କଥଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଭଗଵତୋ ଲୋକେ ଜ୍ଞାନାଵତାରଣେ । ସର୍ଗାଦ୍ ଅନନ୍ତରଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସୃଷ୍ଟି ପରେ ଭଗବାନଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ଏହି ସଂସାରରେ କିପରି ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି କିପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା?
ପରମେ ବ୍ରହ୍ମଣି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ଵଭାଵଵଶତସ୍ ସ୍ଵଯମ୍ । ଜାତସ୍ ସ୍ପନ୍ଦମଯୋ ନିତ୍ଯମ୍ ଊର୍ମିର୍ ଅମ୍ବୁନିଧାଵ୍ ଇଵ
ପରମ ବ୍ରହ୍ମରେ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ସ୍ୱୟଂ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲେ, ସେ ନିତ୍ୟ ତରଙ୍ଗର ଭଳି ସମୁଦ୍ରରେ ତରଙ୍ଗ ଉଠିଥିବା ପରି ଅନୁଭବ ହେଲା।
ସୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵମ୍ ଆତତଂ ସର୍ଗଂ ସର୍ଗସ୍ଯ ସକଲା ଗତୀଃ । ଭୂତଭଵ୍ଯଭଵିଷ୍ଯତ୍ସ୍ଥା ଦଦର୍ଶ ପରମେଶ୍ଵରଃ
ଏଭଳି ଭାବେ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଏବଂ ତାହାର ସମସ୍ତ ଗତି ସୃଷ୍ଟି କରି, ପରମେଶ୍ୱର ପୂର୍ବ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ସମସ୍ତ ଅବସ୍ଥାକୁ ଦେଖିଲେ।
ସତ୍କ୍ରିଯାକ୍ରମକାଲସ୍ଯ କୃତାଦେଃ କ୍ଷଯ ଆଗତେ । ମୋହମ୍ ଆଲୋକ୍ଯ ଲୋକାନାଂ କାରୁଣ୍ଯମ୍ ଅଗମତ୍ ପ୍ରଭୁଃ
ଯେତେବେଳେ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପ୍ରଥମ ସୃଷ୍ଟିର ଯୁଗ ଶେଷ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତ ଜଗତର ମୋହକୁ ଦେଖି କରୁଣାରେ ପ୍ରଭାବିତ ହେଲେ।
ତତୋ ମାମ୍ ଈଶ୍ଵରସ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜ୍ଞାନେନାଯୋଜ୍ଯ ଚାସକୃତ୍ । ଵିସସର୍ଜ ମହୀପୀଠେ ଲୋକସ୍ଯାଜ୍ଞାନଶାନ୍ତଯେ
ତାପରେ, ପ୍ରଭୁ ମୋତେ ସୃଷ୍ଟି କରି, ପୁନିପୁନି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ନିୟୋଜିତ କରି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପଠାଇଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଜ୍ଞାନକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ।
ଯଥାହଂ ପ୍ରହିତସ୍ ତେନ ତଥାନ୍ଯେ ଽପି ମହର୍ଷଯଃ । ସନତ୍କୁମାରପ୍ରମୁଖା ନାରଦାଦ୍ଯାଶ୍ ଚ ଭୂରିଶଃ
ମୋତେ ଯେପରି ପ୍ରଭୁ ପଠାଇଥିଲେ, ସେପରି ସନତ୍କୁମାର ଓ ନାରଦ ଆଦି ଅନେକ ମହାଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ପଠାଯାଇଥିଲେ।
କ୍ରିଯାକ୍ରମେଣ ପୁଣ୍ଯେନ ତଥା ଜ୍ଞାନକ୍ରମେଣ ଚ । ମନୋମହାମଯୋତ୍ତବ୍ଧମ୍ ଉଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଲୋକମ୍ ଈରିତାଃ
ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନର ପଥ ଦ୍ୱାରା, ମନର ବିପୁଳ ମାୟାରେ ବନ୍ଧା ଥିବା ଏହି ଜଗତକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଆମକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଥିଲା।
ମହର୍ଷିଭିସ୍ ତତସ୍ ତୈସ୍ ତୁ କ୍ଷୀଣେ କୃତଯୁଗେ ପୁରା । କ୍ରମାତ୍ କ୍ରିଯାକ୍ରମେ ଶୁଦ୍ଧେ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତନୁତାଂ ଗତେ
ତାପରେ, ସେଇ ମହାଋଷିମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ପୁରାତନ କୃତଯୁଗ ଶେଷ ହେବା ସମୟରେ, କ୍ରମେ ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ପବିତ୍ରତା କମିଗଲା ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବଳ ହେଇଗଲା।
କ୍ରିଯାକ୍ରମଵିଧାନାର୍ଥଂ ମର୍ଯାଦାନିଯମାଯ ଚ । ପୃଥଗ୍ଦେଶଵିଭାଗେନ ଭୂପାଲାଃ ପରିକଲ୍ପିତାଃ
କାର୍ଯ୍ୟର ନିୟମ ଓ ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ ପାଇଁ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଶରେ ଭୂମି ଅନୁଯାୟୀ ରାଜାମାନେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଇଛନ୍ତି।
ବହୂନି ସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଯଜ୍ଞଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଚାଵନୌ । ଧର୍ମକାମାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ କଲ୍ପିତାନ୍ଯ୍ ଉଦିତାନ୍ଯ୍ ଅଥ
ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ସ୍ମୃତି ଓ ଯଜ୍ଞ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଶାସ୍ତ୍ର ରଚିତ ଓ ପ୍ରଚାରିତ ହୋଇଛି।
କାଲଚକ୍ରେ ଵହତ୍ଯ୍ ଅସ୍ମିଂସ୍ ତତୋ ଵିଗଲିତେ କ୍ରମେ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ଭୋଜନପରେ ଜନେ ଶାଲ୍ଯର୍ଜନୋନ୍ମୁଖେ
ଏଠାରେ କାଳର ଚକ୍ର ଘୁରୁଛି, ଯେତେବେଳେ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଅପସାରିଯାଏ, ଲୋକେ ପ୍ରତିଦିନ ଖାଦ୍ୟରେ ଲିନ ହୁଅନ୍ତି ଓ ଧାନ ଚାଷରେ ମନ ଦେଉଛନ୍ତି।
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵାନି ସମ୍ପ୍ରଵୃତ୍ତାନି ଵିଷଯାର୍ଥଂ ମହୀଭୁଜାମ୍ । ଦଣ୍ଡ୍ଯତାଂ ସମ୍ପ୍ରଯାତାନି ଭୂତାନି ଭୁଵି ଭୂରିଶଃ
ଭୂମିର ଶାସକମାନେ ଭୋଗବସ୍ତୁ ପାଇଁ ଆପସରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରନ୍ତି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅନେକ ପ୍ରାଣୀ ଦଣ୍ଡ ଭୋଗ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ଵିନା ଭୂପା ମହୀଂ ପାଲଯିତୁଂ କ୍ରମାତ୍ । ଅସମର୍ଥାସ୍ ତଦ୍ ଆଯାତାଃ ପ୍ରଜାଭିସ୍ ସହ ଦୀନତାମ୍
ଯୁଦ୍ଧ ଛଡ଼ି ଧୀରେ ଧୀରେ ଭୂମିକୁ ଶାସନ କରିବାରେ ରାଜାମାନେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ, ଏହାର ଫଳରେ ସେମାନେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତେଷାଂ ଦୈନ୍ଯାପନୋଦାର୍ଥଂ ସମ୍ଯକ୍ସୃଷ୍ଟିକ୍ରମାଯ ଚ । ତତୋ ଽସ୍ମଦାଦିଭିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ମହତ୍ଯୋ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟଯଃ
ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସୃଷ୍ଟିର ନିୟମ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଚାଲିବାକୁ, ଆମେ ଏବଂ ଆମ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ପ୍ରକାଶ କଲୁ।
ଅଧ୍ଯାତ୍ମଵିଦ୍ଯା ତେନେଯଂ ପୂର୍ଵଂ ରାଜସୁ ଵର୍ଣିତା । ତଦନୁ ପ୍ରସୃତା ଲୋକେ ରାଜଵିଦ୍ଯେତ୍ଯ୍ ଉଦାହୃତା
ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରଥମେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା; ପରେ ଏହା ସାରା ଲୋକରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ 'ରାଜବିଦ୍ୟା' ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ରାଜଵିଦ୍ଯା ରାଜଗୁହ୍ଯମ୍ ଅଧ୍ଯାତ୍ମଗ୍ରନ୍ଥମ୍ ଉତ୍ତମମ୍ । ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଘଵ ରାଜାନଃ ପରାଂ ନିର୍ଦୁଃଖତାଂ ଗତାଃ
ରାଜବିଦ୍ୟା, ରାଜଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗ୍ରନ୍ଥ—ଏହାକୁ ବୁଝିବା ପରେ, ରାଘବ, ରାଜାମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୁଃଖମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଅଥ ରାଜସ୍ଵ୍ ଅତୀତେଷୁ ବହୁଷ୍ଵ୍ ଅମଲକୀର୍ତିଷୁ । ଅସ୍ମାଦ୍ ଦଶରଥାଦ୍ ରାମ ଜାତୋ ଽଦ୍ଯ ତ୍ଵମ୍ ଇହାଵନୌ
ଏହି ଭୂମିରେ, ଦଶରଥଙ୍କରୁ ତୁମେ, ରାମ, ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଏବେ ଅନେକ ପବିତ୍ର ଖ୍ୟାତିର ରାଜାମାନେ ଚାଲିଯାଇଥିବା ପରେ।
ତଵ ଚାତିପ୍ରସନ୍ନେ ଽସ୍ମିଞ୍ ଜାତଂ ମନସି ପାଵନମ୍ । ନିର୍ନିମିତ୍ତମ୍ ଇଦଂ ଚାରୁ ଵୈରାଗ୍ଯମ୍ ଅରିମର୍ଦନ
ତୁମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର ଏବଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମନରେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ, କାରଣ ଛଡ଼ା ବିରାଗ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଶତ୍ରୁମାନେ ନାଶ କରୁଥିବା ରାମ।
ସର୍ଵସ୍ଯୈଵ ହି ଭଵ୍ଯସ୍ଯ ସାଧୋର୍ ଅପି ଵିଵେକିନଃ । ନିମିତ୍ତପୂର୍ଵଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଜାଯତେ ରାମ ରାଜସମ୍
ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଏବଂ ବିବେକଶୀଳ ଲୋକଙ୍କରେ ସାଧାରଣତଃ କିଛି କାରଣରୁ ବିରାଗ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ରାମ, ଏହା ରାଜସିକ ପ୍ରକୃତିର।
ଇଦଂ ତ୍ଵ୍ ଅପୂର୍ଵମ୍ ଉତ୍ପନ୍ନଂ ଚମତ୍କାରକରଂ ସତାମ୍ । ତଵାନିମିତ୍ତଂ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସାତ୍ତ୍ଵିକଂ ସ୍ଵଵିଵେକଜମ୍
କିନ୍ତୁ ତୁମରେ ଏହି ଅପୂର୍ବ ବିରାଗ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ଯାହା ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ କରେ; ତୁମର ବିରାଗ କୌଣସି କାରଣ ବିନା, ପବିତ୍ର ଏବଂ ନିଜ ବିବେକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ।
ବୀଭତ୍ସଂ ଵିଷମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋ ନାମ ନ ଵିରଜ୍ଯତେ । ସତାଂ ତୂତ୍ତମଵୈରାଗ୍ଯଂ ଵିଵେକାଦ୍ ଏଵ ଜାଯତେ
ଯେଉଁମାନେ ଘୃଣିତ ଓ ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ କିଏ ଅସକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ? କିନ୍ତୁ ସତ୍ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିରାଗ କେବଳ ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
ତେ ମହାନ୍ତୋ ମହାପ୍ରଜ୍ଞା ନିମିତ୍ତେନ ଵିନୈଵ ହି । ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଜାଯତେ ଯେଷାଂ ତ ଏଵାମଲମାନସାଃ
ଯେଉଁ ମହାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନଙ୍କର ମନରେ କୌଣସି ବାହ୍ୟ କାରଣ ଛାଡ଼ି ବିରାଗ ଜନ୍ମ ନେଉଛି, ସେମାନେ ନିଜେ ସତ୍ତ୍ୱଶୁଦ୍ଧ ମନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵଵିଵେକଚମତ୍କାରପରାମର୍ଶଵିରକ୍ତଯା । ରାଜତେ ହି ଧିଯା ଜନ୍ତୁର୍ ଯୁଵେଵ ଵନମାଲଯା
ନିଜ ବିବେକର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ବିରାଗର ସ୍ପର୍ଶରେ ଯେଉଁ ଜନର ବୁଦ୍ଧି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ, ସେ ଯେମିତି ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଯୁବକ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ।
ପରାମୃଶ୍ଯ ଵିଵେକେନ ସଂସାରରଚନାମ୍ ଇମାମ୍ । ଵିରାଗଂ ଯେ ଽଧିଗଚ୍ଛନ୍ତି ତ ଏଵ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାଃ
ଏହି ସଂସାରର ଗଠନକୁ ବିବେକରେ ବିଚାର କରି ଯେଉଁମାନେ ବିରାଗ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପୁରୁଷ।
ସ୍ଵଵିଵେକଵଶାଦ୍ ଏଵ ଵିଚାର୍ଯେଦଂ ପୁନଃ ପୁନଃ । ଇନ୍ଦ୍ରଜାଲଂ ପରିତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ସବାହ୍ଯାଭ୍ଯନ୍ତରଂ ବଲାତ୍
ନିଜ ବୁଦ୍ଧିର ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ମାୟାକୁ ପୁନିପୁନି ଭାବିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଏହାକୁ ବାହାରୁ ଓ ଭିତରୁ ଜୋରଦେଇ ଛାଡିଦେବା ଦରକାର।
ଶ୍ମଶାନମ୍ ଆପଦଂ ଦୈନ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୋ ନ ଵିରଜ୍ଯତେ । ତଦ୍ ଵୈରାଗ୍ଯଂ ପରଂ ଶ୍ରେଯସ୍ ସ୍ଵତୋ ଯଦ୍ ଅଭିଜାଯତେ
ଶ୍ମଶାନ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଦୟନୀୟତା ଦେଖି କିଏ ବିରକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ? କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ବିରାଗ ନିଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେହିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମଙ୍ଗଳ।
ଅକୃତ୍ରିମଵିରାଗସ୍ ତ୍ଵଂ ମହତ୍ତାମ୍ ଅଲମ୍ ଆଗତଃ । ଯୋଗ୍ଯୋ ଽସି ଜ୍ଞାନସାରସ୍ଯ ବୀଜସ୍ଯେଵ ମୃଦୁସ୍ଥଲମ୍
ତୁମେ କୃତ୍ରିମ ନୁହେଁ ଏମିତି ବିରାଗ ଧାରଣ କରିଛ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ମହତ୍ତ୍ୱ ଲାଭ କରିଛ। ଯେପରି ବିଆ ଲାଗି ମୃଦୁ ମାଟି ଉପଯୁକ୍ତ, ସେପରି ତୁମେ ଜ୍ଞାନର ମୂଳ ଲାଗି ଯୋଗ୍ୟ।
ପ୍ରସାଦାତ୍ ପରମେଶସ୍ଯ ନାଥସ୍ଯ ପରମାତ୍ମନଃ । ତ୍ଵାଦୃଶସ୍ଯ ଶୁଭା ବୁଦ୍ଧିର୍ ଵିଵେକମ୍ ଅନୁଧାଵତି
ପରମେଶ୍ୱର, ନାଥ ଓ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର କୃପାରେ, ତୁମ ପରି ଲୋକଙ୍କର ଶୁଭ ବୁଦ୍ଧି ସଦା ବିବେକ ପଛରେ ଚାଲେ।
କ୍ରିଯାକ୍ରମେଣ ମହତା ତପସା ନିଯମେନ ଚ । ଦାନେନ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଭିଶ୍ ଚିରକାଲଵିଵେକତଃ
ବଡ଼ ପ୍ରୟାସ, କଠିନ ତପସ୍ୟା, ନିୟମିତ ଆଚରଣ, ଦାନ, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାତ୍ରା ଏବଂ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧରି ବିଚାର କରିବା ଦ୍ୱାରା—
ଦୁଷ୍କୃତେ କ୍ଷଯମ୍ ଆପନ୍ନେ ପରମାର୍ଥଵିଚାରଣେ । କାକତାଲୀଯଯୋଗେନ ବୁଦ୍ଧିର୍ ଜନ୍ତୋଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଯେତେବେଳେ ଦୁଷ୍କର୍ମ ଶେଷ ହୁଏ ଏବଂ ପରମ ସତ୍ୟ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା ହୁଏ, ତେବେ କାଉଁଆ ଏବଂ ତାଳଫଳ ଭଳି ଅପୂର୍ବ ସଯୋଗରେ, ଜଣେ ଜୀବରେ ବିବେକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ।