୍ରଂ ହି ପୁରୁଷସ୍ ତସ୍ମିନ୍ ନଷ୍ଟେ ନ ନଶ୍ଯତି । ସ୍ଥିତେ ତିଷ୍ଠତି ନାତ୍ମାଯଂ ଘଟେ ସତି ଯଥାମ୍ବରମ୍
ମନେ ହେଉଛି ପୁରୁଷର ସବୁକିଛି; ଏହା ନଷ୍ଟ ହେଲେ ମଣିଷ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ। ଏହା ରହିଲେ ସେ ରହେ। ଆତ୍ମା କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ, ଯେପରି ଘଡ଼ି ଭାଙ୍ଗିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାଶ କିଛି ହୁଏନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛନ୍ ପଶ୍ଯତି ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ସ୍ଥିତଂ ତିଷ୍ଠଞ୍ ଶିଶୁର୍ ଯଥା । ଭାନୁମ୍ ଏଵମ୍ ଇଦଂ ଚେତଃ ପଶ୍ଯତ୍ଯ୍ ଆତ୍ମାନମ୍ ଆକୁଲମ୍
ଏକ ଶିଶୁ ଯେପରି ଚଳିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଚଳିତ ଦେଖେ ଏବଂ ଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଥିବା ଭାବେ ଦେଖେ, ସେପରି ମନ ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ କେବେ ଅସ୍ଥିର କେବେ ସ୍ଥିର ଭାବେ ଅନୁଭବ କରେ।
କୋଶକାରଵଦ୍ ଆତ୍ମାନଂ ଵାସନାନନତନ୍ତୁଭିଃ । ଵେଷ୍ଟଯଂଶ୍ ଚୈଵ ଚେତୋ ଽନ୍ତର୍ ବାଲତ୍ଵାନ୍ ନାଵବୁଧ୍ଯତେ
ଏକ କୋଶା କିଟେ ଯେପରି ନିଜ ତନ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଘେରି ରଖେ, ମନ ମଧ୍ୟ ନିଜର ଆଦତ ଓ ଚିନ୍ତାଧାରା ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଭିତରେ ଘେରି ରଖେ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ମନ ହେବାରୁ ଏହି କଥା ବୁଝିପାରେ ନାହିଁ।
ମୌର୍ଖ୍ଯମ୍ ଅତ୍ଯନ୍ତଘନତାମ୍ ଆଗତଂ ସଦଵସ୍ଥିତମ୍ । ସ୍ଥାଵରାଦିତନୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କୀଦୃଶଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ ଅଜ୍ଞାନ ଏତେ ଘନ ଓ ଦୃଢ଼ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ମନ ଜଡ଼ ଦେହ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେତେବେଳେ ତାହାର ଅବସ୍ଥା କେମିତି ହୁଏ?
ଅମନସ୍ତ୍ଵମ୍ ଅସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନସ୍ତ୍ଵାଦ୍ ଅପି ଵିଚ୍ଯୁତମ୍ । ତଟସ୍ଥଂ ରୂପମ୍ ଆଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତୈଷା ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚିତ୍
ଯେତେବେଳେ 'ମନ ନଥିବା' ଅବସ୍ଥା ଆସିନଥାଏ, ଏବଂ ମନ ତାହାର ନିଜ ଗୁଣରୁ ବିମୁକ୍ତ ହୋଇଯାଏ, ସେତେବେଳେ ଚେତନା ଏକ ନିଷ୍ପକ୍ଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହେ।
ସୁପ୍ତପୁର୍ଯଷ୍ଟକା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ଦୁଃଖଦାଯିନୀ । ମୂକାନ୍ଧଜଡଵତ୍ ତତ୍ର ସତ୍ତାମାତ୍ରେଣ ତିଷ୍ଠତି
ଯେଉଁଠାରେ ସୁପ୍ତିର ଆଠଟି ରୂପ ଥିବା ସହର ରହିଛି, ଯାହା ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ, ସେଠାରେ ଚେତନା କେବଳ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବରେ ରହେ, ଯେପରି ଗୁଙ୍ଗା, ଅନ୍ଧା କିମ୍ବା ଜଡ଼ ଲୋକ ରହନ୍ତି।
ସତ୍ତାଦ୍ଵୈତତଯା ଯତ୍ର ସଂସ୍ଥିତା ସ୍ଥାଵରେଷୁ ଚିତ୍ । ତତ୍ରାଦୂରସ୍ଥିତାଂ ମୁକ୍ତିଂ ମନ୍ଯେ ଵେଦ୍ଯଵିଦାଂ ଵର
ଯେଉଁଠାରେ ଚେତନା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ, ଓ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମୁଁ ମୁକ୍ତିକୁ ଏକଦମ ନିକଟରେ ବୋଲି ଭାବେ।
ବୁଦ୍ଧିପୂର୍ଵଂ ଵିଚାର୍ଯେଦଂ ଯଥାଵସ୍ତ୍ଵଵଲୋକନାତ୍ । ସତ୍ତାସାମାନ୍ଯବୋଧୋ ଯସ୍ ସ ମୋକ୍ଷଶ୍ ଚେଦ୍ ଅନନ୍ତକଃ
ଯେତେବେଳେ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଏହିଥିରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରାଯାଏ ଏବଂ ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଯେଉଁ ସାଧାରଣ ଅସ୍ତିତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ, ଯଦି ସେଠାରେ ଶେଷ ନାହିଁ, ସେଇ ମୁକ୍ତି।