ପଦାର୍ଥାମ୍ଭାଂସି ସର୍ଵାଣି ଫଲଫେନାନି ସର୍ଵତଃ । ପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିରତାପାତମ୍ ଅଭାଵଵଡଵାମୁଖମ୍
ସମସ୍ତ ପଦାର୍ଥର ଜଳ, ସବୁଠାରେ ଫଳ ଓ ଫେନ ଭଳି, ଅବିରତ ଝରଣାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱହୀନତାର ଅଗ୍ନିର ମୁହଁକୁ ପଡ଼ିଯାଉଛି।
ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଆକସ୍ମିକୋଦ୍ଭୂତା ଵିଚିତ୍ରା ଦ୍ରଵ୍ଯଶକ୍ତଯଃ । ସ୍ଵଭାଵମାତ୍ରସମ୍ପନ୍ନାସ୍ ସ୍ପନ୍ଦଶ୍ରିଯ ଇଵାମ୍ଭସାମ୍
ଅଚାନକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବିଚିତ୍ର ପଦାର୍ଥର ଶକ୍ତିମାନ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକ, ନିଜ ଗୁଣରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୋଇ ଜଳର ତରଙ୍ଗର ଶୋଭା ପରି ଝଲମଲ କରେ।
ଭୂତମୌକ୍ତିକସମ୍ପୂର୍ଣାନ୍ ବୃହତସ୍ ସୁବହୂନ୍ ଅପି । ଜଗତ୍କଲଭକାନ୍ ଅତ୍ତି କୃତାନ୍ତୋଦ୍ରିକ୍ତକେସରୀ
ମୃତ୍ୟୁର ସିଂହ, ତାହାର ରୋମ ଦଣ୍ଡ ଉଠିଯାଇଛି, ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମାଳା ଭଳି ଏହି ବିଶ୍ୱର ଅନେକ ଅଂଶକୁ ମଧ୍ୟ ଗିଲି ଦିଏ।
କୁଲଶୈଲଫଲା ମେଘପକ୍ଷପୁଞ୍ଜା ଜଲାସୃଜଃ । ଜାଯନ୍ତେ ଚ ମ୍ରିଯନ୍ତେ ଚ ଡୀଯନ୍ତେ ଚ ଜଗତ୍ଖଗାଃ
ପାହାଡ଼ ଉପରେ ଜଣ୍ଟିଥିବା ଫଳ, ମେଘମାନେ, ପରିବାଳ ଚିଡ଼ିଆ ଓ ଜଳଧାରା — ଏହି ସମସ୍ତେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରି, ଶେଷରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାନ୍ତି — ଏହି ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ପକ୍ଷୀମାନେ।
ଚିଦ୍ଭିତ୍ତୌ ସ୍ପନ୍ଦଶୁଭ୍ରାଯାଂ ରଙ୍ଗୈଃ ପଞ୍ଚଭିର୍ ଇନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ । ଉନ୍ମୀଲଯତି ସଂସାରଚିତ୍ରାଣି ଵିଧିଚିତ୍ରକୃତ୍
ଚେତନାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପଟରେ, ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର ରଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ବିଧି ନାମକ କଳାକାର ଏହି ସଂସାରର ଅନେକ ଚିତ୍ର ଖୋଲି ଦେଉଛନ୍ତି।
ଅଜସ୍ରଗତ୍ଵରୀଂ ସର୍ଵପରିସ୍ପନ୍ଦଵିଧାଯିନୀଂ । ନିମେଷଶତଭାଗାଙ୍ଗୀମ୍ ଅଚ୍ଛାମ୍ ଉତ୍ସାହିତାଙ୍କୁରାମ୍
ଏହା ସଦା ଗତିଶୀଳ, ସମସ୍ତ ଚଳନର ମୂଳ କାରଣ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ପ୍ରଭାସ୍ୱର, ଏହାର ଅଂଶ ଏତେ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଯେ ଏକ ମିଷି ମଧ୍ୟର ଶତଭାଗ ପରି, ଏହା ଅବିରତ ଭାବେ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ।
ସୂକ୍ଷ୍ମାଂ କାଲସ୍ଯ କଲନାଂ ସ୍ଵସମୁତ୍ଥାନକାରିଣୀମ୍ । ଧ୍ଯାନେନେଵାନ୍ଵଵେକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ଥିରାସ୍ ସ୍ଥାଵରଜାତଯଃ
ଯେଉଁ ସ୍ଥିର ପ୍ରକୃତିର ଜୀବମାନେ, ସେମାନେ ସ୍ୱଭାବରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ସମୟର ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗଣନାକୁ ଧ୍ୟାନ ଭଳି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ରାଗଦ୍ଵେଷସମୁତ୍ଥେନ ଭାଵାଭାଵମଯେନ ଚ । ଜରାମରଣମୋହେନ ଜୀର୍ଣା ଜଙ୍ଗମଜାତଯଃ
ଚଳନଶୀଳ ପ୍ରଜାମାନେ ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷ, ଅସ୍ତି ଓ ନାସ୍ତି, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର ମୋହରେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ସ୍ଵଦୁଷ୍କୃତୋତ୍ତମଧ୍ଯାନଧାରିଣ୍ଯୋ ଧରଣୀତଲେ । ନିଯତ୍ଯା ନିଯତଂ କାଲଂ ପୀଡ୍ଯନ୍ତେ କୀଟପଙ୍କ୍ତଯଃ
ଧରଣୀରେ ଥିବା ପୋକମାନେ ନିଜ କୁକର୍ମ, ସୁକର୍ମ ଓ ଧ୍ୟାନର ଚିହ୍ନ ବୋକି, ନିୟତି ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
କ୍ଷଣେନାଦୃଶ୍ଯ ଏଵେଦଂ ନିଗିରତ୍ଯ୍ ଅଖିଲଂ ସୁଖୀ । ସୁଦୁର୍ଲକ୍ଷ୍ଯବିଲଃ କାଲଵ୍ଯାଲୋ ଵିପୁଲଭୋଗଵାନ୍
ଏହି ସମସ୍ତକୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ସମୟ ନାଗ, ଯାହାର ଅପୂର୍ବ ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁର୍ଲଭ ବିଲା ଅଛି, କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଆନନ୍ଦରେ ଗିଳିଯାଏ।
କ୍ଷଣାଦିକଲ୍ପପର୍ଯନ୍ତସ୍ ତେଜସ୍ତିମିରରଞ୍ଜନାତ୍ । କାଲେନ କିଞ୍ଚିଦ୍ ଆଲକ୍ଷ୍ଯସ୍ ସ୍ଵକାଯ ଉରରୀକୃତଃ
ଏକ କ୍ଷଣରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆଲୋକ ଓ ଅନ୍ଧକାରର ଖେଳରେ, ସମୟ କେବଳ ହଳୁକ ଭାବେ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ, ନିଜ ଦେହକୁ ବିଶ୍ରାମ ଦେଇ ଅଟୁଟ ରହିଥାଏ।
ଶୀତଵାତାତପପ୍ରୌଢାଃ ପ୍ରୋଲ୍ଲସତ୍ପୁଷ୍ପଦୀପ୍ତଯଃ । ଫଲପ୍ରଦାଶ୍ ଚରନ୍ତୀହ କାଲଖେ ଷଡୃତୁଗ୍ରହାଃ
ଏଠାରେ ଛଅ ଋତୁର ଗ୍ରହମାନେ, ଠଣ୍ଡ, ପବନ ଓ ତାପରେ ପକା, ଫୁଲରେ ଝଲମଲ କରୁଥିବା, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ଫଳ ଦେଇ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଯାନ୍ତି।
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଭୈକ୍ଷଭାଣ୍ଡେ ଽସୌ କାଲୀ ଭଗଵତୀ କ୍ରିଯା । ସ୍ଵଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵୈଵ ଦତ୍ତ୍ଵୈଵ ଭୂତଭିକ୍ଷାଂ ଜିଘୃକ୍ଷତି
ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ନାମକ ପାତ୍ରରେ, କାଳୀ ଭଗବତୀ ନାମକ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ, ନିଜେ ପୁନିପୁନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦାନ କରି, ସେମାନେକୁ ଆପଣ ନିଜେ ଧରିବାକୁ ଚାହେ।
ପଯଃପଟଲଵିଶ୍ରାନ୍ତତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାମ୍ଭୋଜକୋଟରେ । କରୋତି ଘୁଙ୍ଘୁମଂ ଭୂରି ଭୂତଭ୍ରମରପେଟକଃ
ତିନି ଲୋକର ପଦ୍ମ ଗୁହାରେ, ଦୁଧର ତରଙ୍ଗ ଉପରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିବା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମହାମଣ୍ଡଳ, ମୂହା ଝୁଣ୍କାର ଦେଇ ଶବ୍ଦ କରେ।
ତିମିରାନୀଲକଵରୀ ଅର୍କେନ୍ଦୁଚପଲେକ୍ଷଣା । ବ୍ରହ୍ମୋପେନ୍ଦ୍ରହରେନ୍ଦ୍ରାଦିଧରାଗିରିଵରାଙ୍ଗିକା
ତାଙ୍କର କେଶ ଗାଢ଼ ନୀଳ ଅନ୍ଧାର ଭଳି, ଚକ୍ଷୁ ରବି-ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଝଲମଲାଏ, ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ହରି ଓ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଶୋଭିତ।
ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ଵୈକପିତୃକା ଲମ୍ବମାନପଯୋଧରା । ଚିଚ୍ଛକ୍ତିମାତୃକା ସ୍ଥୂଲା ତରଲା ଘନଚାପଲା
ତାଙ୍କର ପିତା ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମତତ୍ତ୍ୱ, ତାଙ୍କର ସ୍ତନ ଭରିଆ ଓ ଝୁଲିଛି, ସେ ଚେତନାଶକ୍ତିର ମାଆ, ଦେହ ମୋଟା, ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅତି କ୍ରିୟାଶୀଳ।
ତାରକାଜାଲଦଶନା ସନ୍ଧ୍ଯାରୁଣତରାଧରା । ସମସ୍ତପଦ୍ମିନୀହସ୍ତା ଶତକ୍ରତୁପୁରାନନା
ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ ତାରାମାଳା ଭଳି, ଓଠ ସଂଧ୍ୟା ରଙ୍ଗ ଠାରୁ ଅଧିକ ଲାଲ, ହାତରେ ସମସ୍ତ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି, ମୁହଁ ଶତବାର ଯଜ୍ଞ ହୋଇଥିବା ସହର ଭଳି।
ସପ୍ତାବ୍ଧିମୁକ୍ତାଲତିକା ନୀଲାମ୍ବରପରାଵୃତା । ଜମ୍ବୁଦ୍ଵୀପମହାନାଭିର୍ ଵନଶ୍ରୀରୋମରାଜିକା
ସେ ସାତ ସମୁଦ୍ରର ମୁକ୍ତା ମାଳା, ଗାଢ଼ ନୀଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ନାଭି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ବଡ଼ କେନ୍ଦ୍ର, ଦେହର ରୋମ ଅଟବୀର ଶୋଭା।
ଭୂତ୍ଵା ଭୂତ୍ଵା ଵିନଶ୍ଯନ୍ତୀ ତ୍ରିଲୋକୀଵୃଦ୍ଧକାମିନୀ । ଅସକୃଜ୍ ଜାଯତେ ନଷ୍ଟା ଭୂରିଵିଭ୍ରମକାରିଣୀ
ତିନି ଜଗତର ପୁରୁଣିଆ ବେଶ୍ୟା ପୁଣିପୁଣି ଜନ୍ମ ନେଇ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ସେ ଅନେକ ଥର ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ ଓ ହାରାଯାଏ, ଏହିଭଳି ଅନେକ ଭ୍ରମର କାରଣ ହୁଏ।
ମଗ୍ନମ୍ ଅନ୍ଯୈର୍ ଅଥୋନ୍ମଗ୍ନଂ ଭୀମେ କାଲମହାର୍ଣଵେ । ପ୍ରତିକଲ୍ପକ୍ଷଣଂ କ୍ଷୀଣୈର୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଫୁଟବୁଦ୍ବୁଦୈଃ
ଭୟଙ୍କର କାଳ ସମୁଦ୍ରରେ କେବେ ଡୁବିଯାଏ, କେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପରକୁ ଆସେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ କଳ୍ପର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଫୁଟିଯାଉଥିବା ବୁଲିବୁଲି ଭଳି।
କାଲାଗାଧସରସ୍ଯାଂ ତୁ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୁନଃ ପୁନଃ । କଲ୍ପମାତ୍ରନିମେଷେଣ ଡୀନଂ ସଂସାରସାରସୈଃ
ଅପାର କାଳ ସରୋବରରେ ପୁଣିପୁଣି ରହି, କେବଳ ଏକ କଳ୍ପର ଦୃଷ୍ଟିପାତରେ ସେ ସଂସାରର ସାର ହରାଇଦିଏ।
ଉତ୍ପତ୍ଯୋତ୍ପତ୍ଯ ନାଶିନ୍ଯସ୍ ସନ୍ତତାସ୍ ସୃଷ୍ଟିଵିଦ୍ଯୁତଃ । କାଲମେଘେ ସ୍ଫୁରନ୍ତ୍ଯ୍ ଏତାଶ୍ ଚିତ୍ପ୍ରକାଶମନୋରମାଃ
ଉଠିଉଠି ନଷ୍ଟ ହେଉଥିବା ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅଗଣିତ ବିଜୁଳି କାଳ ମେଘ ଭିତରେ ଚମକୁଛି, ଚେତନାର ଆଲୋକରେ ମନୋହର ହେଉଛି।
ପ୍ରଧ୍ଵନଦ୍ଭୂତଵିହଗାଃ ପତନ୍ତ୍ଯ୍ ଅଵିରତଦ୍ରୁତାଃ । କାଲତାଲାତ୍ କିଲୋତ୍ତାଲାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଫଲପାଲଯଃ
ଗଜଗଜ ଧ୍ୱନିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ପକ୍ଷୀମାନେ ଅତି ତ୍ୱରିତ ଓ ନିରନ୍ତର ଉଡ଼ିଯାନ୍ତି; ସମୟର ତାଳ ଓ ବାୟୁର ଜୋରରୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଫଳର ରକ୍ଷକମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଉନ୍ମେଷକୃତଵୈରିଞ୍ଚସୃଷ୍ଟଯୋ ଦେଵନାଯକାଃ । ନିମେଷକୃତସଂହାରାସ୍ ସନ୍ତି କେଚନ କୁତ୍ରଚିତ୍
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଖୋଲିବା ସହିତ ତାଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି, ଦେବତାମାନେ ନେତୃତ୍ୱ କରନ୍ତି; ଚକୁ ବନ୍ଦ ହେଲେ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ବିନାଶ ଘଟେ।
ନିମେଷୋନ୍ମେଷସଙ୍କ୍ଷୀଣକଲ୍ପଜାଲାସ୍ ସହସ୍ରଶଃ । ରୁଦ୍ରାଃ କେଚନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ କସ୍ମିଂଶ୍ଚିତ୍ ପରମେ ପୁରେ
ଚକୁ ଖୋଲିବା ଓ ବନ୍ଦ ହେବାରେ ଅନେକ କଳ୍ପ ଲୁଚିଯାନ୍ତି; କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନଗରରେ କିଛି ରୁଦ୍ର ଅଛନ୍ତି।
ତେ ଽପି ଯସ୍ଯ ନିମେଷେଣ ଭଵନ୍ତି ନ ଭଵନ୍ତି ଵା । ତାଦୃଶୋ ଽପ୍ଯ୍ ଅସ୍ତି ଦେଵେଶୋ ହ୍ଯ୍ ଅନନ୍ତେଯଂ କ୍ରିଯାସ୍ଥିତିଃ
ଏହି ସବୁ ଯାହାଙ୍କର ଚକୁ ଝପକାରେ ହେଉଛି କିମ୍ବା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏକ ଦେବତାଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଅନନ୍ତ।
ଅନନ୍ତସଙ୍କଲ୍ପମଯେ ଶୂନ୍ଯେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦେ । ନ ସମ୍ଭଵନ୍ତି କା ନାମ ଶକ୍ତଯଶ୍ ଚିତ୍ରଯୁକ୍ତଯଃ
ଅନନ୍ତ ଇଚ୍ଛାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଶୂନ୍ୟ ଥିବା ବ୍ରହ୍ମର ଅବସ୍ଥାରେ, କେଉଁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବା ସମ୍ଭବ?
ଏଵମ୍ ଅକ୍ଷୀଣସଙ୍କଲ୍ପକଲ୍ପାର୍ଥଭରଭାସ୍ଵରା । ଜାଗତୀ କଲନା ଯେଯଂ ତଦ୍ ଅଜ୍ଞାନଵିଜୃମ୍ଭିତମ୍
ଏଭଳି ଅନେକ ଇଚ୍ଛା ଓ କଳ୍ପନାର ଭାରରେ ଚମକୁଥିବା ଏହି ସଂସାର ଏକ ଅଜ୍ଞାନର ବିସ୍ତାର ଅଟେ।
ଯତ୍ ସମ୍ପଦୋ ଯଦ୍ ଉତ ସନ୍ତତମ୍ ଆପଦଶ୍ ଚ ଯଦ୍ ବାଲ୍ଯଯୌଵନଜରାମରଣୋପତାପାଃ । ଯନ୍ ମଜ୍ଜନଂ ଚ ସୁଖଦୁଃଖପରମ୍ପରାଭିର୍ ଅଜ୍ଞାନତୀଵ୍ରତିମିରସ୍ଯ ଵିଭୂତଯସ୍ ତାଃ
ଯେଉଁ ସମ୍ପଦ, ଯେଉଁ ନିରନ୍ତର ଦୁଃଖ, ଶିଶୁ, ଯୁବକ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଓ ମୃତ୍ୟୁର କଷ୍ଟ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଦୁଃଖର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ଡୁବିବା—ଏସବୁ ଅଜ୍ଞାନର ଗଭୀର ଅନ୍ଧାରର ପ୍ରକାଶ।
ସଂସାରଵନଷଣ୍ଡେ ଽସ୍ମିଂଶ୍ ଚିତ୍ପର୍ଵତତଟସ୍ଥିତେ । କୀଦୃଶୀ ଖଲ୍ଵ୍ ଅଵିଦ୍ଯାଖ୍ଯା ଲତା ଵିକସିତା ତତା
ଏହି ସଂସାରର ଜଙ୍ଗଲରେ, ଚେତନା ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ, ଅଜ୍ଞାନ ନାମକ ଲତା କେମିତି ଫୁଲି ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଛି?